Vùng Vịnh hối thúc Mỹ "không nửa vời" với Iran

Các nước Arab vùng Vịnh không yêu cầu Mỹ phát động xung đột với Iran, nhưng hiện nhiều nước đang thúc giục Washington không dừng lại nửa chừng. (Ảnh: AFP)

Cùng lúc đó, các nguồn tin này và năm nhà ngoại giao phương Tây và Arab cho biết Washington đang gây sức ép để các nước vùng Vịnh tham gia chiến dịch quân sự Mỹ-Israel. Theo ba người trong số họ, Tổng thống Donald Trump muốn thể hiện sự ủng hộ của khu vực đối với chiến dịch, nhằm củng cố tính chính danh quốc tế cũng như sự ủng hộ trong nước.

“Có một cảm nhận rộng khắp vùng Vịnh rằng Iran đã vượt qua mọi lằn ranh đỏ với tất cả các nước trong khu vực”, ông Abdulaziz Sager, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu vùng Vịnh có trụ sở tại Ả Rập Xê-út và nắm rõ quan điểm chính phủ, cho biết. “Ban đầu chúng tôi bảo vệ họ và phản đối xung đột”, ông nói. “Nhưng khi họ bắt đầu tấn công chúng tôi, họ trở thành kẻ thù. Không còn cách nào khác để gọi họ”, ông nói thêm.

Iran tấn công 6 nước vùng Vịnh

Tehran đã cho thấy khả năng vươn xa của mình khi tấn công các sân bay, cảng biển, cơ sở dầu khí và trung tâm thương mại tại sáu nước vùng Vịnh bằng tên lửa và máy bay không người lái, đồng thời làm gián đoạn hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz - tuyến huyết mạch vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu toàn cầu và là nền tảng của các nền kinh tế vùng Vịnh.

Các cuộc tấn công này làm gia tăng lo ngại rằng nếu Iran vẫn còn sở hữu vũ khí tấn công đáng kể hoặc năng lực sản xuất vũ khí, nước này có thể bị khuyến khích tiếp tục “bắt con tin” tuyến năng lượng của khu vực mỗi khi căng thẳng leo thang.

Khi cuộc chiến bước sang tuần thứ ba, với các đợt không kích của Mỹ và Israel gia tăng và Iran đáp trả bằng cách tấn công các căn cứ Mỹ và mục tiêu dân sự trên khắp vùng Vịnh, một nguồn tin khu vực cho biết tâm lý chung của các lãnh đạo là rất rõ ràng: Ông Trump nên làm suy giảm toàn diện năng lực quân sự của Iran.

Nguồn tin này nói lựa chọn khác là phải sống trong tình trạng bị đe dọa thường trực. Nếu Iran không bị làm suy yếu nghiêm trọng, nước này sẽ tiếp tục “tống tiền” khu vực.

Iran, quốc gia chủ yếu theo Hồi giáo dòng Shi’ite, từ lâu thường nhìn các nước láng giềng Arab Sunni ở vùng Vịnh - những đồng minh thân cận của Mỹ và là nơi đặt các căn cứ quân sự Mỹ - với sự nghi ngờ sâu sắc, dù quan hệ với Qatar và Oman nhìn chung ít căng thẳng hơn.

Trong số các nước vùng Vịnh, chỉ có UAE lên tiếng. Nước này cho biết “không muốn bị cuốn vào xung đột hay leo thang căng thẳng”, nhưng khẳng định quyền “thực hiện mọi biện pháp cần thiết” để bảo vệ chủ quyền, an ninh và toàn vẹn lãnh thổ, cũng như đảm bảo an toàn cho người dân.

Các nguồn tin trong khu vực cho biết hành động quân sự đơn phương của bất kỳ nước vùng Vịnh nào đều không được tính đến, vì chỉ có can thiệp tập thể mới tránh khiến từng quốc gia riêng lẻ trở thành mục tiêu trả đũa.

Ngoài ra, sự đồng thuận vẫn rất khó đạt được. Sáu thành viên của Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh - Bahrain, Kuwait, Qatar, Ả Rập Xê-út, Oman và UAE - mới chỉ có một cuộc họp qua Zoom, và chưa có hội nghị thượng đỉnh Arab nào được triệu tập để bàn về hành động phối hợp. Các lãnh đạo vùng Vịnh vẫn rất lo ngại việc châm ngòi cho một cuộc xung đột rộng lớn, khó kiểm soát.

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth tuần trước cho biết các đối tác vùng Vịnh “đang tăng cường hơn nữa” và sẵn sàng “chuyển sang thế tấn công”, đồng thời đã phối hợp với Washington về hệ thống phòng không chung và tích hợp, dù ông không nói rõ họ sẽ làm gì thêm. Một quan chức cấp cao UAE cho biết nước này chọn kiềm chế, sau khi Iran nói quân đội Mỹ đã sử dụng lãnh thổ UAE để tấn công đảo Kharg - nơi đặt cảng xuất khẩu dầu chủ chốt của Iran.

Tuy vậy, ông Sager cho rằng Ả Rập Xê-út - đối thủ chính của Iran về ảnh hưởng khu vực - có thể buộc phải đáp trả nếu Iran vượt “lằn ranh đỏ”, đặc biệt là tấn công các cơ sở dầu khí lớn, nhà máy khử mặn hoặc gây thương vong nặng nề: “Trong trường hợp đó, Ả Rập Xê-út sẽ không còn lựa chọn nào khác ngoài can thiệp”. Ông nói Riyadh vẫn sẽ cố điều chỉnh phản ứng để tránh leo thang thêm.

Thế tiến thoái lưỡng nan của vùng Vịnh

Theo Fawaz Gerges của Trường Kinh tế London, các nước vùng Vịnh đang đối mặt với một thế tiến thoái lưỡng nan về chiến lược: Cân bằng giữa mối đe dọa trước mắt từ các cuộc tấn công của Iran và rủi ro lớn hơn nhiều nếu bị cuốn vào cuộc chiến do Mỹ và Israel dẫn dắt.

Ông cho rằng việc tham gia chiến dịch này sẽ không bổ sung đáng kể cho ưu thế quân sự của Washington, nhưng lại làm tăng mạnh nguy cơ bị Iran trả đũa. Vì vậy, các nước chọn cách kiềm chế có tính toán: Bảo vệ chủ quyền và phát tín hiệu về “lằn ranh đỏ”, nhưng không bước vào một cuộc chiến mà họ không khởi xướng và cũng không kiểm soát.

Hiện tại, đòn bẩy của Iran đã thể hiện rõ. Nước này về thực chất đang quyết định tàu nào được đi qua eo biển, điều mà không quốc gia nào trong khu vực chấp nhận.

“Giờ khi Iran đã cho thấy họ có thể đóng eo Hormuz, vùng Vịnh đang đối mặt với một mối đe dọa hoàn toàn khác”, Bernard Haykel, giáo sư nghiên cứu Trung Đông tại Đại học Princeton, nói. “Nếu không được xử lý, nguy cơ này sẽ kéo dài lâu dài”.

Hôm Chủ nhật, ông Trump đã kêu gọi - nhưng ban đầu chưa đạt nhiều kết quả - việc thành lập một liên minh các quốc gia để giúp mở lại tuyến đường biển này.

Ông Haykel nhận định rằng dù kinh tế toàn cầu phụ thuộc vào dầu khí vùng Vịnh, phần lớn nguồn này lại chảy về Trung Quốc, Nhật Bản và các nền kinh tế châu Á khác, nên họ cũng phải chia sẻ trách nhiệm. “Trung Quốc từng giúp bảo đảm an ninh hàng hải ngoài khơi Somalia; họ cũng có thể sẵn sàng tham gia ở đây”, ông nói.

Bất khả kháng tại vùng Vịnh: Thử thách với chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu

Vì sao châu Á chịu ảnh hưởng lớn nhất khi dầu khí vùng Vịnh gián đoạn?

Iran tấn công các cơ sở năng lượng khắp vùng Vịnh