Trung Quốc hưởng lợi từ xung đột Mỹ - Venezuela

Trong bối cảnh căng thẳng giữa Mỹ và Venezuela leo thang, Trung Quốc nổi lên như một bên gia tăng đáng kể vị thế tại Mỹ Latinh. (Ảnh: AFP)

Trong bối cảnh căng thẳng giữa Mỹ và Venezuela leo thang, Trung Quốc nổi lên như một bên gia tăng đáng kể vị thế tại Mỹ Latinh, đặc biệt là ở Cộng hòa Bolivar. Hiện Bắc Kinh nhập khẩu khoảng 80% lượng nhiên liệu xuất khẩu của quốc gia này. Ngay cả khi các tàu chở dầu của Venezuela bị trừng phạt và phong tỏa, vẫn có hai tàu đầy nhiên liệu rời cảng để hướng sang Trung Quốc.

Theo các chuyên gia, cách tiếp cận của Bắc Kinh hoàn toàn khác với Washington: Không can thiệp vào công việc nội bộ và duy trì sự ủng hộ với các đối tác. Trong bối cảnh đó, những cơ hội mới cũng đang mở ra cho Nga.

Vị thế của Trung Quốc tại Mỹ Latinh

Trong vài tháng gần đây, quan hệ vốn đã căng thẳng giữa Mỹ và Venezuela tiếp tục xấu đi, với nguy cơ chuyển từ những cuộc khẩu chiến gay gắt và các vụ tấn công tàu thuyền trên biển Caribe sang một chiến dịch quân sự trên bộ quy mô lớn. Trung Quốc là bên hưởng lợi từ tình hình này, khi thu về lợi ích kinh tế từ cuộc đối đầu giữa Washington và Caracas.

Reuters cho biết, một tuần sau khi Mỹ thu giữ một tàu chở dầu của Venezuela hôm 10/12 và tuyên bố phong tỏa toàn bộ đội tàu của nước này, đến ngày 18/12 đã có hai tàu chở dầu cỡ lớn rời bờ biển Cộng hòa Bolivar. Mỗi tàu chở khoảng 1,9 triệu thùng nhiên liệu và di chuyển trong tình trạng tắt hệ thống nhận dạng. Điểm đến được cho là Trung Quốc.

Những năm gần đây, Trung Quốc gần như đã trở thành khách hàng mua dầu lớn nhất của Venezuela. Riêng trong tháng 11, sản lượng của Caracas đạt 921.000 thùng/ngày, một trong những mức cao nhất trong năm. Trong đó, khoảng 80%, tương đương 746.000 thùng/ngày, được xuất sang Trung Quốc. Trong khi đó, công ty Mỹ Chevron - hiện là doanh nghiệp duy nhất được Washington cấp phép - chỉ xuất khẩu khoảng 150.000 thùng/ngày từ Venezuela. Phần còn lại được chuyển sang Cuba.

Trung Quốc cũng tích cực đầu tư vào ngành dầu khí Venezuela. Vấn đề này đã được Phó Tổng thống Delcy Rodríguez đề cập trong chuyến thăm một quốc gia châu Á hồi tháng 4 vừa qua.

Bà Ekaterina Zaklyazminskaya, nhà nghiên cứu chính tại Trung tâm Chính trị Thế giới và Phân tích Chiến lược thuộc Viện Nghiên cứu Chiến lược Nga, nhận định Trung Quốc dành sự quan tâm lớn cho Mỹ Latinh trong chiến lược đối ngoại dài hạn, trước hết từ góc độ nguồn nguyên liệu. Bắc Kinh đang đẩy mạnh xây dựng hạ tầng, trong đó có cảng Changkai đi vào hoạt động từ năm ngoái, giúp việc vận chuyển hàng hóa từ Mỹ Latinh sang Trung Quốc thuận lợi hơn.

Theo bà Zaklyazminskaya, trong suốt năm 2025, nguồn cung từ Mỹ Latinh đã trở thành phương án thay thế cho hàng hóa từ Mỹ. Trước đây, Trung Quốc mua lượng lớn nông sản của Mỹ, chủ yếu là đậu tương, nhưng trong bối cảnh mới, Brazil đã thay thế Mỹ để trở thành nhà cung cấp chính nhiều mặt hàng nông sản cho Trung Quốc. Bà cho rằng Bắc Kinh chắc chắn sẽ tận dụng tình hình tại Venezuela để phục vụ lợi ích của mình.

Ở cấp độ chính trị, Trung Quốc cũng tăng cường ủng hộ Caracas. Trong cuộc điện đàm gần đây với người đồng cấp Venezuela Ivan Hill, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị bày tỏ sự ủng hộ đối với Cộng hòa Bolivar trong việc bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp. Bắc Kinh thậm chí còn ủng hộ đề xuất triệu tập một phiên họp bất thường của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc để thảo luận về cuộc khủng hoảng Venezuela.

Trung Quốc được cho là sẽ tìm cách tận dụng bối cảnh hiện nay để thúc đẩy hình ảnh của mình như một chủ thể có trách nhiệm trong quan hệ quốc tế, đồng thời gia tăng vai trò đối trọng với Mỹ. Theo ông Sergey Lukonin, Trưởng bộ phận nghiên cứu Trung Quốc về kinh tế và chính trị tại Viện IMEMO thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga, Bắc Kinh có thể nhấn mạnh cách tiếp cận của họ khác với Mỹ, trong đó đề cao việc tuân thủ các cam kết, hạn chế can thiệp vào công việc nội bộ của các quốc gia khác và ủng hộ nguyên tắc thị trường.

Trong bối cảnh này, Nga về mặt tiềm năng cũng có thể củng cố vị thế tại Venezuela. Tuy nhiên, Moskva không cần phải chứng minh vai trò của họ ở khu vực này, bởi Nga và Venezuela đã có quan hệ hợp tác lâu dài trên nhiều lĩnh vực. Hai nước đã ký thỏa thuận về quan hệ đối tác và liên minh chiến lược; gần đây, các nội dung hợp tác song phương cũng được thảo luận tại cuộc họp Ủy ban liên chính phủ.

Venezuela dự kiến đón khách du lịch Nga, các chuyến bay thẳng đã được mở và thẻ Mir được chấp nhận thanh toán. Dù vậy, trong hợp tác kinh tế vẫn tồn tại những khó khăn về logistics. Kim ngạch thương mại Nga - Venezuela tăng 54% trong giai đoạn 2018-2024, song năm ngoái mới chỉ đạt khoảng 200 triệu USD.

Mỹ đe dọa tấn công Venezuela

Sau khi cáo buộc Venezuela phải chịu trách nhiệm về tình trạng buôn bán ma túy tại Mỹ, Washington từ tháng 9 đã bắt đầu tăng cường hiện diện quân sự ngoài khơi bờ biển Cộng hòa Bolivar. Kể từ đó, các cuộc tấn công đã nhằm vào ít nhất 20 tàu thuyền, khiến hơn 80 người thiệt mạng.

Theo một số nguồn tin, hiện Mỹ đã triển khai một cụm tàu tác chiến tại vùng biển Caribe, do tàu sân bay Gerald R. Ford dẫn đầu, cùng một tàu ngầm hạt nhân và hơn 16.000 binh sĩ.

Mỹ cũng quyết định củng cố hiện diện quân sự bằng việc xây dựng các cơ sở hạ tầng phục vụ trạm radar của lực lượng vũ trang tại Trinidad và Tobago - quốc đảo Caribe nằm gần Venezuela. Thông tin này được Thủ tướng Trinidad và Tobago, bà Kamla Persad-Bissessar, công bố.

Ngoài ra, trong hai tuần qua, Mỹ đã bắt giữ hai tàu chở dầu và đang truy đuổi tàu thứ ba. Tàu đầu tiên là Skipper, chở từ 1,1 đến 1,6 triệu thùng dầu Merey của Venezuela. Ngày 20/12, tàu chở dầu Centuries, mang theo 1,8 triệu thùng dầu thô Venezuela, treo cờ Panama và dự kiến vận chuyển sang Trung Quốc để chế biến, đã bị bắt giữ. Đến ngày 21/12, giới chức Mỹ nhận được lệnh bắt giữ tàu Bella 1, thuộc sở hữu của công ty Louis Marine Shipholding Enterprises S.A. có trụ sở tại Istanbul, khi con tàu này đang trên đường tới Venezuela để nhận nhiên liệu.

Căng thẳng tiếp tục leo thang khi Washington thường xuyên tuyên bố cần thay đổi chính quyền tại Cộng hòa Bolivar. Gần đây, Thượng nghị sĩ Lindsey Graham - chính trị gia nổi tiếng với lập trường cứng rắn chống Nga - công khai ủng hộ việc thay đổi chính quyền ở quốc gia Mỹ Latinh này. Một số nghị sĩ Đảng Cộng hòa đã đưa ra các cáo buộc đối với Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro và chính quyền nước này, cho rằng Caracas liên quan đến các hoạt động như chiếm đoạt tài sản của Mỹ, buôn bán ma túy và duy trì quan hệ với các tổ chức mà Washington liệt vào danh sách khủng bố.

Những tuyên bố tương tự cũng thường xuyên được đưa ra từ Nhà Trắng. Tuần trước, ông Donald Trump nói trên mạng xã hội Truth Social rằng ông coi chính phủ Venezuela là một “tổ chức khủng bố nước ngoài”.

Dù vậy, hiện vẫn chưa rõ Mỹ có quyết định can thiệp quân sự hay không. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, khi trao đổi với báo giới, nhấn mạnh: “Ông Donald Trump thực sự không thích xung đột. Ông cho rằng đó là sự lãng phí tiền bạc, thời gian và sinh mạng”.

Mỹ siết dầu mỏ Venezuela trên biển Caribe: "Khúc dạo đầu" của xung đột?

Các tàu vẫn bốc dỡ dầu của Venezuela bất chấp lệnh phong tỏa

Venezuela xoay xở tồn kho dầu giữa vòng vây trừng phạt