Xung đột Trung Đông đã biến tướng?

Một kho chứa dầu ở Iran bị tấn công. (Ảnh: AFP)

Sau nhiều ngày tấn công vào các kho dầu và cơ sở lưu trữ nhiên liệu, hai bên hiện bắt đầu nhắm vào một nguồn tài nguyên sống còn khác: nước.

Trong một khu vực mà hàng triệu người phụ thuộc vào nước biển khử mặn để làm nước uống, việc các nhà máy khử mặn trở thành mục tiêu tấn công cho thấy một bước chuyển nguy hiểm của cuộc xung đột - khi chiến trường không còn chỉ là các mục tiêu quân sự, mà là những huyết mạch thiết yếu của đời sống.

Từ kho dầu đến hệ thống nước

Các cuộc không kích gần đây của Israel nhằm vào các cơ sở lưu trữ nhiên liệu của Iran đã gây ra những đám cháy lớn và cột khói dày đặc, cho thấy mức độ dễ tổn thương của hạ tầng năng lượng Iran. Trong các cuộc xung đột ở Trung Đông, kho dầu và bể chứa từ lâu đã là mục tiêu chiến lược vì chúng giữ vai trò then chốt đối với ổn định kinh tế và hậu cần quân sự.

Nhưng phản ứng của Iran lại cho thấy một điểm yếu khác.

Giới chức Bahrain cho biết một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái có liên quan đến Iran đã làm hư hại một cơ sở khử mặn, đánh dấu một trong những lần đầu tiên trong cuộc xung đột hiện nay mà hạ tầng nước uống bị nhắm trực tiếp. Vụ việc cho thấy mức độ dễ tổn thương của các quốc gia vùng Vịnh trước các cuộc tấn công vào những cơ sở duy trì nguồn nước cho các đô thị.

Mục tiêu nhắm vào hạ tầng thiết yếu

Dù nổi tiếng giàu dầu mỏ, khu vực vịnh Ba Tư lại phụ thuộc rất lớn vào nước biển khử mặn để tồn tại.

Các nước như Kuwait, Ả Rập Xê-út và UAE lấy phần lớn nước uống từ các nhà máy khử mặn đặt dọc bờ biển. Những nhà máy này chuyển nước biển thành nước ngọt thông qua các quy trình xử lý phức tạp, tiêu thụ lượng năng lượng rất lớn.

Các nhà phân tích cho rằng chỉ cần một số cơ sở bị hư hại cũng có thể gây ra tình trạng thiếu nước nghiêm trọng chỉ trong vài ngày.

Ở một số quốc gia vùng Vịnh, nước khử mặn chiếm tới 90% lượng nước sử dụng hằng ngày, khiến các thành phố gần như không có “vùng đệm” nếu các nhà máy ngừng hoạt động hoặc nguồn điện bị gián đoạn.

Những nhà máy khử mặn lớn nhất thế giới

Các nước vùng Vịnh vận hành nhiều nhà máy khử mặn lớn nhất thế giới, mỗi ngày khai thác hàng triệu mét khối nước ngọt để cung cấp cho các thành phố được xây dựng trong môi trường khô hạn.

Tại Ả Rập Xê-út, nhà máy điện và khử mặn Ras Al Khair là lớn nhất thế giới, với công suất khoảng 2,99 triệu m³/ngày. Những cơ sở lớn khác gồm Jubail (khoảng 800.000 m³/ngày), Shuaiba-3 gần Jeddah (khoảng 600.000 m³/ngày) và Al Khobar 2 (khoảng 630.000 m³/ngày).

UAE cũng có nhiều nhà máy quy mô lớn, như tổ hợp khử mặn Jebel Ali ở Dubai với công suất khoảng 2,2 triệu m³/ngày, nhà máy Taweelah sử dụng công nghệ thẩm thấu ngược ở Abu Dhabi với công suất khoảng 909.000 m³/ngày, nhà máy Fujairah khai thác khoảng 1,04 triệu m³/ngày và cơ sở Umm Al Quwain với công suất khoảng 681.900 m³/ngày.

Tại Qatar, các nhà máy lớn gồm Umm Al Houl (khoảng 620.500 m³/ngày), Ras Abu Fontas (hơn 500.000 m³/ngày) và Ras Laffan (khoảng 300.000 m³/ngày). Ở Kuwait, những cơ sở quan trọng gồm Az-Zour North với công suất khoảng 486.000 m³/ngày, hai nhà máy Doha East và West khai thác tổng cộng khoảng 970.000 m³/ngày, và nhà máy Shuaiba với hơn 200.000 m³/ngày.

Bahrain có các cơ sở chính như Al Hidd với công suất khoảng 270.000 m³/ngày và Al Dur khoảng 218.000 m³/ngày.

Tại Oman, các cơ sở lớn nhất gồm Barka và Al Ghubrah gần Muscat, mỗi nhà máy có thể khai thác khoảng 300.000 m³ nước ngọt mỗi ngày.

Tổng thể, các nhà máy này tạo thành xương sống của nguồn cung nước tại vùng Vịnh, với một số quốc gia phụ thuộc vào khử mặn tới 90-95% nguồn nước uống.

Logic của xung đột bất đối xứng

Các chuyên gia cho rằng việc ngày càng tập trung vào các cơ sở hạ tầng phản ánh một chiến lược bất đối xứng điển hình.

Iran khó có thể sánh với Israel về lợi thế công nghệ và sức mạnh không quân trong một cuộc đối đầu trực tiếp. Vì vậy, nước này có thể gây sức ép bằng cách nhắm vào những hệ thống dễ tổn thương trong khu vực, bao gồm cảng biển, cơ sở năng lượng và hạ tầng nước.

Các nhà máy khử mặn đặc biệt dễ trở thành mục tiêu. Chúng nằm dọc bờ biển và trải rộng trong những khu công nghiệp lớn, đồng thời phụ thuộc vào các hệ thống liên kết với nhau - như lưới điện, đường ống lấy nước biển và các thiết bị lọc - vốn có thể bị gián đoạn chỉ bởi những đòn tấn công tương đối nhỏ.

Chỉ cần một bộ phận trong chuỗi này bị hư hại cũng có thể khiến việc khai thác nước cho cả một khu đô thị lớn bị đình trệ.

Khác với dầu mỏ - có thể được mua từ nhiều nơi trên thế giới và điều chuyển qua thị trường quốc tế - nguồn nước ngọt ở vùng Vịnh hầu như không có lựa chọn thay thế. Các thành phố được xây dựng trong môi trường sa mạc phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nước khử mặn cho nước uống, vệ sinh và hoạt động công nghiệp.

Nếu các cơ sở lớn bị ngừng hoạt động trong thời gian dài, chính phủ các nước có thể buộc phải áp dụng biện pháp phân phối nước nghiêm ngặt hoặc phụ thuộc vào nguồn nước nhập khẩu khẩn cấp. Trong kịch bản xấu nhất, việc gián đoạn kéo dài có thể làm đảo lộn đời sống thường ngày của hàng triệu người.

Các nước xuất khẩu năng lượng gấp rút tìm đường đưa dầu ra khỏi vùng Vịnh

Xung đột Trung Đông ảnh hưởng ra sao tới lĩnh vực phân bón nông nghiệp?

Khi hạ tầng dầu khí trở thành mục tiêu quân sự