Trung Quốc vượt qua “cơn bão dầu” từ xung đột Mỹ - Iran như thế nào?

17:23 | 15/08/2026

32 lượt xem

(PetroTimes) - Trung Quốc đã chọn cách đi đường dài và chiến lược đó dường như đang phát huy hiệu quả khi phần còn lại của thế giới hứng chịu những cú sốc dầu mỏ nghiêm trọng nhất từ xung đột tại Trung Đông.

Trung Quốc vượt qua “cơn bão dầu” từ xung đột Mỹ - Iran như thế nào?

Trung Quốc có thể chống chịu cú sốc dầu nhờ lượng dự trữ ước tính khoảng 1,5 tỷ thùng. (Ảnh minh họa: VCG)

Xung đột Mỹ - Iran gây gián đoạn toàn cầu khi eo biển Hormuz bị đóng, làm tê liệt tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ thế giới. Tuy nhiên, Bắc Kinh dường như chịu ảnh hưởng nhẹ hơn nhờ kho dự trữ dầu khổng lồ và nhiều năm đầu tư vào năng lượng.

Steve H. Hanke, giáo sư Kinh tế ứng dụng tại Đại học Johns Hopkins, cho biết Trung Quốc có thể chống chịu cú sốc dầu nhờ lượng dự trữ ước tính khoảng 1,5 tỷ thùng.

Trong năm 2025, Trung Quốc bổ sung trung bình 1,1 triệu thùng/ngày vào kho dự trữ chiến lược, nâng tổng lượng lên khoảng 1,4 tỷ thùng vào tháng 12. Khi xung đột ở Iran nổ ra, dự trữ của Trung Quốc đã vượt xa khoảng 413 triệu thùng của Mỹ và 263 triệu thùng của Nhật.

Trong thời gian ngừng bắn tháng trước, Iran đã bán gần 6 tỷ USD dầu cho Trung Quốc, qua đó bổ sung lượng dầu Bắc Kinh đã sử dụng từ kho dự trữ chiến lược.

JD Foster, cựu chuyên gia kinh tế chính sách tài khóa, cho rằng Trung Quốc còn được hưởng lợi từ việc mua dầu Nga với mức chiết khấu lớn, đồng thời Nga trước đây có thể duy trì nguồn cung khá đều đặn cho Trung Quốc. Tuy nhiên, ông lưu ý dữ liệu về kho dự trữ chiến lược của Trung Quốc không thực sự đáng tin cậy.

Kinh tế Trung Quốc đang “chạy hai đường”

Ông Foster cho biết nền kinh tế Trung Quốc đang vận hành theo hai hướng: một là làn sóng AI đang tiếp diễn, hai là xuất khẩu tăng để hỗ trợ các nhà máy và tích lũy hàng tồn kho. Theo ông, cả AI và xuất khẩu đều ít nhạy cảm với giá dầu.

Erica Downs, chuyên gia năng lượng tại Đại học Columbia, cho rằng sức chống chịu của Trung Quốc là kết quả của nhiều năm đa dạng hóa năng lượng, hoạch định chiến lược và cải tổ cơ cấu hệ thống năng lượng.

Sản lượng điện hạt nhân của Trung Quốc được dự báo tăng trung bình gần 6%/năm đến cuối thập kỷ, trái ngược Mỹ và EU, nơi sản lượng hạt nhân gần như đi ngang.

Mỹ thậm chí gần như không xây thêm nhà máy điện hạt nhân mới kể từ thập niên 1970. Theo Hiệp hội Hạt nhân Thế giới, Mỹ không khởi công dự án mới nào trong giai đoạn 1977-2013. Tổng thống Donald Trump hiện đang thúc đẩy việc khôi phục ngành điện hạt nhân Mỹ.

Công suất năng lượng tái tạo lắp đặt của Trung Quốc đã vượt 1,4 TW, với chuỗi cung ứng khai thác hơn 80% module điện mặt trời thế giới và khoảng 70% pin xe điện. Xe điện cũng đang tiến gần mốc chiếm 50% doanh số ô tô mới tại Trung Quốc.

Tuy nhiên, ông Foster lưu ý năng lượng tái tạo không thể thay thế toàn bộ nhu cầu dầu mỏ vì dầu vẫn cần cho xăng, dầu diesel, nhựa và nguyên liệu hóa dầu. Trung Quốc vốn không sử dụng nhiều dầu để phát điện; nước này chủ yếu dùng than, sau đó ngày càng tăng điện hạt nhân và năng lượng tái tạo.

Ông cũng cho rằng số liệu xuất khẩu là một trong những nguồn dữ liệu đáng tin cậy hơn vì hoạt động tại cảng có thể quan sát được và bên nhập khẩu cũng có dữ liệu đối ứng. Xuất khẩu có thể giúp vực dậy nền kinh tế nhưng không phản ánh đầy đủ tình hình trong nước.

Trung Quốc tiếp tục đầu tư vào công nghệ năng lượng

Khi nhu cầu điện tăng mạnh do AI, các nước đang chạy đua tìm nguồn điện ổn định 24/7.

Trung Quốc ngày càng quảng bá chương trình năng lượng nhiệt hạch như một “mặt trời nhân tạo”, nhằm tái tạo phản ứng nhiệt hạch của Mặt Trời để tạo ra nguồn năng lượng gần như vô hạn và không phát thải carbon.

Gordon Chang, luật sư Mỹ và chuyên gia về Trung Quốc, cảnh báo cần thận trọng với các số liệu do Bắc Kinh công bố vì thiếu minh bạch, đồng thời cho rằng nền kinh tế Trung Quốc đang trong tình trạng khó khăn.

Dù vậy, Bắc Kinh vẫn tiếp tục đầu tư mạnh. Lò tokamak EAST của Trung Quốc được cho là hướng tới thử nghiệm đánh lửa nhiệt hạch vào năm 2027, trong mục tiêu duy trì plasma mà không cần gia nhiệt từ bên ngoài.

Các nhà nghiên cứu Trung Quốc cũng đang phát triển điện mặt trời từ không gian, gần đây thử truyền năng lượng không dây ở mức kilowatt tới nhiều mục tiêu đang di chuyển cùng lúc.

Bắc Kinh còn mở rộng đầu tư ra nước ngoài

Trung Quốc tiếp tục đổ hàng tỷ USD vào các khu vực khác. Theo báo cáo đầu tư của Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI), nước này đã đầu tư tới 33,5 tỷ USD vào châu Phi trong 6 tháng qua.

BRI là chương trình đầu tư và xây dựng cơ sở hạ tầng toàn cầu được Trung Quốc khởi động năm 2013, tập trung vào đường thương mại, cảng, đường sắt và dự án năng lượng tại châu Á, châu Phi, châu Âu và Mỹ Latinh nhằm mở rộng ảnh hưởng kinh tế và địa chính trị.

Khái niệm “cường quốc năng lượng” lần đầu xuất hiện trong Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của Trung Quốc giai đoạn 2026-2030, phản ánh mục tiêu xây dựng hệ thống năng lượng tự chủ và có khả năng chống chịu cao.

Trung Quốc cũng chuyển trọng tâm đầu tư BRI từ than đá sang xuất khẩu công nghệ năng lượng sạch, sau khi ông Tập Cận Bình năm 2021 cam kết Trung Quốc ngừng xây dựng nhà máy than ở nước ngoài.

Tuy nhiên, đầu tư không hoàn toàn “xanh”: một doanh nghiệp Trung Quốc đang xây nhà máy nhiệt điện than 660 MW tại Zambia, trong khi đầu tư vào kim loại và khai khoáng đã đạt mức kỷ lục.

Trong khi đó, phần còn lại của thế giới vẫn chịu ảnh hưởng mạnh từ sự phụ thuộc lẫn nhau của thị trường dầu toàn cầu.

Hanke cho biết kho dự trữ của Trung Quốc gần gấp 5 lần kho dự trữ dầu chiến lược của Mỹ, vốn đã giảm xuống mức thấp nhất hơn 40 năm, chỉ còn 304,81 triệu thùng. Ông Chang nói với DCNF rằng Mỹ cần tăng mạnh sản lượng dầu để đối phó tình hình.

“Trước hết, rõ ràng Mỹ cần bổ sung lại Kho dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR). Việc cả ông Biden và ông Trump đều làm cạn kho dự trữ là sai lầm. Trung Quốc liên tục nói về khả năng xung đột, vì vậy chúng ta phải tăng chứ không giảm dự trữ”, ông Chang cho biết thêm.

Khi giá năng lượng tăng mạnh trong xung đột với Iran, ngày 11/3, ông Trump thông báo Bộ Năng lượng Mỹ sẽ xả 172 triệu thùng từ SPR, cùng với đợt xả phối hợp 400 triệu thùng của các nước thành viên IEA nhằm giảm thiếu hụt nguồn cung và hạ nhiệt thị trường dầu toàn cầu.

Ông Foster cho rằng nhóm chịu ảnh hưởng rõ nhất tại Mỹ là người tiêu dùng, đặc biệt các gia đình thu nhập thấp và trung bình ở ngoài các thành phố lớn, do giá xăng tăng. Tuy nhiên, ảnh hưởng này chỉ mang tính tạm thời và sẽ biến mất khi giá dầu giảm trở lại.

Ông Hanke cho rằng xung đột Mỹ - Israel với Iran đã gây gián đoạn nhiều mặt của kinh tế Mỹ và toàn cầu, đặc biệt khiến lãi suất tăng khi thị trường trái phiếu phản ứng mạnh.

Theo ông, điều này không chỉ ảnh hưởng khu vực tư nhân khi đẩy lãi suất thế chấp lên cao hơn mức trước khủng hoảng tài chính 2008, mà còn làm tăng áp lực tài chính đối với chính phủ Mỹ. Hiện 35% tổng thu thuế thu nhập cá nhân của Mỹ được dùng để trả lãi nợ, và tỷ lệ này còn có thể tăng.

Ông Foster kết luận rằng dù giá dầu tăng chắc chắn không tốt cho kinh tế Mỹ, ảnh hưởng tổng thể trong nước là không quá lớn. Điều đáng học hỏi từ Trung Quốc là tầm quan trọng của độc lập năng lượng. Ông Foster cũng bác bỏ quan điểm cho rằng giá dầu cao đang gây tổn hại nghiêm trọng cho kinh tế Mỹ, cho rằng các chỉ số kinh tế vĩ mô vẫn khá mạnh.

Dù GDP quý II của Trung Quốc đạt 4,3%, Foster cho rằng con số này chưa phản ánh đầy đủ thực tế do việc giảm tồn kho tạm thời, dự kiến sẽ đảo chiều trong các quý tới.

Trái lại, kinh tế châu Âu chịu ảnh hưởng nặng hơn vì phụ thuộc nhiều vào năng lượng, điều chỉnh chậm và vốn đã tăng trưởng yếu ngay cả trong điều kiện bình thường. Ông Foster ví von: Mỹ giống một người khỏe mạnh mắc cúm nhẹ, còn châu Âu như một bệnh nhân vốn đã yếu nên chịu ảnh hưởng nặng và hồi phục chậm.

Ông Chang cho rằng châu Âu không độc lập về năng lượng vì không có nguồn dầu khí dồi dào, nhưng đã quá tin rằng có thể chuyển sang năng lượng tái tạo mà vẫn duy trì một nền kinh tế khỏe mạnh - điều ông cho rằng không thực tế.

Ông Foster vẫn lạc quan về triển vọng giá dầu: giá dầu cao tạm thời làm lạm phát tăng, nhưng khi giá dầu giảm, áp lực lạm phát cũng sẽ giảm theo, thậm chí tạo ra áp lực giảm phát tương ứng.

Ông Chang cho rằng năng lượng tái tạo hữu ích nhưng không thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu năng lượng của Mỹ. Mỹ sẽ vẫn cần rất nhiều LNG và dầu, đồng thời phải tăng mạnh sản lượng trong nước. Ông nhấn mạnh đây là một tình huống khẩn cấp và SPR cần được bổ sung thay vì tiếp tục rút xuống.

Khi xung đột kéo dài, Bộ Quốc phòng tiếp tục tích trữ vũ khí để bù lượng đã sử dụng. Dù có những tin đồn về lệnh ngừng bắn, cuộc chiến có thể kéo dài, trong khi những ảnh hưởng lên thị trường khí đốt tiếp tục nhắc nhở thế giới về một thực tế địa chính trị mới.