Đối đầu với Iran đẩy ông Trump vào thế khó?

Tổng thống Mỹ Donald Trump. (Ảnh: AP)

Khi cả hai bên đều tỏ ra tự tin đang nắm ưu thế và lập trường còn cách xa nhau, chưa có lối thoát rõ ràng, dù Iran đã đưa ra đề xuất mới nhằm nối lại đàm phán. Ông Trump nhanh chóng bác bỏ đề xuất này

Đối với tổng thống Mỹ và Đảng Cộng hòa, hệ quả của tình trạng bế tắc kéo dài là rất tiêu cực. Một cuộc xung đột chưa được giải quyết có thể khiến ảnh hưởng kinh tế toàn cầu, bao gồm giá xăng cao tại Mỹ, tiếp tục kéo dài, gây thêm áp lực lên ông Trump - người đang chứng kiến tỷ lệ ủng hộ giảm - đồng thời làm xấu triển vọng của các ứng viên Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

Mục tiêu chưa đạt

Những chi phí đó cho thấy một vấn đề sâu xa hơn: Cuộc chiến chưa đạt được nhiều mục tiêu mà ông Trump đề ra. Dù không nghi ngờ việc các đợt không kích của Mỹ và Israel đã làm suy giảm đáng kể năng lực quân sự của Iran, nhưng nhiều mục tiêu xung đột thường xuyên thay đổi của ông Trump - từ thay đổi chế độ đến ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân - vẫn chưa đạt được.

Lo ngại về một thế bế tắc kéo dài gia tăng sau khi ông Trump hủy chuyến đi của đoàn đàm phán tới Islamabad vào cuối tuần trước, rồi bác bỏ đề xuất của Iran về việc chấm dứt chiến sự, vốn đã bị đình chỉ từ ngày 8/4 theo một thỏa thuận ngừng bắn. Tehran đề xuất tạm gác vấn đề hạt nhân cho đến khi xung đột kết thúc chính thức và đạt được thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz.

Đề xuất này không thể chấp nhận với ông Trump, người yêu cầu vấn đề hạt nhân phải được giải quyết ngay từ đầu.

Một tia hy vọng xuất hiện vào thứ Sáu khi hãng thông tấn nhà nước IRNA đưa tin Tehran đã gửi đề xuất sửa đổi thông qua trung gian Pakistan, khiến giá dầu toàn cầu - vốn tăng mạnh sau khi Iran gần như đóng eo biển - giảm xuống. Tuy nhiên, ông Trump nói với báo giới rằng ông “không hài lòng” với đề xuất này, dù xác nhận vẫn có liên lạc qua điện thoại.

Việc không giành lại quyền kiểm soát tuyến vận chuyển dầu quan trọng này khỏi tay Iran khi xung đột kết thúc sẽ là đòn giáng mạnh vào di sản của ông Trump. “Ông ấy sẽ bị nhớ đến như vị Tổng thống Mỹ đã khiến thế giới kém an toàn hơn”, Laura Blumenfeld, chuyên gia Trung Đông tại Đại học Johns Hopkins, nhận định.

Người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales cho rằng “sự tuyệt vọng” của Iran đang gia tăng dưới sức ép quân sự và kinh tế, và ông Trump “nắm mọi lợi thế cũng như có đủ thời gian để đạt được thỏa thuận tốt nhất”.

Xung đột có tiếp diễn?

Trong bối cảnh bước đi tiếp theo chưa rõ ràng và chưa có chiến lược kết thúc cụ thể, ông Trump trong các cuộc họp kín đã nêu khả năng kéo dài phong tỏa hải quân đối với Iran thêm nhiều tháng, nhằm siết chặt hơn nữa xuất khẩu dầu và buộc nước này đạt thỏa thuận phi hạt nhân hóa, theo một quan chức Nhà Trắng giấu tên.

Đồng thời, ông vẫn để ngỏ khả năng nối lại hành động quân sự. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ đã chuẩn bị các phương án cho một loạt cuộc tấn công “ngắn nhưng mạnh”, cũng như kế hoạch kiểm soát một phần eo biển để mở lại tuyến hàng hải, theo Axios.

Các nhà ngoại giao châu Âu cho biết chính phủ của họ - vốn đã căng thẳng quan hệ với ông Trump do xung đột - dự đoán tình hình hiện tại với Iran sẽ còn kéo dài. “Rất khó thấy điều này sẽ sớm kết thúc”, một người nói với điều kiện giấu tên. Iran vẫn giữ lập trường cứng rắn.

Iran đã tạo ra đòn bẩy mạnh mẽ trước Mỹ và các đồng minh, gây ra cú sốc nguồn cung năng lượng chưa từng có khi bóp nghẹt hoạt động vận tải qua eo biển - nơi trước xung đột tàu chở dầu qua lại tự do, vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu của thế giới.

Các nhà phân tích cho rằng Iran sẽ càng tự tin hơn khi nhận ra họ vẫn nắm trong tay “vũ khí” này ngay cả sau xung đột. “Iran đã nhận ra rằng, ngay cả khi suy yếu, họ vẫn có thể đóng eo biển bất cứ lúc nào”, Jon Alterman của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế tại Washington nói. “Nhận thức đó khiến Iran mạnh hơn so với trước xung đột”, ông lưu ý.

Ông Trump, người nhậm chức với cam kết tránh sa lầy vào các can thiệp ở nước ngoài, cũng chưa đạt được mục tiêu chính khi tấn công Iran ngày 28/2: Ngăn chặn con đường phát triển vũ khí hạt nhân của nước này. Một lượng uranium được làm giàu cao được cho là vẫn còn chôn giấu sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel hồi tháng 6 năm ngoái, và có thể được thu hồi, tiếp tục xử lý thành vật liệu cấp độ vũ khí. Iran khẳng định họ muốn Mỹ công nhận quyền làm giàu uranium cho mục đích hòa bình.

Một mục tiêu xung đột khác mà ông Trump tuyên bố - buộc Iran chấm dứt hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm như Hezbollah ở Lebanon, Houthi ở Yemen và Hamas của Palestine - cũng chưa đạt được.

Các cuộc đàm phán hòa bình nối lại khó có thể sớm mang lại kết quả do khoảng cách lập trường còn lớn. Theo các quan chức Mỹ nói với Reuters, theo đề nghị của các trợ lý của ông Trump, các cơ quan tình báo đang nghiên cứu phản ứng của Iran nếu ông tuyên bố chiến thắng đơn phương rồi rút lui.

Nguy cơ “xung đột đóng băng”

Khi đàm phán rơi vào bế tắc, một số chuyên gia cho rằng cuộc chiến có thể chuyển thành “xung đột đóng băng”, không có giải pháp lâu dài. Điều này có thể khiến ông Trump không thể giảm đáng kể lực lượng tại Trung Đông.

Mỹ cũng đang phải trả những chi phí chiến lược mới, bao gồm rạn nứt với các đồng minh châu Âu truyền thống - những nước không được tham vấn trước khi ông Trump phát động xung đột.

Ông Trump cũng phải đối mặt với một ban lãnh đạo Iran cứng rắn hơn, do Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo chi phối.

Lời kêu gọi của ông khi chiến sự bắt đầu, yêu cầu người dân Iran lật đổ chính quyền, đã không được đáp lại. Trong nước, ông Trump chịu áp lực chấm dứt cuộc chiến khi tỷ lệ ủng hộ giảm xuống mức thấp nhất nhiệm kỳ, còn giá xăng vượt 4 USD/gallon trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ, trong bối cảnh đảng Cộng hòa có nguy cơ mất quyền kiểm soát Quốc hội.

Một phát ngôn viên khác của Nhà Trắng, Taylor Rogers, cho biết ông Trump cam kết duy trì đa số của đảng tại Quốc hội và cho rằng giá xăng cao chỉ là “gián đoạn ngắn hạn” sẽ được khắc phục khi xung đột lắng xuống.

Tuy nhiên, phía Iran nhận thức rõ những khó khăn trong nước của ông Trump và có thể sẵn sàng chờ đợi, nhưng câu hỏi đặt ra là họ có thể chống đỡ khủng hoảng kinh tế trong bao lâu. “Iran không chia rẽ hay sụp đổ, họ đang kéo dài thời gian”, Sina Toossi, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Chính sách Quốc tế ở Washington, viết trên X.

Xung đột với Iran phơi bày điểm yếu lớn trong “lá chắn năng lượng” của Mỹ

Tổng thống Trump đi tìm "công thức thần kỳ" chấm dứt xung đột với Iran

Iran dọa nâng làm giàu uranium lên 90%, ông Trump quyết không nhượng bộ