Lối đi độc đạo - LiOA - Made in Vietnam

Kiểm tra chất lượng dây đồng trước khi xuất xưởng

Số là hơn chục năm trước, lãnh đạo Công ty Nhật Linh - (Thôi, ta cứ gọi là LiOA cho dễ nhớ) đi lên một nhà máy chế biến quặng đồng “nổi tiếng” của Việt Nam, để tìm mối mua đồng nguyên liệu.

Tại đây, họ phát hiện ra môi trường bị ô nhiễm nghiêm trọng, mà báo chí cũng đã lên tiếng. Càng tìm hiểu mới thấy sản xuất đồng từ quặng là tiêu thụ điện, hóa chất cực kỳ lớn và tác hại của nó với môi trường là rất khủng khiếp. Thế là LiOA từ bỏ ngay ý định mua đồng nguyên liệu ở đây.

Nhưng sản xuất thiết bị điện thì không thế thiếu kim loại đồng. Đồng hiện diện trong tất cả các thiết bị điện. Và đồng dùng trong công nghiệp của nước ta chủ yếu nhập từ Chi-lê.

Có một câu hỏi là: Vậy dây đồng, các bản mạch bằng đồng trong các thiết bị điện bị hỏng đã biến đi đâu?

Hóa ra là tất cả chạy sang Trung Quốc từ rất lâu rồi. Thương nhân Trung Quốc mua lại đồng phế liệu với giá khá cao, và thế là gây nên nạn chảy máu đồng phế liệu. Hiện trạng chảy máu này diễn ra nhiều nơi trên thế giới.

Trước thực trạng khó khăn đối với sinh kế, LiOA nảy ra ý tưởng sản xuất và đào sâu vào công nghệ tái chế đồng.

Từ ý tưởng đến việc triển khai được công ty tự mày mò, nghiên cứu, thực hiện với tiến độ thần tốc.

Chỉ sau hơn một năm, nhà máy tái chế đồng từ phế liệu đã xây dựng xong và đi vào hoạt động. Nhà máy đặt ở thôn Đình Dù, xã Đình Dù (nay là xã Như Quỳnh), tỉnh Hưng Yên.

Nhà máy có công xuất tái chế đồng phế liệu mỗi ngày cả gần trăm tấn và do đội ngũ kỹ sư, cán bộ kỹ thuật của Công ty tự thiết kế, tự chỉ huy xây dựng, tự mua bán thiết bị và cũng tự sản xuất thiết bị điều khiển cho các dây chuyền sản xuất.

Tôi có hỏi một cán bộ của LiOA về số lượng kỹ sư ở công ty thì ông bảo, chắc không quá 10 đầu ngón tay. Rồi ông bảo thẳng: “Tôi muốn có các kỹ sư phải là thầy tôi. Còn nếu tuyển dụng các kỹ sư về rồi tôi mất công đào tạo lại thì cần gì?”.

Phân xưởng lắp ráp thiết bị điện dân dụng LiOA

Chúng tôi đến nhà máy tái chế đồng LiOA và vô cùng ngạc nhiên trước sự vắng vẻ đến lạ lùng ở đây. Hóa ra tất cả mọi loại công việc ở đây đều được tự động hóa đến mức tối đa. Rất nhiều thiết bị điều khiển được ghi tên LiOA Mechanical.

Từ những khối đồng phế liệu được đóng vuông vức, được đưa vào lò nấu rồi trải qua nhiều công đoạn làm sạch, LiOA đã cho ra đời đồng 99.99%. Và rồi đồng được kéo thành dây điện, loại to thì như cổ chân, loại nhỏ thì bé hơn sợi tóc.

Và cũng tại đây, chúng tôi thấy nhiều lô dây đồng đã được gắn địa chỉ khách hàng, mà chủ yếu là Nhật, Hàn Quốc…

Ở nhà máy này, điều làm lãnh đạo quan tâm đặc biệt và đầu tư khá nhiều tiền đó là việc đảm bảo môi trường… Khói từ những lò nấu đồng được thu gom và lọc sạch trước khi thải ra môi trường. Nước làm mát ở đây cũng được xử lý theo quy trình tuần hoàn khép kín và không thải ra môi trường.

Qua nhiều năm nghiên cứu, LiOA đã thể hiện năng lực hấp thụ công nghệ xuất sắc khi làm chủ các hệ thống đúc rút đồng liên tục UPCAST tiên tiến nhất thế giới.

Từ năm 2017, nhằm chủ động nguồn nguyên liệu chính cho nhà máy, tối ưu hoá nguồn nguyên liệu đồng mỏ, đồng thu gom… Công ty TNHH Nhật Linh đã đầu tư sản xuất đồng dương cực, âm cực, đồng thô, đồng kéo, đồng bện… từ nguyên liệu gốc với nguồn điện năng lượng mặt trời. Bước đột phá này giúp sản phẩm dây và cáp điện LiOA Electric tối ưu về chất lượng và có giá cạnh tranh nhất trên thị trường. Song song với, LiOA Copper là thương hiệu mang đến nguồn đồng chất lượng cao, ổn định tới các Nhà sản xuất lớn trong khu vực và thế giới với sản lượng cấp ra thị trường là khoảng hơn 50.000 tấn /năm

Ưu thế tuyệt đối của LiOA trong bài toán tái chế kim loại nằm ở chỗ họ sở hữu một chuỗi giá trị khép kín hoàn hảo. Các xưởng tái chế nhỏ lẻ chỉ có thể nấu chảy phế liệu thành phôi thô rồi bán lại. Trong khi đó, LiOA có khả năng thu gom, nấu chảy, tinh luyện và ngay lập tức đưa dòng chảy kim loại đó vào hệ thống kéo cáp, cán thành đồng rod (đồng cây), đồng kéo sợi phục vụ trực tiếp cho việc sản xuất dây cáp điện hay đồng thanh cái (busbar) lắp ráp thành các thiết bị điện dân dụng, ổn áp, biến áp. Sự khép kín này cho phép họ chuyển trực tiếp rác thải công nghiệp thành sản phẩm tiêu dùng có giá trị gia tăng cực cao.

Phân xưởng nấu đồng tái chế

LiOA sở hữu một chu trình luyện kim thế hệ mới cho phép phân tách và bóc tách hoàn toàn tạp chất từ mớ phế liệu hỗn độn để tạo ra đồng tinh luyện đạt độ tinh khiết tuyệt đối 99.99%. Quan trọng hơn, tổ hợp công nghệ lõi này được thiết kế đồng bộ, khả năng tự động hóa cao và kết nối chặt chẽ từ hệ thống điện phân tinh luyện cường độ cao đến các dây chuyền đúc rút liên tục. Sự kết hợp này tạo ra một chu trình khép kín, tối ưu hóa thời gian xử lý ở mức kỷ lục, giúp biến những mẻ đồng thô thành sản phẩm tinh khiết với tốc độ đáng kinh ngạc.

Sự hiện diện của một công nghệ độc quyền và quy mô như vậy sẽ mang lại những ưu thế vượt trội, lan tỏa sức mạnh đến mọi ngóc ngách của nền kinh tế. Ở tầm vóc vĩ mô, nó giải quyết triệt để bài toán "an ninh nguyên liệu". Khi phế liệu được thu hồi và tinh luyện ngay trong nước với hiệu suất tối đa, nền công nghiệp Việt Nam sẽ thoát khỏi sự thao túng của Sàn giao dịch kim loại London (LME) và những biến động địa chính trị toàn cầu. Nguồn cung đồng tái chế ổn định, giá thành cạnh tranh sẽ trở thành thỏi nam châm thu hút các tập đoàn công nghệ (FDI) tiếp tục rót vốn vào Việt Nam, bởi họ hiểu rằng chúng ta đã làm chủ được “thượng nguồn” của chuỗi cung ứng.

Về ứng dụng thực tiễn, những sản phẩm ra đời từ quy trình tái chế khép kín này sẽ hiện diện một cách sống động và đầy tự hào. Ở phân khúc công nghiệp nặng, những thỏi đồng tái chế siêu tinh khiết sẽ được kéo thành các hệ thống cáp ngầm trung thế và cao thế, gồng gánh dòng điện từ các cánh đồng điện gió ngoài khơi biển Việt Nam hòa vào lưới điện quốc gia. Nó cũng sẽ biến thành những cuộn dây điện từ (magnet wire) chịu nhiệt độ cao, nằm gọn gàng bên trong lõi động cơ của những chiếc ô tô như VinFast, Honda… quyết định trực tiếp đến hiệu suất và sức mạnh gia tốc của chiếc xe.

Thật thú vị khi thấy từ mớ phế liệu hỗn tạp thường được các bà "đồng nát" thu gom với giá rẻ mạt, qua dây chuyền của LiOA, đã hồi sinh thành những cuộn dây điện dân dụng chôn ngầm trong các công trình bất động sản cao cấp, bảo đảm tính dẫn điện hoàn hảo và chống suy hao điện năng. Và dây đồng, những lá đồng hiện diện trong tất cả các sản phẩm điện dân dụng của LiOA.

Hiện nay, các tập đoàn công nghiệp danh tiếng như Samsung, Honda, Vingroup… đều sử dụng dây đồng tái sinh từ dây chuyền LiOA.

Ít ai biết rằng, chiếc ổ cắm điện mà họ đang sử dụng hằng ngày để cắm sạc tivi, tủ lạnh lại là tái sinh của một sợi cáp cũ. Khả năng dẫn điện, độ đàn hồi của các chi tiết đồng và độ bền bỉ của sản phẩm tái chế không hề thua kém so với đồng nguyên khai, nhưng lại chứa đựng một giá trị sinh thái vô giá: Giảm thiểu 85-90% lượng khí thải carbon và không cần phải phá hủy thêm bất kỳ một ngọn núi, con sông, cánh rừng nào.

Những điều kiện “cần và đủ” để đất nước có thêm nhiều “ông LiOA”

Có thể khẳng định rằng, những việc làm có tính đột phá về khoa học công nghệ của LiOA chính là thể hiện một cách sinh động và sáng tạo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW (ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị) về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia…

Chúng tôi biết hiện có rất nhiều doanh nhân đang có khát khao muốn đổi mới, muốn đi sâu vào khoa học công nghệ và dĩ nhiên, trong đó, có công nghệ tái chế kim loại.

Đã đến lúc phải coi kim loại phế liệu, cũng như chất thải rắn từ việc phá dỡ nhà cửa… là một loại tài nguyên cần được ứng xử trân trọng.

Chính vì thế, dưới ánh sáng của Nghị quyết 57-NQ/TW, các cơ quan quản lý cần khẩn trương đưa công nghệ tái chế kim loại lõi vào nhóm dự án được hưởng mức ưu đãi đầu tư cao, tương đương với các dự án sản xuất chip bán dẫn hay năng lượng tái tạo.

Đối với các doanh nghiệp tư nhân dám tiên phong đầu tư hệ thống điện phân và xử lý khí thải không khói (zero-emission) đạt chuẩn quốc tế, nhà nước cần kích hoạt cơ chế ưu đãi kịch trần: miễn thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) trong 4 năm đầu tiên kể từ khi có lãi, và giảm 50% cho 9 năm tiếp theo. Đồng thời, toàn bộ hệ thống máy móc, dây chuyền công nghệ cao phục vụ luyện kim chưa thể sản xuất trong nước phải được miễn thuế nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng (VAT).

Sự đổi mới sáng tạo không thể cất cánh nếu thiếu đi đòn bẩy tài chính. Bám sát định hướng của Nghị quyết, Quỹ Đổi mới Công nghệ Quốc gia (NATIF) cần dành ra một hạn mức tín dụng xanh đặc thù, bảo lãnh cho các doanh nghiệp tái chế tư nhân vay vốn với lãi suất ưu đãi. Những khoản vay này không chỉ phục vụ việc xây dựng nhà xưởng mà còn để thành lập các trung tâm R&D (Nghiên cứu & Phát triển), hướng tới việc chiết tách các kim loại quý hiếm (vàng, bạc, palladium) từ rác thải điện tử. Thêm vào đó, việc quy hoạch các khu công nghiệp sinh thái chuyên biệt, nơi được hỗ trợ chi phí thuê đất và hạ tầng xử lý nước thải tập trung, sẽ giải phóng doanh nghiệp khỏi gánh nặng tài chính ban đầu, giúp họ dồn toàn giúp họ dồn toàn lực vào việc tối ưu hóa công nghệ luyện kim.

Cần phải có một khung pháp lý cần thiết lập một ranh giới rõ ràng để giữ tài nguyên lại trong nước. Việc áp dụng triệt để cơ chế Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) và yêu cầu các chứng nhận sinh thái nghiêm ngặt trước khi cấp phép xuất khẩu phế liệu chính là một hàng rào kỹ thuật tinh tế, tuân thủ đúng luật chơi của thương mại toàn cầu mà vẫn giữ được tài nguyên ở lại với các nhà máy nội địa.

Nhìn chung, chuỗi giá trị toàn cầu không có chỗ cho sự chậm trễ, chờ đợi. Nếu chúng ta để mặc cho tài nguyên phế liệu chảy máu và chấp nhận làm người mua thụ động trong thị trường kim loại tinh chế, giấc mơ tự chủ trong các ngành công nghiệp mũi nhọn sẽ mãi chỉ là những bản kế hoạch trên giấy. Biến phế liệu thành “vàng”, biến rác thải công nghiệp thành huyết mạch nuôi dưỡng nền công nghiệp bán dẫn và xe điện chính là sứ mệnh của thời đại. Hơn bao giờ hết, Nhà nước cần sử dụng các nghị định về đổi mới sáng tạo như một công cụ điều tiết sắc bén, thiết lập một sân chơi công bằng và tạo bệ phóng vững chắc để các doanh nghiệp tái chế tư nhân vươn lên, giành lại quyền kiểm soát "dầu mỏ xanh" của tương lai ngay trên chính quê hương mình.