Vì sao các nước vùng Vịnh không "đáp trả" Iran?

Iran tấn công nhiều căn cứ của Mỹ ở các nước vùng Vịnh. (Ảnh: AFP)

Thoạt nhìn, đó dường như là một buổi tối bình thường. Khi màn đêm buông xuống, khu đi bộ phía trước một trong những trung tâm thương mại lớn của Dubai - Dubai Mall - dần đông người. Đi cùng gia đình hoặc bạn bè, đây là hoạt động giải trí quen thuộc của nhiều cư dân thành phố. Theo từng khoảng thời gian, loa phóng thanh vang lên với âm nhạc sôi động, đi kèm các màn trình diễn đài phun nước và ánh sáng trên tòa tháp nổi tiếng Burj Khalifa - tòa nhà cao nhất thế giới với chiều cao 828 mét.

Những dấu hiệu cho thấy xung đột mà đất nước này bị cuốn vào từ ngày 28/2 lại nằm ở nơi khác: Những cảnh báo vang lên hằng ngày trên điện thoại, thông báo về một cuộc tấn công mới của Iran và yêu cầu người dân ở trong nhà; việc nhiều công ty triển khai làm việc từ xa; hay các chuyến bay quốc tế hiện vẫn bị hạn chế.

Tuy nhiên, vẻ bình thường bề ngoài cũng không che giấu được cảm giác cay đắng trong một bộ phận người dân địa phương. “Đây là cuộc chiến mà chúng tôi không hề mong muốn. Các nước Vùng Vịnh đã gây sức ép với Mỹ để tránh điều đó, vì chúng tôi biết ai sẽ phải trả giá”, Marwan AlBalooshi, nhà nghiên cứu người UAE tại Emirates Policy Center, cho biết.

Trong một khu vực mà các phát biểu công khai hiếm khi xuất hiện, nơi các vấn đề chính trị thường được bàn bạc trong những phòng khách riêng, một hành động đã cho thấy sự bức xúc này: Bình luận trên mạng xã hội của Khalaf Ahmad Al Habtoor. Doanh nhân này đứng đầu một tập đoàn với hàng nghìn nhân viên hoạt động trong nhiều lĩnh vực như khách sạn hay xây dựng. Trong một bài đăng trên mạng xã hội, ông đã thẳng thắn hỏi Tổng thống Mỹ vào thứ Năm tuần trước: “Ai cho ông quyền biến khu vực của chúng tôi thành chiến trường?”.

Hơn 3.000 quả đạn trong mười ngày

Bị cuốn vào xung đột mà họ không mong muốn, các nước vùng Vịnh hiện tìm cách tránh để xung đột bùng phát toàn diện. Từ ngày 28/2, hơn 3.000 loại đạn đã được phóng vào các nước này, trong đó có hơn 700 tên lửa. UAE là nước chịu ảnh hưởng nặng nề nhất với gần 250 tên lửa và hơn 1.500 máy bay không người lái.

Phần lớn các cuộc tấn công đã bị hệ thống phòng không của các nước đánh chặn. Tuy nhiên, những quả đạn rơi trúng lãnh thổ vẫn gây thiệt hại cho các lợi ích của Mỹ cũng như cơ sở hạ tầng dân sự: Nhà ở, các cơ sở khai thác dầu khí, và một nhà máy khử mặn nước biển tại Bahrain.

Trước làn sóng tấn công gia tăng, các nước trong khu vực đã đưa ra lập trường cứng rắn. Hôm thứ Bảy, Tổng thống UAE, Sheikh Mohamed bin Zayed Al Nahyan, gửi thông điệp tới những người mà ông gọi là “kẻ thù” của UAE: “Đừng để vẻ bề ngoài đánh lừa. UAE có sức chịu đựng rất lớn và không dễ bị khuất phục. Chúng tôi không phải con mồi dễ dàng”. Các quốc gia trong khu vực khẳng định quyền tự vệ của mình và tìm kiếm sự hỗ trợ từ các đối tác quốc tế.

Tuy vậy, các nước vùng Vịnh vẫn giữ lập trường phòng thủ và tránh tiến hành bất kỳ chiến dịch nào trên lãnh thổ Iran. Chủ nhật vừa qua, báo chí Israel đưa tin UAE đã ném bom một nhà máy khử mặn ở Iran. Nếu đúng, đây sẽ là chiến dịch tấn công đầu tiên của một nước Vùng Vịnh trong cuộc xung đột này.

Nhưng Abu Dhabi nhanh chóng bác bỏ mạnh mẽ thông tin đó: Mọi biện pháp phòng vệ mà UAE thực hiện chống lại Iran sẽ được công bố “công khai và rõ ràng”, Anwar Gargash - cố vấn ngoại giao của Tổng thống UAE - khẳng định. “Mục tiêu của chúng tôi là chấm dứt các cuộc tấn công liên tiếp nhằm vào UAE và các quốc gia Arab Vùng Vịnh, chứ không phải bị cuốn vào một vòng xoáy leo thang”, ông nói thêm.

Tránh rơi vào vòng xoáy leo thang

“Chúng ta cần tìm cách hạ nhiệt tình hình và tìm kiếm giải pháp ngoại giao bất cứ khi nào có thể”, Thủ tướng Qatar Mohammed bin Abdulrahman Al Thani cũng nhấn mạnh vài giờ sau đó trong cuộc trả lời phỏng vấn kênh Sky News.

“Lý do đầu tiên khiến các nước Vùng Vịnh không muốn đáp trả Iran là họ muốn thể hiện hình ảnh đáng tin cậy và đóng vai trò ổn định trong khu vực”, Akram Zaoui, nhà nghiên cứu địa chính trị tại tổ chức nghiên cứu ORF Middle East ở Dubai, nhận định. Các thủ đô trong khu vực cũng lo ngại một sự leo thang có thể tạo ra vòng xoáy xung đột, gây thiệt hại lớn hơn cho các nước Arab. Trong khi đó, họ đang cố gắng “thu hút du khách và nhà đầu tư nước ngoài, nên cần duy trì hình ảnh ổn định”, nhà nghiên cứu này cho biết.

Sự ổn định là yếu tố sống còn đối với nền kinh tế của họ. Tuy nhiên, cách tiếp cận này có thể thay đổi: Nếu các cuộc tấn công của Iran kéo dài, nguy cơ các nước Vùng Vịnh đáp trả quân sự sẽ tăng lên. Những tổn thất lớn về người hoặc thiệt hại nghiêm trọng đối với các hạ tầng thiết yếu - như các nhà máy khử mặn nước biển - có thể buộc họ phải phản ứng.

Dù kết cục cuộc chiến ra sao, các cuộc tấn công của Iran vào các nước Vùng Vịnh cũng sẽ để lại tổn hại lâu dài trong quan hệ giữa hai bờ vịnh Ba Tư - Arab. Với các nước Arab, điều quan trọng hiện nay là các cuộc đàm phán trong tương lai phải tính đến chương trình tên lửa đạn đạo của Iran. “Chúng tôi muốn bảo đảm rằng Iran - và những mối đe dọa mà nước này gây ra cho chúng tôi - cũng sẽ được xem xét trong mọi giải pháp. Sau những gì đã xảy ra, chúng tôi không thể tiếp tục im lặng khi tên lửa đang chĩa vào mình”, Thủ tướng Qatar nói tối Chủ nhật. Về phần mình, ông Anwar Gargash cho rằng: “Việc khôi phục lòng tin - bất kể ai cầm quyền ở Iran - sẽ mất hàng thập kỷ”.

Kịch bản Iraq

Sự nghi kỵ của các nước vùng Vịnh đối với Iran cũng có thể thúc đẩy sự xích lại gần nhau trong khu vực, đặc biệt về quân sự. “Các nước vùng Vịnh đang hướng tới việc tích hợp lực lượng phòng thủ của mình. Đây là quá trình rất chậm, nhưng là dự án dài hạn. Chúng ta đã thấy những bước đầu tiên thông qua việc chia sẻ thông tin về các tên lửa đang bay tới”, Marwan AlBalooshi của Emirates Policy Center cho biết. Ông dự đoán: “Sau xung đột, Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh sẽ muốn đẩy mạnh hơn nữa quá trình tích hợp này”.

Tuy nhiên, các nước vùng Vịnh không kêu gọi lật đổ chính quyền Iran. Các nhà ngoại giao trong khu vực cho rằng Cộng hòa Hồi giáo Iran có đủ khả năng chống chịu để tồn tại, dù có thể ở trạng thái suy yếu.

Trên thực tế, viễn cảnh chính quyền Iran sụp đổ lại khiến nhiều nước trong khu vực lo ngại. “Có sự khác biệt giữa việc kiềm chế sức mạnh của Iran và phá hủy Iran. Phá hủy nhà nước Iran chỉ khiến hỗn loạn gia tăng”, nhà nghiên cứu Marwan AlBalooshi nhận định. Akram Zaoui cũng cho rằng: “Đối với các nước Vùng Vịnh, việc có một quốc gia thất bại rộng 1,7 triệu km² ngay sát bên sẽ đồng nghĩa với nguy cơ buôn lậu, tấn công và rủi ro môi trường. Và cần nhớ rằng ở khu vực này, sự suy yếu của nhà nước - như ở Iraq và Syria - đã dẫn đến hậu quả nghiêm trọng là nguy cơ khủng bố lan rộng”.

Kịch bản Iraq vẫn ám ảnh nhiều người: Chiến dịch của Mỹ năm 2003 và sự sụp đổ của chính quyền Saddam Hussein đã đẩy đất nước này vào tình trạng bất ổn kéo dài cho đến tận ngày nay.

Vì sao Mỹ và Israel tấn công Iran?

Iran rải thủy lôi ở eo biển Hormuz, nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu gia tăng

Mỹ triển khai oanh tạc cơ B-2 ném bom cơ sở tên lửa Iran