Khi hạ tầng dầu khí trở thành mục tiêu quân sự

Những cuộc tấn công vào "huyết mạch năng lượng" Trung Đông

Trong nhiều thập kỷ, Trung Đông không chỉ là khu vực bất ổn địa chính trị mà còn là trung tâm của hệ thống năng lượng toàn cầu. Các quốc gia vùng Vịnh nắm giữ phần lớn trữ lượng dầu mỏ thế giới, đồng thời kiểm soát nhiều tuyến xuất khẩu và cơ sở hạ tầng then chốt như mỏ dầu, nhà máy lọc dầu, cảng xuất khẩu và kho chứa. Chính vì vậy, trong các cuộc xung đột khu vực, hạ tầng dầu khí ngày càng trở thành mục tiêu quân sự quan trọng.

Ảnh chụp từ trên không cảng Fujairah, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, tại eo biển Hormuz, ngày 10/12/2023.

Tấn công vào cơ sở năng lượng mang lại hiệu quả chiến lược rõ rệt: chỉ cần phá hoại một vài điểm then chốt trong chuỗi cung ứng có thể làm gián đoạn sản lượng, gây cú sốc nguồn cung toàn cầu và tạo áp lực kinh tế đối với đối phương. Những năm gần đây, với sự phổ biến của tên lửa tầm xa và máy bay không người lái (UAV), việc tấn công các mục tiêu dầu khí trở nên dễ dàng hơn, khiến thị trường năng lượng toàn cầu nhiều lần chao đảo.

Cú sốc Abqaiq - Khurais: vụ tấn công làm rung chuyển thị trường dầu

Một trong những sự kiện tiêu biểu nhất xảy ra vào tháng 9/2019 khi các cơ sở xử lý dầu tại Abqaiq và Khurais của Ả Rập Xê-út bị tấn công bằng UAV và tên lửa hành trình. Cuộc tấn công vào các cơ sở của tập đoàn dầu khí quốc gia Saudi Aramco đã gây cháy lớn và buộc hai cơ sở này phải ngừng hoạt động để sửa chữa.

(Ảnh minh họa)

Sự cố khiến sản lượng dầu của Ả Rập Xê-út giảm khoảng 5,7 triệu thùng/ngày - tương đương gần một nửa sản lượng của nước này và khoảng 5% nguồn cung dầu toàn cầu. Thị trường phản ứng ngay lập tức khi giá dầu thế giới tăng vọt, đánh dấu một trong những cú sốc nguồn cung lớn nhất trong lịch sử ngành năng lượng hiện đại.

Vụ việc cũng cho thấy mức độ dễ tổn thương của các cơ sở năng lượng quy mô lớn trước các loại vũ khí chi phí thấp như UAV.

Các cuộc tấn công vào cơ sở dầu khí trong chiến tranh Yemen

Trong cuộc nội chiến Yemen và xung đột giữa lực lượng Houthi với liên minh do Ả Rập Xê-út dẫn đầu, các cơ sở dầu khí nhiều lần trở thành mục tiêu. Một ví dụ điển hình là vụ tấn công bằng tên lửa và UAV vào kho dầu của Saudi Aramco tại Jeddah năm 2022.

(Ảnh minh họa)

Cuộc tấn công đã gây ra đám cháy lớn tại cơ sở lưu trữ dầu ở phía bắc thành phố Jeddah, khiến khói đen bao trùm khu vực. Sự kiện này xảy ra ngay trước chặng đua F1 "Saudi Arabian Grand Prix" và đã khiến nhiều quốc gia lên án vì nhắm vào hạ tầng năng lượng dân sự.

Các chuyên gia cho rằng chiến lược tấn công vào cơ sở dầu khí của lực lượng Houthi nhằm gây áp lực kinh tế lên Ả Rập Xê-út và làm gián đoạn nguồn cung năng lượng.

Tấn công vào tàu chở dầu và tuyến vận tải năng lượng

Không chỉ các cơ sở trên đất liền, tàu chở dầu và tàu hóa chất vận chuyển năng lượng cũng nhiều lần trở thành mục tiêu. Tháng 12/2023, tàu chở hóa chất và dầu Chem Pluto đang trên hành trình từ Ả Rập Xê-út tới Ấn Độ đã bị tấn công bằng tên lửa hoặc UAV khi đang di chuyển trên biển.

Vụ tấn công đã gây hư hại thân tàu, khiến tàu bốc cháy và mất điện trước khi thủy thủ đoàn kiểm soát được tình hình. Dù không có thương vong, sự cố đã làm dấy lên lo ngại về an ninh vận tải dầu trên các tuyến hàng hải nối Trung Đông với châu Á.

Tương tự, nhiều tàu chở dầu hoạt động gần khu vực Biển Đỏ và Vịnh Aden cũng từng bị tấn công bằng tên lửa hoặc xuồng cảm tử, càng nhấn mạnh vai trò của các tuyến vận tải năng lượng trong các xung đột khu vực.

(Ảnh minh họa)

Không kích vào cảng dầu Ras Isa năm 2025

Năm 2025, cơ sở dầu khí tại cảng Ras Isa ở Yemen trở thành mục tiêu trong chiến dịch quân sự của Mỹ nhằm vào lực lượng Houthi.

Các cuộc không kích vào ngày 17/4/2025 đã đánh trúng cảng dầu Ras Isa - một trung tâm quan trọng đối với hoạt động nhập khẩu nhiên liệu của Yemen. Ít nhất 14 đợt không kích đã gây ra các vụ nổ và hỏa hoạn lớn, khiến hàng chục người thiệt mạng.

Washington cho biết mục tiêu của chiến dịch là làm suy yếu nguồn tài chính của lực lượng Houthi, trong khi phía Yemen cáo buộc đây là cuộc tấn công vào cơ sở dân sự.

Làn sóng tấn công hạ tầng năng lượng năm 2026

Những tuần gần đây, xung đột Trung Đông tiếp tục leo thang với hàng loạt vụ tấn công vào hạ tầng dầu khí và khí đốt trong khu vực. Một trong những mục tiêu đáng chú ý là nhà máy lọc dầu Ras Tanura của Ả Rập Xê-út - cơ sở lọc dầu lớn nhất nước này và là một trung tâm xuất khẩu dầu quan trọng tại vùng Vịnh.

Ngày 2/3/2026, hai UAV đã nhắm vào nhà máy lọc dầu này. Dù hệ thống phòng không đánh chặn thành công, mảnh vỡ từ UAV vẫn gây cháy nhỏ tại khu phức hợp và buộc Saudi Aramco phải tạm dừng hoạt động để đánh giá an ninh. Nhà máy Ras Tanura có công suất hơn 500.000 thùng/ngày, do đó việc tạm dừng vận hành đã ngay lập tức khiến giá dầu thế giới tăng mạnh.

Song song với đó, nhiều cơ sở năng lượng khác trong khu vực cũng bị tấn công. Các cuộc không kích và UAV đã nhắm vào cơ sở khí tự nhiên hóa lỏng tại Qatar, buộc hoạt động xuất khẩu LNG phải tạm dừng trong thời gian ngắn. Các mỏ khí ngoài khơi của Israel cũng bị đóng cửa như một biện pháp phòng ngừa rủi ro an ninh. Ngoài ra, các kho chứa nhiên liệu và nhà máy lọc dầu ở Kuwait và Ả Rập Xê-út cũng ghi nhận các vụ tấn công bằng UAV và tên lửa trong cùng thời gian, cho thấy xu hướng mở rộng phạm vi mục tiêu sang nhiều quốc gia vùng Vịnh.

Đáng chú ý, các cuộc không kích gần đây cũng nhắm vào kho nhiên liệu và cơ sở lưu trữ dầu tại Tehran, gây ra những đám cháy lớn, những "dòng sông lửa" và khói độc bao trùm thủ đô Iran.

Tác động tới thị trường năng lượng toàn cầu

Những cuộc tấn công vào hạ tầng dầu khí ở Trung Đông có tác động vượt xa phạm vi khu vực. Chỉ cần một cơ sở xử lý dầu hoặc nhà máy LNG lớn phải ngừng hoạt động, thị trường năng lượng toàn cầu có thể lập tức phản ứng.

Ví dụ, việc gián đoạn sản xuất LNG tại Qatar - quốc gia cung cấp khoảng 20% nguồn LNG toàn cầu - đã khiến giá khí đốt ở châu Âu và châu Á tăng mạnh, làm dấy lên lo ngại về một cuộc khủng hoảng năng lượng mới.

Tương tự, bất kỳ rủi ro nào đối với các nhà máy lọc dầu hoặc cảng xuất khẩu tại vùng Vịnh đều có thể làm gián đoạn nguồn cung hàng triệu thùng dầu mỗi ngày.

Hạ tầng năng lượng - "Mặt trận" mới của chiến tranh hiện đại

Nhìn lại các cuộc xung đột trong thập kỷ qua, có thể thấy hạ tầng dầu khí đã trở thành một trong những mục tiêu chiến lược trong chiến tranh hiện đại. Với UAV giá rẻ, tên lửa tầm xa và các cuộc tấn công mạng, các lực lượng tham chiến có thể gây thiệt hại lớn cho chuỗi cung ứng năng lượng.

Trong bối cảnh Trung Đông vẫn là nguồn cung dầu khí quan trọng nhất của thế giới, bất kỳ cuộc tấn công nào vào các cơ sở năng lượng trong khu vực đều có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền đối với thị trường toàn cầu. Điều này khiến các mỏ dầu, nhà máy lọc dầu, kho chứa và cảng xuất khẩu ngày càng trở thành những "mục tiêu chiến lược" trong các cuộc xung đột địa chính trị hiện đại.