Chính sách Trung Quốc của ông Trump và những tác động tới thế giới (Kỳ 2)

Việc Mỹ áp mức thuế 90% đối với hàng nhập khẩu tối thiểu từ Trung Quốc dưới 800 USD đánh dấu sự thay đổi mạnh trong thực thi thương mại, nhắm vào các nền tảng thương mại điện tử.

Kỳ 2: Thuế quan và liên minh chiến lược trong cạnh tranh kinh tế

Chiến lược hàng nhập khẩu tối thiểu: Đóng kẽ hở thương mại điện tử

Chính sách này xử lý kẽ hở quản lý, nơi các gói hàng nhỏ trước đây tránh được kiểm tra hải quan, vừa tạo nguồn thu đáng kể vừa làm gián đoạn chuỗi cung ứng bán trực tiếp cho người tiêu dùng.

Cách triển khai kỹ thuật của chính sách này tạo ra thách thức vận hành, khi chi phí thu thuế có thể vượt quá số tiền thu được, đặc biệt với các mặt hàng giá trị thấp. Điều đó cho thấy mục tiêu chính là làm gián đoạn chuỗi cung ứng hơn là tối đa hóa nguồn thu, sử dụng gánh nặng thủ tục để hạn chế sự thâm nhập của thương mại điện tử Trung Quốc.

Yêu cầu các nền tảng thương mại điện tử chịu trách nhiệm tuân thủ hải quan với các gói hàng dưới 800 USD chuyển gánh nặng thực thi từ cơ quan nhà nước sang doanh nghiệp. Cơ chế này tạo động lực tuân thủ tự động và giảm áp lực hành chính cho cơ quan hải quan liên bang.

Gia hạn trừng phạt Iran: Gây sức ép kinh tế với bên thứ ba

Việc công bố áp thuế 25% đối với các quốc gia giao thương với Iran, có hiệu lực từ ngày 13/1/2026, mở rộng việc thực thi trừng phạt của Mỹ sang các nước thứ ba vẫn duy trì quan hệ thương mại với Tehran. Cách tiếp cận này đặc biệt ảnh hưởng đến Ấn Độ và Trung Quốc, hai đối tác thương mại lớn nhất của Iran.

Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington chính thức phản đối chính sách này, cho rằng đó là sự mở rộng thẩm quyền quá mức và mang tính cưỡng ép kinh tế. Phản ứng của Bắc Kinh cho thấy họ nhận ra cơ chế phân tích ảnh hưởng thuế quan đang mở rộng việc thực thi trừng phạt của Mỹ vượt ra ngoài khuôn khổ song phương truyền thống, tạo áp lực lên các quan hệ thương mại của Trung Quốc với những quốc gia không đứng về bên nào.

Thuế quan liên quan đến Iran hoạt động như một cơ chế trừng phạt thứ cấp, không trực tiếp phạt quốc gia bị trừng phạt mà nhắm vào các nước thứ ba vẫn duy trì quan hệ kinh tế. Tuy nhiên, cách tiếp cận này đặt ra câu hỏi về việc áp dụng chính sách thương mại của Mỹ ra ngoài lãnh thổ và mức độ phù hợp với các khuôn khổ luật thương mại quốc tế.

Đáng chú ý, tháng 1/2026, chính quyền đã từ bỏ kế hoạch hạn chế máy bay không người lái sản xuất tại Trung Quốc, sau khi từng cấm nhập khẩu vào tháng 12 vì lo ngại an ninh quốc gia. Sự đảo chiều này cho thấy việc áp dụng các biện pháp hạn chế thương mại gặp nhiều khó khăn trong thực tế và có thể bị hủy bỏ khi chi phí vận hành vượt quá lợi ích dự kiến.

Học thuyết kinh tế Tây Bán cầu

Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt ngày 8/1/2026 tuyên bố Mỹ sẽ bảo đảm vị thế thống trị tại Tây Bán cầu, trong khi ông Trump nói rằng Venezuela sẽ chỉ mua hàng do Mỹ khai thác sau khi Tổng thống Nicolas Maduro bị bắt. Động thái này cho thấy chính quyền sẵn sàng dùng hành động quân sự để định hình lại các mối quan hệ kinh tế ở Mỹ Latinh.

Vụ can thiệp vào Venezuela, dẫn đến việc ông Maduro bị bắt đưa tới Tòa án liên bang ở Manhattan đầu tháng 1/2026, cho thấy hành động quân sự phục vụ mục tiêu cạnh tranh kinh tế rộng hơn. Các doanh nghiệp Trung Quốc tại Venezuela cảnh báo về hiệu ứng lan tỏa, cho rằng sự can thiệp của Mỹ tạo ra bất ổn cho hoạt động thương mại của Trung Quốc trên toàn khu vực.

Phó đại sứ Trung Quốc tại Liên Hợp Quốc Lei Sun đã yêu cầu trả tự do ngay cho ông Maduro tại cuộc họp khẩn của Hội đồng Bảo an ngày 6/1/2026, nói rằng Bắc Kinh lên án mạnh mẽ vụ bắt giữ. Phản ứng ngoại giao này cho thấy Trung Quốc coi Venezuela là đối tác chiến lược quan trọng và sẵn sàng phản đối chính thức sự can thiệp của Mỹ vào các quốc gia đồng minh.

Phát triển liên minh đất hiếm

Ngày 16/1/2026, các nghị sĩ Mỹ đề xuất thành lập một cơ quan đất hiếm trị giá 2,5 tỷ USD, đánh dấu sáng kiến lập pháp cụ thể đầu tiên nhằm triển khai chiến lược đa dạng hóa khoáng sản. Đề xuất gồm ba trụ cột: Hợp tác chế biến với các đồng minh như Úc, Canada và Brazil; phát triển năng lực tinh luyện trong nước; và xây dựng, đa dạng hóa kho dự trữ.

Mô hình cơ quan đất hiếm này nhằm xử lý cả những điểm yếu tức thời của chuỗi cung ứng lẫn phát triển năng lực nội địa dài hạn. Sự thống trị hiện nay của Trung Quốc trong khâu chế biến đất hiếm tạo ra sự phụ thuộc không chỉ về nguồn nguyên liệu mà còn về công nghệ tinh luyện chuyên biệt và kinh nghiệm công nghiệp.

Cựu đại sứ Úc tại Mỹ, ông Kevin Rudd, đã rời nhiệm sở sớm hơn một năm so với kế hoạch sau khi bị ông Trump chỉ trích trong một cuộc gặp tại Nhà Trắng vào tháng 10/2025. Các nhà bình luận cho rằng ông bị xem là không phù hợp với cách tiếp cận của chính quyền hiện tại, cho thấy những thay đổi nhân sự cần thiết để điều phối liên minh hiệu quả.

Các nhà phân tích cảnh báo rằng những lời đe dọa liên quan đến Greenland có thể vô tình kéo Trung Quốc và châu Âu xích lại gần nhau hơn, sau khi Tổng thống Mỹ tuyên bố việc kiểm soát vùng lãnh thổ thuộc Đan Mạch này là vấn đề an ninh quốc gia. Hệ quả ngoài ý muốn này cho thấy cách quản lý liên minh mang tính cứng rắn có thể dẫn đến những kết quả ngoại giao phản tác dụng.

(Còn tiếp)

Chính sách Trung Quốc của ông Trump và những tác động tới thế giới (Kỳ 1)