Chuyển đổi năng lượng bắt đầu từ giáo dục thế hệ trẻ

Ngày 22/10, tại Hà Nội, Viện Chiến lược và Chính sách Giáo dục phối hợp với Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) tại Việt Nam tổ chức Hội thảo “Năng lượng sạch - Năng lượng tái tạo”. Đây là hoạt động trong khuôn khổ Dự án “Học tập và Kỹ năng cho trẻ em, giai đoạn 2022-2026”, nhằm trao đổi kết quả nghiên cứu, chia sẻ kinh nghiệm và hoàn thiện các công cụ, tài liệu hướng dẫn giáo dục về năng lượng sạch, năng lượng tái tạo trong nhà trường.

Hội thảo diễn ra trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng và phát triển bền vững ngày càng trở thành những yêu cầu quan trọng. Bên cạnh đầu tư công nghệ, phát triển các nguồn năng lượng mới và hoàn thiện chính sách, việc nâng cao nhận thức, hình thành kỹ năng và thay đổi hành vi sử dụng năng lượng của cộng đồng cũng có ý nghĩa thiết thực. Trong đó, giáo dục được xem là nền tảng giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn những thách thức về môi trường, đồng thời chuẩn bị năng lực để thích ứng và đóng góp vào quá trình chuyển đổi xanh.

Hoàn thiện công cụ giáo dục năng lượng sạch trong nhà trường

Theo TS. Vũ Thị Hạnh, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Giáo dục, giáo dục về năng lượng sạch, năng lượng tái tạo có vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức, hình thành thái độ và trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với việc sử dụng năng lượng, bảo vệ môi trường. Nội dung này đặc biệt cần thiết đối với học sinh THPT và học viên tại các trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên (GDNN-GDTX), bởi không chỉ mở rộng hiểu biết về công nghệ mà còn giúp người học tiếp cận những kỹ năng cần thiết cho nền kinh tế xanh.

TS. Vũ Thị Hạnh, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Giáo dục.

Việc đưa nội dung năng lượng sạch vào nhà trường cũng phù hợp với định hướng phát triển phẩm chất, năng lực và tăng cường gắn kết với thực tiễn của Chương trình Giáo dục phổ thông năm 2018. Qua đó, kiến thức không chỉ giới hạn trong bài học mà có thể được vận dụng vào các hoạt động thực hành, trải nghiệm và giải quyết những vấn đề thực tế tại gia đình, trường học và cộng đồng.

Trong những năm qua, Viện Chiến lược và Chính sách Giáo dục đã phối hợp với UNICEF nghiên cứu, xây dựng và từng bước hoàn thiện các công cụ, tài liệu hướng dẫn giáo dục năng lượng sạch, năng lượng tái tạo. Quá trình này gắn với hoạt động tham vấn, thử nghiệm và tập huấn tại các cơ sở giáo dục, qua đó đánh giá mức độ phù hợp của tài liệu với điều kiện triển khai thực tế.

Năm 2024, các hoạt động nghiên cứu và tập huấn được thực hiện tại Sóc Trăng và Ninh Thuận, thu hút gần 250 cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh tham gia. Giáo viên được tiếp cận kiến thức chuyên môn, phương pháp đánh giá; trong khi học sinh có cơ hội trao đổi, làm việc nhóm, trải nghiệm và đề xuất giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả.

Tiếp nối kết quả này, năm 2026, Viện tiếp tục rà soát, điều chỉnh khung đánh giá và tài liệu hướng dẫn để phù hợp hơn với học sinh THPT và học viên tại các trung tâm GDNN-GDTX. Trong tháng 9 và tháng 10/2026, các hoạt động tập huấn được phối hợp triển khai tại Quảng Trị và Hà Tĩnh.

Hội thảo diễn ra trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng và phát triển bền vững ngày càng trở thành những yêu cầu quan trọng.

Như vậy, trong giai đoạn 2024-2026, chương trình đã được triển khai tại bốn địa phương gồm Sóc Trăng, Ninh Thuận, Quảng Trị và Hà Tĩnh, tiếp cận hơn 250 cán bộ quản lý, giáo viên, hơn 100 học sinh THCS, THPT cùng khoảng 150 học viên tại hai trung tâm GDNN-GDTX. Kết quả triển khai tạo thêm cơ sở thực tiễn để tiếp tục kiểm nghiệm, hoàn thiện các sản phẩm nghiên cứu, hướng tới khả năng áp dụng phù hợp tại các cơ sở giáo dục.

TS. Vũ Thị Hạnh cho rằng, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là giúp người học hiểu biết hơn về năng lượng sạch, năng lượng tái tạo, mà còn phải chuyển hóa kiến thức thành kỹ năng, thói quen và hành động tích cực. Vì vậy, công cụ tự đánh giá cần gắn với công tác quản lý và hoạt động giáo dục trong nhà trường; tài liệu hướng dẫn phải thuận tiện cho giáo viên vận dụng, phù hợp với từng cấp học và điều kiện thực tế.

Hội thảo là dịp để các nhà khoa học, chuyên gia, cơ quan quản lý, cán bộ quản lý và giáo viên trao đổi về kết quả nghiên cứu, nhận diện thuận lợi, khó khăn, nhu cầu của cơ sở giáo dục, đồng thời góp ý hoàn thiện khung tự đánh giá và tài liệu hướng dẫn. Mục tiêu là đưa giáo dục năng lượng sạch, năng lượng tái tạo vào hoạt động nhà trường một cách thiết thực, khả thi và bền vững.

Trang bị kỹ năng xanh, mở rộng cơ hội cho thế hệ trẻ

Ông Nguyễn Hoàng Tùng, cán bộ Chương trình Giáo dục UNICEF Việt Nam, nhấn mạnh chuyển đổi năng lượng không chỉ là câu chuyện về công nghệ, nguồn vốn và chính sách mà trước hết còn là câu chuyện về con người. Trẻ em và thanh thiếu niên là thế hệ chịu ảnh hưởng lâu dài từ biến đổi khí hậu, đồng thời có tiềm năng đóng góp quan trọng vào quá trình chuyển đổi xanh của đất nước.

Ông Nguyễn Hoàng Tùng, cán bộ Chương trình Giáo dục UNICEF Việt Nam.

Theo ông Nguyễn Hoàng Tùng, giáo dục cần giúp trẻ em không chỉ hiểu những thách thức môi trường đang đặt ra mà còn được trang bị kiến thức, kỹ năng và cơ hội tham gia xây dựng giải pháp. Vì vậy, giáo dục năng lượng sạch, năng lượng tái tạo không nên dừng ở việc truyền đạt kiến thức, mà cần phát triển tư duy phản biện, khả năng sáng tạo, giải quyết vấn đề, hợp tác và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

UNICEF đã phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai nhiều hoạt động thúc đẩy giáo dục vì sự phát triển bền vững, tăng cường khả năng thích ứng của hệ thống giáo dục, tích hợp nội dung về biến đổi khí hậu, môi trường và phát triển bền vững, đồng thời khuyến khích sự tham gia của thanh thiếu niên. Việc hợp tác với Viện Chiến lược và Chính sách Giáo dục trong lĩnh vực năng lượng sạch là một phần trong nỗ lực chung nhằm chuẩn bị tốt hơn cho thế hệ trẻ trước những thay đổi về môi trường, kinh tế và xã hội.

Đặc biệt, khi chuyển đổi xanh mở ra những cơ hội việc làm mới trong các lĩnh vực năng lượng tái tạo, sản xuất và xây dựng xanh, giáo dục còn có vai trò kết nối kiến thức với định hướng nghề nghiệp. Việc mở rộng hoạt động giáo dục năng lượng sạch cho học sinh THPT và học viên tại các trung tâm GDNN-GDTX sẽ giúp người học hiểu hơn về các lĩnh vực nghề nghiệp mới, đồng thời chuẩn bị năng lực thích ứng với sự thay đổi của công nghệ và thị trường lao động.

Bên cạnh đó, giáo dục cần tạo điều kiện để học sinh tham gia các hoạt động trải nghiệm, thực hành và sáng kiến phát triển bền vững. Trẻ em không chỉ là đối tượng thụ hưởng chương trình mà còn có thể đưa ra ý tưởng, sáng kiến và đóng góp vào các giải pháp về môi trường, khí hậu. Cùng với đó, cần bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục có chất lượng cho trẻ em ở những địa bàn chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn và các nhóm dễ bị tổn thương.

TS. Dư Văn Toán, Viện Khoa học Khí tượng thủy văn, Môi trường và Biển, Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Ở góc độ chuyên môn, TS. Dư Văn Toán, Viện Khoa học Khí tượng thủy văn, Môi trường và Biển, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, giáo dục về năng lượng sạch cần giúp người học nhìn nhận toàn diện cả lợi ích và những tác động môi trường của từng nguồn năng lượng. Điện mặt trời, điện gió, thủy điện hay năng lượng sinh khối đều có tiềm năng giảm phát thải, nhưng cũng đặt ra những yêu cầu riêng về sử dụng đất, hệ sinh thái, vận hành và xử lý thiết bị sau khi hết vòng đời.

Theo TS. Dư Văn Toán, quá trình chuyển dịch năng lượng không đơn thuần là thay thế nguồn điện này bằng nguồn điện khác, mà còn đòi hỏi thay đổi cách thức sản xuất, sử dụng năng lượng và quản lý chất thải. Vì vậy, học sinh cần được trang bị kiến thức về ưu điểm, hạn chế của từng nguồn năng lượng, tác động môi trường và các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả. Cách tiếp cận gắn với thực tiễn sẽ góp phần hình thành tư duy khoa học, ý thức bảo vệ môi trường và trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với phát triển bền vững.

Các ý kiến tại hội thảo cho thấy, để giáo dục năng lượng sạch, năng lượng tái tạo phát huy hiệu quả, cần sự phối hợp lâu dài giữa cơ quan quản lý, tổ chức nghiên cứu, nhà trường, giáo viên và các đối tác phát triển. Việc hoàn thiện tài liệu, công cụ đánh giá và mở rộng hoạt động trải nghiệm sẽ góp phần đưa kiến thức vào thực tiễn, đồng thời tạo nền tảng để thế hệ trẻ chủ động tham gia vào quá trình chuyển đổi xanh của Việt Nam.

Từ phòng STEM đến hành trang công dân số cho học sinh miền núi

Quỹ tiết kiệm năng lượng dự kiến hoạt động từ đầu năm 2027

Đề xuất ưu tiên thu hút dự án năng lượng sạch quy mô lớn để thúc đẩy đô thị xanh

Việt Nam thúc đẩy kết nối nguồn lực, xây dựng hệ thống năng lượng APEC tự cường