Chủ tịch Quốc hội yêu cầu siết hậu kiểm, xử lý nghiêm vi phạm an toàn thực phẩm

Chiều 24/10, Quốc hội thảo luận về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ. Phát biểu tại phiên thảo luận Tổ 2, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh an toàn thực phẩm không chỉ liên quan đến bữa ăn hằng ngày mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe giống nòi và uy tín quốc gia.

Chủ tịch Quốc hội ghi nhận Chính phủ, Bộ Y tế đã khẩn trương chuẩn bị dự án luật, tiếp thu khoảng 70% ý kiến thẩm tra sơ bộ và ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Tuy nhiên, hồ sơ dự án còn gửi chậm, các dự thảo nghị định, thông tư hướng dẫn chưa được cập nhật đầy đủ, cần nghiêm túc rút kinh nghiệm.

Luật phải quy định rõ trách nhiệm, không để chồng chéo quản lý

Đối với dự án Luật An toàn thực phẩm, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu các chính sách đột phá phải được quy định cụ thể ngay trong luật, thay vì tiếp tục giao quá nhiều nội dung cho văn bản hướng dẫn. Trong tổng số 74 điều của dự thảo, khoảng 32 điều giao Chính phủ, bộ trưởng quy định chi tiết. Những nội dung đã rõ cần xác định ngay đối tượng áp dụng, thời hạn và lộ trình thực hiện; văn bản hướng dẫn phải được chuẩn bị đồng bộ với thời điểm luật có hiệu lực.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại phiên thảo luận chiều 24/10.

Về tổ chức quản lý, Chủ tịch Quốc hội đồng tình với chủ trương thống nhất đầu mối từ Trung ương đến địa phương, nhưng lưu ý dự thảo vẫn quy định sáu bộ tham gia quản lý chuyên ngành, trong khi một số nhiệm vụ còn giao thoa giữa các cơ quan. Tình trạng nhiều đầu mối có thể dẫn đến đùn đẩy trách nhiệm, bỏ trống khâu quản lý, như những bất cập bộc lộ qua các vụ sữa giả, thực phẩm chức năng giả.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị mỗi nhiệm vụ phải có một cơ quan chịu trách nhiệm chính; mỗi cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm chỉ chịu sự quản lý của một cơ quan. Đồng thời, cần trao thực quyền cho đầu mối quản lý và quy định Chính phủ báo cáo Quốc hội hằng năm về công tác an toàn thực phẩm.

Việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm phải đi đôi với cải cách thủ tục thực chất. Chủ tịch Quốc hội đề nghị nghiên cứu cơ chế gia hạn tự động, gia hạn trực tuyến, không yêu cầu nộp lại hồ sơ và không thu phí đối với trường hợp đáp ứng điều kiện. Việc tiếp nhận hồ sơ cần phục vụ quản lý, hậu kiểm, không trở thành điều kiện mới để sản phẩm được lưu thông. Diện sản phẩm phải đăng ký cũng cần thu hẹp, tập trung vào nhóm có nguy cơ cao, tránh phát sinh giấy phép con và chi phí không cần thiết cho doanh nghiệp.

Theo Chủ tịch Quốc hội, hậu kiểm chỉ hiệu quả khi có đủ dữ liệu, năng lực kiểm nghiệm, cán bộ chuyên môn và trang thiết bị. Việc giao nhiệm vụ cho cấp xã, phường phải đi kèm nguồn lực và điều kiện thực hiện, tránh tình trạng phân cấp nhưng thiếu nhân lực, phương tiện.

Đối với các vụ ngộ độc thực phẩm tập thể, nhất là tại trường học, Chủ tịch Quốc hội đề nghị nghiên cứu cơ chế bắt buộc kích hoạt cảnh báo trên hệ thống trong thời gian từ 2 đến 6 giờ, giúp cơ quan chức năng kịp thời xác định nguy cơ, xử lý và ngăn hậu quả lan rộng.

Dự thảo cũng cần làm rõ trách nhiệm của các chủ thể kinh doanh thực phẩm trên nền tảng thương mại điện tử, bao gồm trách nhiệm liên đới bồi thường thiệt hại khi xảy ra vi phạm. Đồng thời, cần nghiên cứu hình thức cấm hành nghề có thời hạn hoặc vĩnh viễn đối với trường hợp cố ý vi phạm nghiêm trọng.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh chế tài phải đủ sức răn đe, bảo đảm chi phí vi phạm lớn hơn chi phí tuân thủ pháp luật; tạo điều kiện cho người kinh doanh chân chính nhưng xử lý nghiêm hành vi gian dối. Mục tiêu cuối cùng là bảo vệ sức khỏe người dân, để người tiêu dùng yên tâm với bữa ăn hằng ngày và doanh nghiệp tuân thủ pháp luật có môi trường kinh doanh minh bạch.

Bỏ điều kiện kinh doanh nhưng phải kiểm soát chất lượng giám định sở hữu trí tuệ

Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, Chủ tịch Quốc hội cơ bản thống nhất với định hướng đơn giản hóa thủ tục, cắt giảm điều kiện kinh doanh và kiện toàn đầu mối quản lý nhà nước, trong đó có nhiệm vụ quản lý quyền đối với giống cây trồng.

Một nội dung đáng chú ý là đề xuất bãi bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ, chuyển sang cơ chế thông báo. Chủ tịch Quốc hội cho rằng cải cách này cần đi kèm cơ chế kiểm soát chất lượng, tránh kết quả giám định thiếu chuyên môn, không khách quan, làm sai lệch việc giải quyết tranh chấp và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Với việc bãi bỏ thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng, cần quy định rõ cơ chế cập nhật, công khai dữ liệu để các bên tra cứu chủ sở hữu hợp pháp, hạn chế tranh chấp sau chuyển nhượng.

Việc chuyển giao nhiệm vụ quản lý quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ phải bảo đảm liên tục, không gián đoạn giải quyết thủ tục, không tạo khoảng trống quản lý và thống nhất với Luật Trồng trọt cùng các quy định liên quan.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý cần tiếp tục nghiên cứu cơ chế định giá, giao dịch và thương mại hóa tài sản trí tuệ. Hiện việc sử dụng quyền sở hữu trí tuệ làm tài sản bảo đảm để vay vốn còn khó khăn do thiếu cơ chế định giá chuẩn và dữ liệu giao dịch. Đây là vấn đề cần được nghiên cứu lâu dài nhằm khai thác giá trị kinh tế của sáng chế, kết quả nghiên cứu và các tài sản trí tuệ khác.

Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền tác giả trên môi trường số, nâng cao hiệu quả xử lý hành vi xâm phạm xuyên biên giới và khắc phục khó khăn trong thu thập, xác minh chứng cứ điện tử.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện cả hai dự án luật, bảo đảm quy định rõ ràng, khả thi, không chồng chéo; cải cách thủ tục phải đi cùng kiểm soát chất lượng và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn hội đàm với Chủ tịch Quốc hội Campuchia Samdech Khuon Sudary

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Luật phải tháo gỡ điểm nghẽn, mở đường cho phát triển

Sửa Luật Điện lực, hoàn thiện cơ chế phát triển điện gió ngoài khơi