Việt Nam thúc đẩy kết nối nguồn lực, xây dựng hệ thống năng lượng APEC tự cường

Đề xuất được đưa ra tại Hội nghị Bộ trưởng Năng lượng APEC lần thứ 16, diễn ra ngày 10-11/9 tại Bắc Kinh (Trung Quốc), trong bối cảnh thị trường năng lượng khu vực chịu tác động từ biến động địa chính trị, gián đoạn chuỗi cung ứng nhiên liệu, thời tiết cực đoan và nhu cầu điện gia tăng.

An ninh năng lượng không thể giải quyết đơn lẻ

Phát biểu tại hội nghị với chủ đề “Năng lượng cho tất cả”, ông Tăng Thế Hùng, Trưởng đoàn đại biểu Việt Nam, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương cho biết, bảo đảm nguồn năng lượng an toàn, ổn định, với chi phí hợp lý và theo hướng bền vững là ưu tiên xuyên suốt của Việt Nam.

Từ thực tế nhu cầu điện ngày càng tăng và quá trình chuyển dịch năng lượng diễn ra nhanh, Việt Nam cho rằng bài toán an ninh năng lượng của APEC cần được tiếp cận rộng hơn.

Theo đó, an ninh năng lượng không chỉ dừng ở việc bảo đảm đủ nguồn cung, mà phải đồng thời đáp ứng yêu cầu về giá năng lượng cạnh tranh và giảm phát thải khí nhà kính. Điều này đòi hỏi các nền kinh tế tăng cường kết nối thay vì xử lý các thách thức một cách riêng lẻ.

Các đại biểu tham dự hội nghị.

Việt Nam đề nghị APEC phát huy lợi thế của từng nền kinh tế, kết nối nguồn lực về công nghệ, vốn, hạ tầng và chuyên môn để tạo ra sức mạnh tổng hợp. Mục tiêu là hình thành một hệ thống năng lượng linh hoạt, có khả năng chống chịu tốt hơn trước các cú sốc từ bên ngoài, đồng thời bảo đảm quá trình chuyển đổi xanh diễn ra phù hợp với điều kiện của từng thành viên.

Một trong những yêu cầu được Việt Nam nhấn mạnh là duy trì dòng chảy thương mại năng lượng cởi mở, minh bạch và tăng cường hợp tác công nghệ trong khu vực.

Đối với Việt Nam, quy mô hệ thống điện hiện đạt khoảng 93.500 MW với 478 nhà máy điện. Sản lượng điện năm 2026 dự kiến khoảng 355 tỷ kWh, tăng 9,81% so với năm trước. Tốc độ tăng trưởng nhu cầu điện cao đặt ra yêu cầu tiếp tục mở rộng nguồn và lưới, đồng thời nâng cao độ ổn định và khả năng vận hành của hệ thống.

Mở rộng không gian thị trường, thu hút đầu tư vào năng lượng

Từ yêu cầu thực tế của hệ thống điện, Việt Nam đề xuất tiếp tục hoàn thiện cơ chế thị trường và phương pháp định giá năng lượng theo hướng linh hoạt hơn.

Theo đề xuất, khung giá dịch vụ và giá bán lẻ điện cần phản ánh sát hơn diễn biến của các yếu tố đầu vào. Cơ chế điều chỉnh giá theo chu kỳ năm và trong năm phải vừa bảo đảm bù đắp các chi phí hợp lý, vừa duy trì sức khỏe tài chính của doanh nghiệp và tạo điều kiện thu hút nguồn vốn ngoài nhà nước vào phát triển nguồn, lưới điện.

Việt Nam cũng đề nghị mở rộng không gian pháp lý cho thị trường điện và cơ chế mua bán điện trực tiếp. Việc đa dạng hóa phương thức giao dịch, mở rộng đối tượng tham gia, trong đó có các khu, cụm công nghiệp, được kỳ vọng góp phần huy động thêm nguồn lực tư nhân và tạo điều kiện cho năng lượng tái tạo phát triển theo cơ chế thị trường.

Đối với các nguồn điện nền như LNG, Việt Nam cho rằng cần tiếp tục tháo gỡ những vướng mắc về thể chế, trong đó có cơ chế bù đắp chi phí đầu tư cố định. Cùng với đó là rà soát đồng bộ các quy định về hợp đồng mua bán điện, thiết kế thị trường và các cơ chế liên quan nhằm phân bổ hài hòa lợi ích, rủi ro giữa các bên và bảo đảm tiến độ đầu tư.

Việt Nam đồng thời định hướng đa dạng hóa nhiên liệu cho phát điện, từng bước chuyển sang các loại nhiên liệu sạch hơn như hydro xanh và amoniac, phù hợp với mục tiêu phát thải ròng bằng 0.

Đưa công nghệ và hạ tầng thành nền tảng của chuyển dịch năng lượng

Một trọng tâm khác trong đề xuất của Việt Nam là tăng cường hợp tác về hạ tầng và công nghệ năng lượng.

Các nền kinh tế APEC được khuyến nghị thúc đẩy phát triển lưới điện hiện đại, lưới điện thông minh, hệ thống lưu trữ năng lượng, lưới điện siêu nhỏ, mạng lưới phân phối thông minh và nghiên cứu khả năng kết nối điện liên vùng.

Ông Tăng Thế Hùng, Trưởng đoàn đại biểu Việt Nam, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương.

Theo đoàn đại biểu Việt Nam, đây là những hạ tầng có vai trò quan trọng trong việc nâng cao tính linh hoạt của hệ thống, tăng khả năng hấp thụ nguồn năng lượng tái tạo, giảm tổn thất và cải thiện độ tin cậy cung cấp điện.

Cùng với đầu tư vào nguồn và lưới, quản lý nhu cầu phụ tải, sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả cũng cần được xem là một bộ phận của chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng.

Việt Nam đề xuất APEC tăng cường hợp tác trong nhiều lĩnh vực công nghệ, từ sản xuất điện quy mô lớn bằng các nguồn năng lượng sơ cấp mới, lưu trữ năng lượng tiên tiến đến thu giữ và lưu trữ CO₂, hiện đại hóa hệ thống điện, quản lý phụ tải và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Để hỗ trợ quá trình này, APEC có thể thúc đẩy các chương trình nghiên cứu chung, chia sẻ tri thức, đào tạo nhân lực và chuyển giao công nghệ trên cơ sở tự nguyện, cùng có lợi. Đồng thời, hợp tác công - tư cần được khuyến khích nhằm mở rộng khả năng huy động nguồn lực cho chuyển đổi năng lượng.

Việt Nam cũng đề nghị tăng cường phối hợp giữa các nhóm công tác của APEC về năng lượng, khoa học - công nghệ - đổi mới, viễn thông - thông tin và kinh tế số. Sự liên kết này sẽ giúp các vấn đề năng lượng được gắn kết sâu hơn với chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, thương mại, đầu tư và phát triển hạ tầng.

Khẳng định vai trò của Việt Nam tại diễn đàn khu vực, ông Tăng Thế Hùng cho biết, Việt Nam sẽ tiếp tục là thành viên chủ động, tích cực và có trách nhiệm trong các sáng kiến hợp tác năng lượng APEC, hướng tới xây dựng một cộng đồng năng lượng châu Á - Thái Bình Dương đổi mới, tự cường, linh hoạt và phục vụ lợi ích chung.

APEC trước bài toán mới: Chuyển dịch năng lượng gắn với khả năng thích ứng

Hợp tác năng lượng Việt Nam – Hoa Kỳ: Trụ cột mới cho tăng trưởng và cân bằng thương mại

Hợp tác năng lượng là then chốt của quan hệ đối tác chiến lược toàn diện

Việt Nam - Hàn Quốc mở rộng hợp tác trong lĩnh vực năng lượng