Mỹ và Israel cân nhắc 3 chiến lược với Iran

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã họp gần 90 phút tại Phòng Bầu dục cuối tuần qua. (Ảnh: RT)

Trong cuộc gặp trực tiếp đầu tiên kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành chiến dịch quân sự chung nhằm vào Iran từ cuối tháng 2, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã họp gần 90 phút tại Phòng Bầu dục cuối tuần qua.

Cuộc họp được Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt mô tả là "tích cực và hiệu quả", tập trung vào việc phá vỡ thế bế tắc với Tehran và xác định giai đoạn tiếp theo của xung đột tại Tây Á. Theo các quan chức cấp cao Israel, ông Netanyahu không đưa ra tối hậu thư quân sự.

Thay vào đó, phái đoàn Israel trình bày ba phương án xử lý chương trình hạt nhân và lập trường quân sự của Iran, đồng thời xác định ông Trump là "đối tác cấp cao" có quyền quyết định cuối cùng.

Ba phương án được thảo luận gồm: Đạt một khuôn khổ ngoại giao với Tehran nhằm chấm dứt vĩnh viễn hoạt động làm giàu uranium cấp cao và làm suy yếu mạng lưới lực lượng ủy nhiệm của Iran trong khu vực.

Duy trì phong tỏa kinh tế, gây sức ép trên biển và các lệnh trừng phạt có mục tiêu, nhưng không nối lại các đợt không kích quy mô lớn hoặc ký hiệp định hòa bình.

Tiến hành chiến dịch tấn công chung quy mô lớn nhằm vào các cơ sở ngầm kiên cố nhất của Iran, đặc biệt là cơ sở hạt nhân tại núi Pickaxe.

Phương án 1: Ngoại giao

Phương án đầu tiên là đạt một thỏa thuận ngoại giao toàn diện nhằm chấm dứt xung đột kéo dài từ tháng 2.

Phát biểu trên chuyên cơ Air Force One trước cuộc gặp, ông Trump bày tỏ lạc quan về khả năng đạt thỏa thuận. Ông nói mình "rất kiên nhẫn" và cho rằng "có khả năng cao sẽ có tiến triển" khi hai bên đang duy trì ba ngày tạm ngừng tấn công trực tiếp.

Theo kịch bản này, Washington sẽ nới lỏng phong tỏa hàng hải để đổi lấy các cam kết có thể kiểm chứng từ Iran.

Tehran sẽ phải dừng làm giàu uranium trên mức tinh khiết 3,6%, xuất khẩu toàn bộ lượng uranium đã làm giàu ở mức 60% còn lại và chấp nhận cơ chế giám sát chặt chẽ của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).

Iran cũng phải chấm dứt hỗ trợ quân sự và tài chính cho Hezbollah tại Lebanon, lực lượng Houthi ở Yemen và các nhóm dân quân tại Iraq.

Hai bên cũng sẽ thảo luận thỏa thuận ràng buộc về việc mở lại eo biển Hormuz cho tàu chở hàng thương mại, dưới cơ chế giám sát của các nước vùng Vịnh.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei phủ nhận đàm phán trực tiếp với Mỹ nhưng xác nhận Oman và Qatar đang làm trung gian chuyển thông điệp giữa hai bên.

Trong khi đó, phe cứng rắn tại Iran coi bất kỳ sự nhượng bộ nào của Mỹ là "tuyên bố thất bại", khiến ban lãnh đạo Iran gặp thêm khó khăn.

Tại cuộc họp, ông Netanyahu cho biết Israel không phản đối giải pháp ngoại giao nếu giải pháp đó loại bỏ vĩnh viễn khả năng chế tạo vũ khí hạt nhân của Iran.

Ông nói với Fox News trước cuộc gặp: "Nếu ông Trump làm được điều đó mà không cần quay lại chiến sự dữ dội thì rất tốt. Dù bằng cách nào, Iran cũng phải chấm dứt chương trình hạt nhân".

Phương án 2: Kiềm chế lâu dài

Phương án thứ hai là tránh leo thang quân sự toàn diện nhưng không nới lỏng trừng phạt. Mục tiêu là dùng sức ép kinh tế kéo dài để buộc Tehran nhượng bộ hoặc đối mặt với bất ổn chính trị trong nước.

Các quan chức Israel cho biết tình báo nước này đánh giá chính quyền Iran đang chịu áp lực lớn từ lạm phát hai con số, đồng nội tệ mất giá và làn sóng bất mãn trong dân chúng sau nhiều tháng bị không kích và phong tỏa thương mại.

Tuy nhiên, chiến lược này cũng gây nhiều hệ lụy cho Mỹ và thị trường năng lượng toàn cầu. Chỉ một ngày sau cuộc họp, giá dầu thế giới đã tăng mạnh, mức tăng trong ngày lớn nhất kể từ khi chiến sự bùng phát.

Bất ổn quanh eo biển Hormuz cùng các cuộc tấn công bằng tên lửa của Houthi vào tàu thuyền trên Biển Đỏ, trong đó có vụ tấn công nhằm vào một tàu chở dầu Ả Rập Xê Út ngày 28/7, làm gia tăng lo ngại về nguy cơ lạm phát đình trệ kéo dài tại các nền kinh tế phương Tây.

Để giảm gián đoạn nguồn cung năng lượng theo mô hình "kiềm chế", Oman đề xuất sáng kiến do các nước vùng Vịnh hậu thuẫn, cho phép tàu thương mại tự nguyện trả phí để đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, Washington vẫn chưa chính thức ủng hộ đề xuất này.

Phương án 3: Không kích quy mô lớn và núi Pickaxe

Phương án thứ ba, cũng là phương án cứng rắn nhất được ông Trump và ông Netanyahu thảo luận, là tiến hành một chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm phá hủy các cơ sở hạt nhân ngầm kiên cố nhất của Iran.

Trọng tâm của phương án này là núi Pickaxe (Kuh-e Kolang Gazing), khối núi đá granite nằm cách cơ sở hạt nhân Natanz khoảng 1,5 km về phía nam.

Cơ sở này được xây ở độ sâu 80-100 m trong đá granite, với lớp núi bao phủ dày tới 600 m, đủ sức chống chịu bom xuyên boong-ke GBU-57 MOP thông thường.

Tình báo Israel cho rằng Iran đã chuyển các máy ly tâm hiện đại và lượng uranium làm giàu cao xuống những khu vực sâu nhất của Pickaxe để tránh các cuộc không kích.

Thông tin tình báo về Pickaxe trở thành điểm nóng ngay trước cuộc gặp. Trên chương trình Fox & Friends sáng 28/7, ông Trump bày tỏ không hài lòng trước các thông tin rò rỉ cho rằng ông Netanyahu đến Washington để thúc ép Mỹ tấn công cơ sở này.

Ông Trump cũng cho rằng hoạt động của Iran tại Pickaxe "không phải vấn đề lớn" cần leo thang ngay, phản ánh mong muốn tránh sa lầy quân sự trước cuộc bầu cử trong nước.

Tại cuộc họp, ông Netanyahu tìm cách xoa dịu căng thẳng. Phái đoàn Israel khẳng định việc chia sẻ tình báo là thông lệ giữa các đồng minh và tôn trọng lộ trình cùng ưu tiên chiến lược của Washington.

Điều gì đang chi phối cách tiếp cận của ông Trump và ông Netanyahu?

Các cuộc thảo luận diễn ra trong bối cảnh cả Washington và Jerusalem đều chịu sức ép chính trị trong nước.

Ông Trump chịu áp lực khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 đến gần. Xung đột kéo dài với Iran đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, đẩy giá xăng tại Mỹ tăng và vấp phải phản đối từ cả hai đảng.

Khảo sát của AP-NORC cho thấy sự ủng hộ của cử tri Mỹ đối với các chiến dịch quân sự kéo dài ở Tây Á đang giảm đáng kể.

Về phía ông Netanyahu, người đang chuẩn bị cho cuộc bầu cử tại Israel, cuộc gặp có ý nghĩa quan trọng để chứng minh liên minh Mỹ - Israel vẫn hoạt động hiệu quả bất chấp những bất đồng công khai.

Các nhà bình luận chính trị Israel cho rằng vị thế của ông Netanyahu bị ảnh hưởng khi nhiều người nhận định Washington đã nắm quyền kiểm soát nhịp độ chiến dịch quân sự, khiến Israel ở thế bị động.

Điều gì sẽ diễn ra tiếp theo?

Ngoài vấn đề Iran, cuộc họp kéo dài 90 phút còn đề cập đến Lebanon và Gaza, nơi các khuôn khổ ngoại giao mới đang được hình thành.

Theo thỏa thuận Mỹ - Israel, Israel đồng ý cho các đơn vị quân đội chính quy Lebanon triển khai tới một số ngôi làng ở miền nam nước này.

Đây sẽ là phép thử xem lực lượng nhà nước Lebanon có thể ngăn Hezbollah tái lập các bệ phóng tên lửa gần biên giới hay không. Các cuộc đàm phán tiếp theo dự kiến diễn ra tại Rome vào tuần tới.

Hai ngày trước khi tới Washington, nội các an ninh Israel cũng đã phê duyệt việc cho phép lực lượng ổn định quốc tế đầu tiên vào Gaza.

Theo kế hoạch do Mỹ hậu thuẫn, binh sĩ từ các nước tham gia, gồm Morocco và Uganda, sẽ hoạt động trong khu vực được kiểm soát nghiêm ngặt tại Rafah để giám sát phân phối viện trợ và kiểm tra an ninh.

Trong ngắn hạn, Washington dự kiến tiếp tục duy trì lệnh ngừng bắn không chính thức, trong khi các bên trung gian khu vực đánh giá liệu Tehran có chấp nhận các điều kiện của phương án ngoại giao hay không.

Tuy nhiên, khi lực lượng hải quân Mỹ vẫn trong tình trạng báo động cao tại vịnh Ba Tư và Iran tiếp tục xây dựng cơ sở bên trong núi Pickaxe, cơ hội đạt được giải pháp ngoại giao vẫn phụ thuộc lớn vào lịch trình chính trị tại Washington và Jerusalem.

Tổng thống Mỹ tuyên bố đáp trả "rất mạnh" sau vụ tấn công tàu LNG

Ukraine tấn công tàu Iran, mở nút giao giữa hai cuộc xung đột

"Điểm nóng" Trung Đông ngày 1/8: Iran tấn công hai tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz

Mỹ - Iran chuẩn bị nối lại đàm phán, giá dầu giảm mạnh