Xung đột Iran đẩy chi phí sinh hoạt của người Mỹ tăng mạnh

Giá năng lượng tăng, đặc biệt là xăng, dầu diesel và nhiên liệu sưởi ấm, là yếu tố đóng góp lớn nhất vào khoản chi phí phát sinh mà người dân Mỹ phải gánh chịu do xung đột Iran. (Ảnh: AFP)

Chi phí xung đột ngày càng gia tăng đang tạo thêm áp lực kinh tế đối với chính quyền Tổng thống Donald Trump khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 đến gần.

“Gần 2.000 USD. Theo tính toán của tôi, đó là số tiền mà mỗi hộ gia đình Mỹ trung bình đã phải gánh chịu kể từ khi xung đột bắt đầu gần 8 tháng trước. Trên phạm vi toàn quốc, con số này lên tới 265 tỷ USD”, ông Zandi viết trên mạng xã hội.

Tổng chi phí mà ông ước tính cao gấp 7 lần con số Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth báo cáo trước Quốc hội. Theo ông Hegseth, từ ngày 28/2, khi Mỹ và Israel bắt đầu các cuộc không kích phối hợp nhằm vào Iran, đến cuối tháng 7, xung đột đã tiêu tốn khoảng 37,5 tỷ USD. Ông cũng cho biết Lầu Năm Góc cần thêm 67 tỷ USD, gần gấp đôi khoản chi trước đó, để tiếp tục các hoạt động quân sự tại Trung Đông.

Tuy nhiên, con số của Lầu Năm Góc chỉ phản ánh chi phí quân sự trực tiếp. Đối với các hộ gia đình Mỹ, tác động kinh tế lớn hơn nhiều do xung đột làm gián đoạn thị trường toàn cầu, đặc biệt là thị trường dầu mỏ, đẩy giá năng lượng, lạm phát và chi phí sinh hoạt tăng cao.

Giá năng lượng làm tăng chi phí sinh hoạt

Theo ông Zandi, giá xăng thông thường đã tăng lên khoảng 4,37 USD/gallon, so với mức chưa đến 3 USD trước xung đột. Giá dầu diesel vượt 6 USD/gallon, trong khi nhiên liệu hàng không gần như tăng gấp đôi. Khi mùa đông đến gần, chi phí nhiên liệu sưởi ấm nhà cửa cũng tăng thêm áp lực lên ngân sách các gia đình.

Theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá xăng trung bình toàn quốc là 4,34 USD/gallon, còn dầu diesel ở mức 6,28 USD/gallon. Trước khi xung đột làm gián đoạn nguồn cung dầu toàn cầu, giá xăng trung bình đã giảm xuống 2,98 USD/gallon, trong khi dầu diesel có giá dưới 4 USD/gallon.

Các chuyên gia dầu mỏ nhận định giá xăng và dầu diesel khó có thể trở lại mức bình thường cho đến khi eo biển Hormuz được mở lại. Đây là tuyến hàng hải từng vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu được sử dụng trên toàn thế giới. Ngay cả khi tuyến đường này hoạt động trở lại, người tiêu dùng Mỹ có thể vẫn phải chờ lâu mới được hưởng mức giá trước xung đột.

Theo tính toán của ông Zandi, mỗi hộ gia đình Mỹ phải chi thêm khoảng 1.100 USD do giá xăng, dầu diesel và nhiên liệu sưởi ấm tăng kể từ khi xung đột bắt đầu.

Các nhà nghiên cứu tại Trường Quan hệ Quốc tế và Công chúng Watson thuộc Đại học Brown cũng theo dõi gánh nặng chi phí mà người tiêu dùng phải chịu do giá nhiên liệu tăng. Theo nghiên cứu của trường, kể từ ngày 28/2, người dân Mỹ đã phải trả thêm tổng cộng 133,3 tỷ USD vì giá xăng tăng hơn 46% và giá dầu diesel tăng hơn 70%.

Trong đó, giá xăng tăng khiến người tiêu dùng phải trả thêm 73,5 tỷ USD, còn giá dầu diesel tăng làm phát sinh thêm 59,8 tỷ USD. Tổng cộng, mỗi hộ gia đình Mỹ phải chịu thêm khoảng 1.017,76 USD.

Sau quyết định tháng 9 của Fed, lãi suất vay thế chấp tăng lên trên 7%, lần đầu tiên kể từ tháng 1/2025. Theo Freddie Mac, trong tuần kết thúc ngày 8/10, lãi suất trung bình của khoản vay thế chấp lãi suất cố định kỳ hạn 30 năm - hình thức vay mua nhà phổ biến nhất tại Mỹ - đạt 7,40%, tăng từ mức 6,30% cùng kỳ năm trước.

Ông Zandi cho biết lãi suất vay dài hạn cũng tăng đáng kể, với lãi suất thế chấp cố định tăng từ dưới 6% trước xung đột lên khoảng 7,5%. Theo tính toán của ông, lãi suất tăng khiến nền kinh tế phải gánh thêm khoảng 540 USD chi phí cho mỗi hộ gia đình.

Chi phí quân sự và tổn thất về con người

Theo ước tính của ông Zandi, chi phí quân sự trực tiếp của xung đột khiến mỗi hộ gia đình Mỹ phải gánh thêm khoảng 360 USD, dựa trên số liệu mà Lầu Năm Góc công bố.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng chi phí thực tế có thể cao hơn, bởi ngân sách ban đầu chưa bao gồm đầy đủ các khoản sửa chữa, bảo dưỡng và thay thế thiết bị quân sự.

Linda Bilmes, chuyên gia về ngân sách xung đột và giảng viên cao cấp về chính sách công tại Trường Chính sách công Kennedy thuộc Đại học Harvard, nhận định tổng chi phí xung đột ở Iran có thể lên tới 1.000 tỷ USD, thậm chí mức này có thể đã đạt được.

Ngoài thiệt hại kinh tế, cuộc chiến còn gây tổn thất về người. Theo thông tin do phía Mỹ công bố, 21 quân nhân Mỹ đã thiệt mạng trong các hoạt động liên quan đến xung đột và 865 người bị thương, theo bản cập nhật đăng trên trang web của Hệ thống Phân tích Thương vong Quốc phòng vào tối thứ Sáu.

Trong khi đó, số dân thường Iran thiệt mạng kể từ khi xung đột bắt đầu vào cuối tháng 2 vẫn chưa được xác định rõ. Tổ chức phi chính phủ Human Rights Activists News Agency (HRANA) có trụ sở tại Mỹ cho biết vào tháng 4 rằng 1.701 dân thường Iran đã thiệt mạng, trong đó có ít nhất 254 trẻ em.

Xung đột gây áp lực lên tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Trump

Ông Zandi cho biết tổng chi phí xung đột đã bào mòn khoảng một nửa mức tăng thu nhập mà một hộ gia đình Mỹ trung bình đạt được trong 8 tháng qua. Theo ông, điều này giúp lý giải vì sao cuộc chiến không nhận được nhiều sự ủng hộ.

Theo một khảo sát gần đây của Trung tâm Nghiên cứu Pew, 65% người Mỹ không tán thành cách Tổng thống Trump xử lý cuộc chiến Iran, trong khi 33% ủng hộ. Tỷ lệ không tán thành đã tăng so với mức 61% ghi nhận vào tháng 3.

Tỷ lệ tín nhiệm của ông Trump cũng giảm. Theo số liệu mới nhất của nhà phân tích Nate Silver, mức tín nhiệm ròng của tổng thống đã xuống mức thấp kỷ lục, âm 23,5 điểm.

Trước sự sụt giảm tín nhiệm và những chỉ trích về giá năng lượng tăng cao, ông Trump nhiều lần bảo vệ quyết định tiếp tục xung đột với Iran, gọi những tổn thất kinh tế là “cái giá nhỏ phải trả” để ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.

Tác động của chi phí sinh hoạt tăng cao đối với cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 vẫn chưa rõ ràng. Đảng Dân chủ hy vọng sự bất mãn của cử tri trước tình trạng lạm phát sẽ giúp họ giành chiến thắng và kiểm soát Quốc hội. Trong khi đó, ông Trump tuyên bố vào tháng trước rằng mỗi người trưởng thành tại Mỹ có thể được nhận khoản tiền 5.000 USD nếu đảng Cộng hòa giữ được thế đa số tại cả hai viện Quốc hội.

Chính quyền Trump cũng đang tìm cách hạ giá nhiên liệu thông qua nhiều biện pháp hành pháp, trong đó có quyết định cho phép sử dụng dầu diesel nhuộm màu trên đường bộ.

"Bài học đắt giá" về an ninh năng lượng từ xung đột tại Iran

Hormuz tê liệt: Kinh tế thế giới đối mặt suy thoái

Xung đột Trung Đông đã "xóa sổ" 1 tỷ thùng dầu dự trữ khỏi thị trường