Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Luật phải tháo gỡ điểm nghẽn, mở đường cho phát triển

Sáng 28/9, tại Nhà Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, thảo luận, cho ý kiến đối với 17 dự án luật dự kiến trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ hai. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì Hội nghị.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.

Trong bối cảnh khối lượng lập pháp lớn, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu xuyên suốt là bảo đảm chất lượng pháp luật, nhất là với những dự án có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động trực tiếp đến tổ chức bộ máy, môi trường đầu tư, sản xuất, kinh doanh và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, nhiều chủ trương lớn về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế tư nhân và đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật đang được khẩn trương thể chế hóa.

Riêng tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội dự kiến xem xét, thông qua 45 dự án luật, nghị quyết quy phạm pháp luật. Chủ tịch Quốc hội lưu ý, thời gian gấp và khối lượng công việc lớn không thể trở thành lý do hạ thấp yêu cầu về chất lượng.

“Càng làm nhanh càng phải chắc; càng sửa nhiều luật càng phải bảo đảm tính hệ thống; càng phân cấp, phân quyền mạnh càng phải rõ trách nhiệm và kiểm soát quyền lực tốt hơn”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Lấy chất lượng chính sách làm nền tảng

Đối với 17 dự án luật được đưa ra thảo luận, Chủ tịch Quốc hội cho rằng đây đều là những dự án khó, phức tạp, còn có vấn đề có ý kiến khác nhau. Vì vậy, Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách phải thực sự trở thành “bộ lọc chất lượng” trước khi các dự án được trình Quốc hội.

Theo đó, hoàn thiện luật phải bắt đầu từ chính sách, không phải từ số lượng điều khoản được sửa đổi. Mỗi dự án cần làm rõ vấn đề thực tiễn cần giải quyết, lý do phải sửa luật, giá trị của chính sách mới, đối tượng chịu tác động, chi phí tuân thủ, nguồn lực thực hiện và trách nhiệm của cơ quan liên quan.

Các đại biểu cần tập trung vào những chính sách còn ý kiến khác nhau, quy định tác động lớn đến người dân, doanh nghiệp và những cơ chế mới chưa có tiền lệ hoặc chưa được kiểm nghiệm đầy đủ.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu tiếp tục đổi mới tư duy lập pháp. Luật cần tập trung vào những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội, mang tính nguyên tắc và ổn định; những nội dung thường xuyên thay đổi cần giao đúng thẩm quyền để bảo đảm tính linh hoạt.

Tuy nhiên, phân định giữa lập pháp và lập quy không có nghĩa đẩy những vấn đề khó xuống nghị định, thông tư. Các nội dung liên quan đến quyền con người, quyền công dân, điều kiện kinh doanh, phân bổ nguồn lực, tổ chức quyền lực và trách nhiệm của cơ quan nhà nước phải được quy định rõ trong luật.

Ngược lại, những nội dung kỹ thuật, nghiệp vụ hoặc thường xuyên thay đổi không nên quy định quá chi tiết trong luật.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu xây dựng những đạo luật “ngắn hơn nhưng không mỏng về chính sách; quy định ít hơn nhưng trách nhiệm phải rõ; ổn định hơn nhưng vẫn phải đủ khả năng thích ứng với điều kiện thực tiễn”.

Bảo đảm tính thống nhất và khả năng thực thi

Một yêu cầu quan trọng khác là đặt từng dự án luật trong tổng thể hệ thống pháp luật. Khi nhiều dự án được xem xét cùng kỳ và có quan hệ chặt chẽ, cần rà soát kỹ sự thống nhất về khái niệm, thẩm quyền, trình tự, thủ tục, phân cấp, phân quyền, đất đai, tài chính, dữ liệu và thời điểm có hiệu lực.

Mục tiêu là không để việc tháo gỡ một điểm nghẽn ở luật này lại tạo thêm điểm nghẽn ở luật khác; không để cùng một vấn đề nhưng được quy định khác nhau, khiến người dân, doanh nghiệp gặp khó khăn khi áp dụng.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại hội nghị.

Theo Chủ tịch Quốc hội, một hệ thống pháp luật tốt không chỉ cần từng đạo luật có chất lượng mà các đạo luật phải vận hành thống nhất, bổ trợ cho nhau.

Khả năng thực thi cũng phải được tính đến ngay từ khi xây dựng luật. Từng quy định cần được xem xét về chủ thể thực hiện, phương thức thực hiện, nguồn lực, dữ liệu và trách nhiệm; đồng thời kiểm soát nguy cơ phát sinh thủ tục, điều kiện không cần thiết.

Đặc biệt, các dự án luật phải phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, phân cấp không chỉ là chuyển nhiệm vụ mà phải đi kèm thẩm quyền, nguồn lực, dữ liệu và trách nhiệm tương ứng.

Đối với chuyển đổi số, yêu cầu cũng phải thực chất. Không thể coi số hóa một quy trình bất hợp lý là cải cách, cũng không thể thay hồ sơ giấy bằng hồ sơ điện tử tương tự nhưng lại phát sinh thêm thủ tục.

Các văn bản quy định chi tiết cần được chuẩn bị đồng thời, hạn chế tình trạng luật đã có hiệu lực nhưng chưa thể thực hiện do phải chờ nghị định, thông tư hướng dẫn.

Không lấy tiến độ thay cho chất lượng

Chủ tịch Quốc hội đề nghị phát huy hơn nữa vai trò của đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách. Ý kiến tại hội nghị cần dựa trên nghiên cứu hồ sơ, đối chiếu với thực tiễn và đặt dự án luật trong mối quan hệ với toàn bộ hệ thống pháp luật.

Điều quan trọng không chỉ là chỉnh sửa câu chữ, kỹ thuật mà phải làm rõ chính sách cần sửa đổi, tác động của chính sách mới và khả năng triển khai sau khi luật được ban hành.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị đại biểu tập trung vào những vấn đề còn ý kiến khác nhau, bảo đảm “rõ chính kiến, rõ lập luận, rõ phương án xử lý”; đồng thời xác định dự án nào đủ điều kiện trình Quốc hội và dự án nào cần tiếp tục hoàn thiện.

Những dự án còn chính sách lớn chưa thống nhất, đánh giá tác động chưa đầy đủ, quan hệ với các luật khác chưa được xử lý thấu đáo hoặc chưa bảo đảm điều kiện thực hiện cần tiếp tục hoàn thiện.

“Không lấy tiến độ thay cho chất lượng, không lấy số lượng luật được thông qua làm thước đo thành công của công tác lập pháp”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Luật phải giải quyết vấn đề của thực tiễn

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh quan điểm xuyên suốt đối với công tác lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI là pháp luật phải xuất phát từ yêu cầu thực tiễn và hướng tới giải quyết những vấn đề thực tiễn đang đặt ra.

“Quốc hội không làm luật để hoàn thành Chương trình lập pháp. Quốc hội làm luật để giải quyết vấn đề của thực tiễn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, mở đường cho phát triển”, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Theo đó, hiệu quả của một đạo luật không chỉ nằm ở việc được thông qua mà còn ở khả năng tạo chuyển biến khi đi vào cuộc sống: bộ máy vận hành hiệu quả hơn, người dân và doanh nghiệp thuận lợi hơn, nguồn lực xã hội được giải phóng và năng lực quản trị được nâng lên.

Một đạo luật tốt, theo Chủ tịch Quốc hội, phải chắc từ chính sách, chặt trong quy định, thống nhất trong hệ thống và thông suốt khi thực thi. Đây là yêu cầu trọng tâm đối với quá trình hoàn thiện các dự án luật trước Kỳ họp thứ hai của Quốc hội khóa XVI.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn gặp mặt cán bộ Đại sứ quán và đại diện cộng đồng người Việt Nam tại Liên bang Nga

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì lễ đón Chủ tịch Quốc hội Campuchia

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn hội đàm với Chủ tịch Quốc hội Campuchia Samdech Khuon Sudary