Chính sách Trung Quốc của ông Trump và những tác động tới thế giới (Kỳ 3)

Các nhà phân tích cho rằng khi Mỹ nới lỏng kiểm soát xuất khẩu, Trung Quốc sẽ tận dụng để mua chip tiên tiến, đồng thời vẫn duy trì các chương trình phát triển công nghiệp nội địa.

Kỳ 3: Mô hình phản ứng chiến lược và các kịch bản cạnh tranh kinh tế

Đẩy nhanh tự chủ công nghệ

Phản ứng của Bắc Kinh trước sức ép kinh tế là tăng tốc phát triển chip trong nước và giảm phụ thuộc vào xuất khẩu công nghệ từ Mỹ. Các nhà phân tích cho rằng khi Mỹ nới lỏng kiểm soát xuất khẩu, Trung Quốc sẽ tận dụng để mua chip tiên tiến, đồng thời vẫn duy trì các chương trình phát triển công nghiệp nội địa.

Thời gian để đạt được các công nghệ tương đương với những công nghệ Mỹ bị hạn chế thường mất 5–10 năm đối với chip tiên tiến, cho thấy Trung Quốc dễ bị tổn thương trong ngắn hạn dù theo đuổi mục tiêu dài hạn. Khoảng trống thời gian này tạo cơ hội để chính sách của Mỹ ảnh hưởng đến năng lực công nghệ của Trung Quốc nếu được duy trì nhất quán trong nhiều năm.

Ngành chip trong nước của Trung Quốc đã tăng tốc đáng kể, dù vẫn tụt lại phía sau Mỹ ở các mẫu tiên tiến nhất. Việc nới lỏng hạn chế đối với chip NVIDIA H200 tạo điều kiện để Trung Quốc vừa thúc đẩy phát triển trong nước, vừa tiếp cận bộ xử lý tiên tiến cho nhu cầu trước mắt.

Đa dạng hóa địa lý các tuyến thương mại

Thặng dư thương mại kỷ lục của Trung Quốc phản ánh chiến lược đa dạng hóa thị trường thành công, giảm phụ thuộc vào người tiêu dùng Mỹ, trong khi quan hệ với ASEAN và châu Phi tăng trưởng mạnh. Sự tái cân bằng này làm giảm mức độ dễ tổn thương của Trung Quốc trước sức ép thương mại từ Mỹ, đồng thời tạo ra những mối phụ thuộc kinh tế mới tại các thị trường đang phát triển.

Những thay đổi trong thương mại khu vực cho thấy Trung Quốc có khả năng chuyển hướng quan hệ kinh doanh khi áp lực chính trị gia tăng. Việc mở rộng thị trường ASEAN bù đắp cho sự sụt giảm xuất khẩu sang Mỹ, còn đầu tư hạ tầng tại châu Phi tạo ra các thị trường tiêu dùng mới cho hàng hóa Trung Quốc.

Việc tích hợp trong khuôn khổ Sáng kiến Vành đai và Con đường tiếp tục giúp Trung Quốc giảm phụ thuộc vào thị trường phương Tây bằng cách xây dựng các mạng lưới thương mại và hệ thống thanh toán thay thế. Tuy nhiên, quá trình này đòi hỏi đầu tư lớn ban đầu và thời gian triển khai nhiều năm.

Các chuyên gia lưu ý rằng mô hình tiêu dùng của phương Tây góp phần đáng kể vào thặng dư thương mại của Trung Quốc, cho thấy việc giảm mất cân đối song phương cần điều chỉnh từ phía cầu bên cạnh các biện pháp hạn chế từ phía cung. Phân tích này chỉ ra rằng tái cân bằng thương mại là quá trình tái cấu trúc kinh tế phức tạp, chứ không chỉ là điều chỉnh chính sách đơn giản.

Kịch bản cạnh tranh kinh tế giai đoạn 2026-2027

Kịch bản 1: Khuôn khổ cạnh tranh được quản lý

Cựu Đại sứ Mỹ tại Việt Nam Daniel Kritenbrink nhấn mạnh rằng cả hai cường quốc kinh tế đều hưởng lợi từ việc duy trì quan hệ thương mại, dù tồn tại căng thẳng cạnh tranh. Phân tích của ông cho thấy “cạnh tranh được quản lý” là kịch bản có khả năng xảy ra cao nhất, xét đến sự phụ thuộc kinh tế lẫn nhau và chi phí của việc tách rời hoàn toàn.

Kịch bản này bao gồm việc leo thang có kiểm soát, trong đó hai bên duy trì sức ép kinh tế nhưng tránh cắt đứt hoàn toàn. Các mối quan hệ thương mại then chốt vẫn tiếp tục vận hành, trong khi những ranh giới cạnh tranh mới hình thành ở các lĩnh vực chiến lược như bán dẫn, khoáng sản quan trọng và sản xuất tiên tiến.

Hơn nữa, cạnh tranh được quản lý đòi hỏi sự phối hợp chính sách tinh vi để phân biệt giữa hoạt động thương mại được chấp nhận và các giao dịch chiến lược bị hạn chế. Những thách thức khi triển khai bao gồm xác định ranh giới ngành, quản lý kỳ vọng của các đồng minh và ngăn các tranh chấp cụ thể leo thang thành “xung đột kinh tế” toàn diện.

Kịch bản 2: Đứt gãy chuỗi cung ứng

Việc tách rời hoàn toàn trong các lĩnh vực công nghệ then chốt sẽ buộc các công ty toàn cầu phải chọn giữa thị trường Trung Quốc hoặc Mỹ, tạo ra các hệ thống kinh tế song song với mức độ hội nhập hạn chế. Kết cục này đòi hỏi cam kết chính trị bền bỉ từ cả hai phía và chấp nhận chi phí kinh tế lớn.

Đứt gãy chuỗi cung ứng không chỉ ảnh hưởng đến thương mại song phương mà còn định hình lại thương mại toàn cầu, khi các tập đoàn đa quốc gia phải tái tổ chức hoạt động để đáp ứng các yêu cầu quản lý trái ngược. Các nước thứ ba chịu áp lực phải nghiêng về một trong hai hệ thống, có nguy cơ làm phân mảnh sự hội nhập kinh tế quốc tế.

Ngành bán dẫn là ví dụ rõ nét về động lực đứt gãy chuỗi cung ứng, khi các công ty phát triển các dòng sản phẩm, cơ sở khai thác và chương trình nghiên cứu riêng cho từng thị trường. Sự trùng lặp này làm tăng chi phí và giảm hiệu quả công nghệ, nhưng giúp tuân thủ các khuôn khổ quản lý cạnh tranh.

Một thỏa thuận thương mại toàn diện sẽ như thế nào?

Một sự “hạ nhiệt” thông qua đàm phán, giải quyết các vấn đề cấu trúc như chuyển giao công nghệ, tiếp cận thị trường và chính sách tiền tệ, sẽ đòi hỏi nhượng bộ đáng kể từ cả hai bên. Lịch sử cho thấy các thỏa thuận toàn diện cần thời gian đàm phán dài và gặp khó khăn trong triển khai suốt nhiều năm.

Phạm vi các vấn đề cần giải quyết bao gồm bảo hộ sở hữu trí tuệ, trợ cấp cho doanh nghiệp nhà nước, hạn chế tiếp cận thị trường, yêu cầu chuyển giao công nghệ và chính sách định giá tiền tệ. Mỗi lĩnh vực đều gắn với các chi tiết kỹ thuật phức tạp và các nhóm lợi ích chính trị trong nước khác nhau.

Những đảo chiều chính sách gần đây, như việc hủy hạn chế máy bay không người lái Trung Quốc, cho thấy khó khăn trong thực thi có thể buộc phải điều chỉnh, ngay cả khi các tuyên bố ban đầu thể hiện lập trường cứng rắn. Điều này cho thấy sự linh hoạt về chiến thuật dù cạnh tranh chiến lược vẫn tiếp diễn.

(Còn tiếp)

Chính sách Trung Quốc của ông Trump và những tác động tới thế giới (Kỳ 1)

Chính sách Trung Quốc của ông Trump và những tác động tới thế giới (Kỳ 2)