Iran nhắm tới "huyết mạch số" nằm sâu dưới eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz. (Ảnh: AFP)

Cộng hòa Hồi giáo Iran muốn thu phí các công ty công nghệ lớn nhất thế giới khi sử dụng các tuyến cáp Internet ngầm dưới biển được đặt dưới eo biển Hormuz, và các phương tiện truyền thông liên kết với nhà nước Iran đã đưa ra lời đe dọa mơ hồ rằng lưu lượng truy cập có thể bị gián đoạn nếu các công ty không trả phí. Các nhà lập pháp ở Tehran đã thảo luận về một kế hoạch vào tuần trước, có thể nhắm vào các tuyến cáp ngầm nối các nước Ả Rập với châu Âu và châu Á.

“Chúng tôi sẽ áp đặt phí đối với cáp Internet”, người phát ngôn quân đội Iran Ebrahim Zolfaghari tuyên bố trên kênh X tuần trước. Truyền thông liên kết với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran cho biết kế hoạch thu lợi nhuận từ eo biển này của Tehran sẽ yêu cầu các công ty như Google, Microsoft, Meta và Amazon phải tuân thủ luật pháp Iran, trong khi các công ty cáp ngầm sẽ phải trả phí cấp phép cho việc vận hành cáp, còn quyền sửa chữa và bảo trì sẽ được dành riêng cho các công ty Iran.

Một số công ty này đã đầu tư vào các tuyến cáp chạy qua eo biển Hormuz và vịnh Ba Tư, nhưng chưa rõ liệu các tuyến cáp đó có đi qua vùng biển của Iran hay không.

Cũng chưa rõ chính quyền Iran sẽ buộc các tập đoàn công nghệ lớn phải tuân thủ như thế nào, vì họ bị cấm thanh toán cho Iran do các lệnh trừng phạt nghiêm ngặt của Mỹ; do đó, bản thân các công ty này có thể coi những tuyên bố của Iran chỉ là động thái phô trương hơn là chính sách nghiêm túc.

Tuy nhiên, các phương tiện truyền thông liên kết với nhà nước đã đưa ra những lời đe dọa ngầm cảnh báo về việc gây hư hại cho các đường cáp có thể ảnh hưởng đến hàng nghìn tỷ đô la trong việc truyền tải dữ liệu toàn cầu và tác động đến khả năng kết nối Internet trên toàn thế giới.

Ảnh chụp màn hình được lấy từ trang web www.submarinecablemap.com vào ngày 14/5/2026. (Ảnh: Địa lý viễn thông)

Trong bối cảnh lo ngại chiến sự có thể tái diễn sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump trở về từ Trung Quốc ngày càng gia tăng, Iran đang ngày càng phát đi tín hiệu rằng họ có những công cụ mạnh mẽ khác ngoài sức mạnh quân sự. Động thái này nhấn mạnh tầm quan trọng của eo biển Hormuz không chỉ đơn thuần là xuất khẩu năng lượng, mà còn hướng đến việc biến lợi thế địa lý của mình thành sức mạnh kinh tế và chiến lược lâu dài.

Cáp ngầm dưới biển tạo thành xương sống của kết nối toàn cầu, vận chuyển phần lớn lưu lượng Internet và dữ liệu trên thế giới. Việc nhắm mục tiêu vào chúng sẽ ảnh hưởng đến nhiều thứ hơn là tốc độ Internet, đe dọa mọi thứ từ hệ thống ngân hàng, thông tin liên lạc quân sự và cơ sở hạ tầng điện toán đám mây AI đến làm việc từ xa, chơi game trực tuyến và dịch vụ phát trực tuyến.

Dina Esfandiary, chuyên gia khu vực Trung Đông của Bloomberg Economics, cho biết những lời đe dọa của Iran là một phần trong chiến lược nhằm thể hiện sức ảnh hưởng của nước này đối với eo biển Hormuz và đảm bảo sự tồn tại của chế độ, một mục tiêu cốt lõi của Cộng hòa Hồi giáo trong cuộc chiến này. "Mục tiêu là gây ra một tổn thất nặng nề cho nền kinh tế toàn cầu đến mức không ai dám tấn công Iran nữa", bà nói.

Thảm họa kỹ thuật số dây chuyền

Một số tuyến cáp ngầm xuyên lục địa quan trọng đi qua eo biển Hormuz. Do những rủi ro an ninh lâu dài với Iran, các nhà khai thác quốc tế đã cố tình tránh vùng biển của Iran, thay vào đó tập trung phần lớn các tuyến cáp vào một dải hẹp dọc theo phía Oman của eo biển, theo Mostafa Ahmed, một nhà nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Habtoor có trụ sở tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, người đã công bố một bài báo về tác động của một cuộc tấn công quy mô lớn vào cơ sở hạ tầng thông tin liên lạc dưới biển ở vịnh Ba Tư.

Tuy nhiên, theo Alan Mauldin, Giám đốc nghiên cứu tại TeleGeography, một công ty nghiên cứu viễn thông, hai trong số các tuyến cáp đó, Falcon và Gulf Bridge International (GBI), chạy qua vùng biển thuộc lãnh thổ Iran.

Iran chưa tuyên bố rõ ràng sẽ phá hoại các đường dây cáp thông tin, nhưng nước này đã nhiều lần thông qua các quan chức, nghị sĩ và truyền thông nhà nước tuyên bố ý định trừng phạt các đồng minh của Washington trong khu vực. Đây dường như là kỹ thuật chiến tranh bất đối xứng mới nhất mà Tehran nghĩ ra để tấn công các nước láng giềng.

Ông Ahmed cho biết, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), được trang bị các thợ lặn chiến đấu, tàu ngầm cỡ nhỏ và máy bay không người lái dưới nước, tiềm ẩn nguy cơ đe dọa các tuyến cáp ngầm dưới biển, đồng thời cảnh báo rằng bất kỳ cuộc tấn công nào cũng có thể gây ra một "thảm họa kỹ thuật số" lan rộng trên nhiều lục địa.

Các nước láng giềng của Iran ở vùng vịnh Ba Tư có thể phải đối mặt với sự gián đoạn nghiêm trọng về kết nối Internet, có khả năng ảnh hưởng đến xuất khẩu dầu khí quan trọng cũng như hoạt động ngân hàng. Ngoài khu vực này, Ấn Độ có thể chứng kiến ​​một lượng lớn lưu lượng truy cập Internet bị ảnh hưởng, đe dọa ngành công nghiệp gia công phần mềm khổng lồ của nước này với thiệt hại lên tới hàng tỷ đô la, theo ông Ahmed.

Ông Ahmed cho biết, eo biển này là hành lang kỹ thuật số quan trọng giữa các trung tâm dữ liệu châu Á như Singapore và một số trạm tiếp bờ cáp ở châu Âu. Bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể làm chậm hoạt động giao dịch tài chính và các giao dịch xuyên biên giới giữa châu Âu và châu Á, trong khi một số khu vực ở Đông Phi có thể phải đối mặt với tình trạng mất kết nối internet.

Và nếu các lực lượng ủy nhiệm của Iran quyết định sử dụng chiến thuật tương tự ở Biển Đỏ, thiệt hại có thể còn tồi tệ hơn nhiều.

Vào năm 2024, ba tuyến cáp ngầm dưới biển đã bị đứt khi một tàu bị phiến quân Houthi do Iran hậu thuẫn ở Yemen tấn công đã kéo neo trên đáy biển trong lúc chìm, làm gián đoạn gần 25% lưu lượng truy cập internet trong khu vực, theo HGC Global Communications có trụ sở tại Hồng Kông.

Mặc dù tác động của việc hư hỏng cáp có thể rất lớn ở Trung Đông và một số quốc gia châu Á, TeleGeography cho biết “cáp đi qua eo biển Hormuz chỉ chiếm chưa đến 1% tổng băng thông quốc tế toàn cầu tính đến năm 2025”.

Ảnh chụp màn hình từ trang web www.submarinecablemap.com vào ngày 14/5/2026 cho thấy các tuyến cáp đi qua eo biển Hormuz. (Ảnh: Địa lý viễn thông)

Chiến tranh cáp không phải là điều mới mẻ

Bức điện tín xuyên Đại Tây Dương đầu tiên được gửi qua cáp ngầm dưới biển vào năm 1858, mang theo thông điệp chúc mừng dài 98 từ của Nữ hoàng Victoria của Anh gửi tới Tổng thống James Buchanan của Mỹ, và phải mất hơn 16 giờ mới đến nơi. Tầm quan trọng của cáp ngầm dưới biển đã tăng lên theo cấp số nhân kể từ đó.

Theo Ủy ban Bảo vệ Cáp Quốc tế, hiện nay, một sợi quang duy nhất trong các tuyến cáp ngầm hiện đại có thể truyền tải lượng dữ liệu tương đương với khoảng 150 triệu cuộc gọi điện thoại đồng thời ở tốc độ ánh sáng.

Việc phá hoại các đường cáp thông tin liên lạc dưới nước đã có từ gần hai thế kỷ trước, bắt nguồn từ việc đặt đường cáp điện báo đầu tiên ở eo biển Anh vào năm 1850. Trong số những hành động mở đầu của Thế chiến thứ nhất, Anh đã cắt đứt các đường cáp điện báo quan trọng của Đức, cắt đứt liên lạc của nước này với quân đội của mình.

Hầu hết các sự cố hư hỏng cáp hiện đại chỉ gây ra sự gián đoạn tối thiểu vì các nhà khai thác có thể nhanh chóng định tuyến lại lưu lượng truy cập trên toàn mạng lưới cáp ngầm toàn cầu. Tuy nhiên, bất kỳ sự cố hư hỏng quy mô lớn nào ngày nay sẽ gây ra hậu quả nghiêm trọng hơn nhiều so với thời đại điện báo, do sự phụ thuộc gần như tuyệt đối của thế giới vào luồng dữ liệu thông qua các đường cáp này.

Các chuyên gia cho biết, cuộc chiến đang diễn ra ở Iran cũng có thể làm phức tạp nghiêm trọng các nỗ lực sửa chữa cáp vì các tàu bảo trì phải neo đậu tại chỗ trong thời gian dài để khắc phục sự cố. Thêm vào đó, theo ông Mauldin, trong số năm tàu ​​bảo trì thường hoạt động trong khu vực, chỉ còn một tàu đang ở bên trong vịnh Ba Tư.

Mô phỏng kênh đào Suez

Các hãng tin Iran cho rằng đề xuất thu phí đối với các tuyến cáp ngầm đi qua vùng biển của nước này là phù hợp với luật pháp quốc tế, viện dẫn Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS), trong đó có các điều khoản quy định về cáp ngầm.

Mặc dù Iran đã ký nhưng chưa phê chuẩn công ước, nhưng cộng đồng pháp lý coi công ước này có tính ràng buộc theo luật quốc tế tập quán. Điều 79 của UNCLOS quy định các quốc gia ven biển có quyền thiết lập các điều kiện đối với cáp hoặc đường ống đi vào lãnh thổ hoặc lãnh hải của họ.

Các phương tiện truyền thông Iran đã chỉ ra Ai Cập như một tiền lệ. Cairo đã tận dụng vị trí chiến lược của kênh đào Suez để đặt nhiều tuyến cáp ngầm dưới biển nối liền châu Âu và châu Á, thu về hàng trăm triệu đô la mỗi năm từ phí vận chuyển và cấp phép.

Tuy nhiên, theo một chuyên gia luật quốc tế, kênh đào Suez là một tuyến đường thủy nhân tạo được đào xuyên qua lãnh thổ Ai Cập, trong khi eo biển Hormuz là một eo biển tự nhiên được điều chỉnh bởi một khuôn khổ pháp lý khác.

“Dĩ nhiên, đối với các tuyến cáp hiện có, Iran phải tuân thủ hợp đồng đã được ký kết khi cáp được lắp đặt”, Irini Papanicolopulu, giáo sư luật quốc tế tại Đại học SOAS London, nói với CNN. “Nhưng đối với các tuyến cáp mới, bất kỳ quốc gia nào, kể cả Iran, đều có thể quyết định liệu và trong điều kiện nào, cáp có thể được lắp đặt trong vùng biển thuộc lãnh thổ của mình”.

Esfandiary, thuộc Bloomberg Economics, cho biết Iran “về mặt lý thuyết biết” rằng họ có quyền kiểm soát eo biển nhưng không chắc tác động sẽ lớn đến mức nào nếu họ hành động dựa trên những lời đe dọa đó. Giờ đây, bà nói thêm, Tehran “đã nhận ra tác động đó”.

Tổng quan cuộc khủng hoảng dầu mỏ toàn cầu nhìn từ eo biển Hormuz

Tàu thuyền mắc kẹt tại eo biển Hormuz đến khi nào?

Mỹ và Iran sắp đạt được thỏa thuận hạt nhân?