Làm sao để thích ứng tốt nhất với biến đổi khí hậu?

Mặt đất nứt nẻ của một vùng nước đã khô cạn do biến đổi khí hậu. (Ảnh: AFP)

Bên cạnh việc giảm phát thải khí nhà kính, thích ứng với biến đổi khí hậu là nhiệm vụ cấp thiết, nhằm vừa ngăn chặn những rủi ro có thể tránh được, vừa ứng phó với những ảnh hưởng không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, vấn đề này vẫn tồn tại nhiều quan niệm chưa chính xác.

Thích ứng với biến đổi khí hậu chỉ dành cho các nước nghèo

Biến đổi khí hậu không còn là nguy cơ xa vời mà đã trở thành hiện thực. Châu Âu thậm chí là một trong những khu vực có khí hậu thay đổi nhanh nhất thế giới. Vì vậy, thích ứng không chỉ là trách nhiệm của các nước đang phát triển; các quốc gia giàu cũng cần chủ động ứng phó, thay vì chỉ tập trung giảm phát thải.

Một quan niệm sai lầm khác cho rằng thích ứng đồng nghĩa với việc chấp nhận thất bại hoặc làm sao nhãng mục tiêu chuyển đổi năng lượng. Trên thực tế, hai nhiệm vụ này cần được triển khai song song.

Các nước dễ bị tổn thương đã tích lũy nhiều kinh nghiệm có thể giúp Pháp và châu Âu cải thiện năng lực thích ứng. Chẳng hạn, Senegal có hệ thống theo dõi, đánh giá và rút kinh nghiệm về thích ứng khí hậu; nhiều quốc gia quanh Địa Trung Hải cũng có kinh nghiệm tái sử dụng nước thải.

Những ví dụ này cho thấy các nước đang phát triển không chỉ cần nhận hỗ trợ mà còn có thể chia sẻ kiến thức và giải pháp với các nước phát triển. Tuy nhiên, viện trợ phát triển chính thức đang bị cắt giảm đúng vào thời điểm hợp tác và trao đổi kinh nghiệm giữa hai nhóm quốc gia trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

“Muốn ra quyết định tốt hơn thì cần dữ liệu tốt hơn”

Dữ liệu khoa học về diễn biến khí hậu và ảnh hưởng đối với lãnh thổ, kinh tế vẫn rất cần thiết. Tuy nhiên, trở ngại lớn đối với thích ứng hiện nay không hẳn là thiếu dữ liệu, mà là thiếu cơ chế quản trị hiệu quả để xây dựng các giải pháp dài hạn, vượt ra ngoài việc xử lý những tình huống khẩn cấp trước mắt.

Khoa học xã hội và nhân văn có vai trò quan trọng trong việc xây dựng giải pháp với sự tham gia của cộng đồng, đồng thời bảo đảm các nhóm dễ bị tổn thương không bị bỏ lại phía sau.

Nếu được thực hiện thiếu công bằng, thích ứng thậm chí có thể khiến một nhóm được bảo vệ tốt hơn nhưng lại đẩy rủi ro sang nhóm khác, thay vì thực sự giảm thiểu rủi ro chung.

Vì vậy, thích ứng cần được xem như một cam kết xã hội mới, trong bối cảnh điều kiện sinh sống tại nhiều khu vực ngày càng suy giảm. Đồng thời, cần có phương pháp đánh giá hiệu quả thích ứng, kết hợp các chỉ số định lượng với những đánh giá định tính về ảnh hưởng đối với con người và cộng đồng.

Thích ứng với biến đổi khí hậu chỉ là vấn đề địa phương

Các giải pháp thích ứng phải phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và chính trị của từng địa phương. Một giải pháp hiệu quả ở nơi này chưa chắc phù hợp ở nơi khác.

Tuy nhiên, rủi ro khí hậu không dừng lại ở biên giới quốc gia. Chẳng hạn, trận lũ lụt nghiêm trọng tại Nepal xảy ra sau khi một khối lượng lớn đá và băng sụp đổ ở Tây Tạng. Sự kiện này cho thấy cần có cơ chế cảnh báo sớm và phối hợp giữa Trung Quốc với Nepal.

Ngoài ra, biến đổi khí hậu còn tạo ra những rủi ro xuyên biên giới thông qua thương mại và chuỗi cung ứng. An ninh lương thực của Senegal, chẳng hạn, một phần phụ thuộc vào khả năng chống chịu của nông dân trồng lúa tại Nam Á và Đông Nam Á.

Những ảnh hưởng này có thể lan từ quốc gia này sang quốc gia khác, tạo ra các rủi ro dây chuyền đối với xã hội, nền kinh tế và hệ sinh thái. Do đó, các chiến lược quốc gia và dự án thích ứng cần tính đến đầy đủ những rủi ro khí hậu xuyên biên giới.

Để giải quyết thách thức, bên cạnh nguồn lực tài chính, yếu tố quyết định còn là nguồn nhân lực có đủ kiến thức và năng lực chuyên môn. Các sáng kiến giáo dục và đào tạo về khí hậu, trong đó có Trường Khí hậu Paris thuộc Sciences Po và các chương trình hợp tác giữa các trường đại học ở những nước kém phát triển, đóng vai trò quan trọng trong việc chuẩn bị đội ngũ chuyên gia, nhà hoạch định chính sách, doanh nhân và công dân có khả năng ứng phó với khí hậu hiện tại và tương lai.

Thông điệp chính: Thích ứng với biến đổi khí hậu không chỉ dành cho các nước nghèo, không thể giải quyết chỉ bằng cách thu thập thêm dữ liệu và cũng không giới hạn trong phạm vi địa phương. Đây là nhiệm vụ đòi hỏi quản trị hiệu quả, công bằng xã hội, hợp tác quốc tế và đầu tư dài hạn vào con người, theo Christophe Buffet, nhà nghiên cứu về thích ứng tại Cơ quan Phát triển Pháp (AFD), đồng thời là giáo sư liên kết tại Trường Khí hậu Paris thuộc Sciences Po.

Lo ngại về khủng hoảng năng lượng và y tế ở châu Á

Tuyến hàng hải Bắc Cực mới của Trung Quốc: Tiềm năng lớn nhưng đầy rủi ro