Ai hưởng lợi nhất từ khủng hoảng Trung Đông?

Trung Quốc từng đối mặt nguy cơ cú sốc năng lượng, nhưng giờ lại hưởng lợi từ làn sóng toàn cầu thúc đẩy điện mặt trời và xe điện. (Ảnh: BL)

Theo báo cáo công bố mới đây của hãng tư vấn địa chính trị Asia Group, Trung Quốc là quốc gia duy nhất ở châu Á hưởng lợi rõ rệt từ cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz.

Báo cáo cho rằng Trung Quốc đã vượt qua cú sốc hàng hóa toàn cầu do eo biển Hormuz bị phong tỏa, đồng thời còn có thể hưởng lợi từ các xu hướng kinh tế và địa chính trị phát sinh từ cuộc xung đột rộng lớn hơn.

Iran gần như đóng cửa eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch vận chuyển phần lớn dầu mỏ và khí đốt của thế giới - sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích phối hợp ngày 28/2, nhằm vào các mục tiêu chính phủ và quân sự, đồng thời khiến Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei thiệt mạng. Cuộc khủng hoảng sau đó đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng vọt, trong đó châu Á chịu ảnh hưởng mạnh nhất.

Theo báo cáo, trước khi eo biển bị phong tỏa, khoảng 80% lượng dầu và gần 90% LNG đi qua Hormuz được vận chuyển tới các thị trường châu Á, cùng với nhiều loại hàng hóa chiến lược khác.

Nghiên cứu xem xét các nền kinh tế lớn nhất châu Á gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc, cùng nhiều thị trường mới nổi ở Đông Nam Á. Nhóm nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng kinh tế và chính trị của cuộc khủng hoảng đối với các lĩnh vực như khai thác, năng lượng và nông nghiệp.

Kết luận của họ là Trung Quốc là bên hưởng lợi rõ ràng nhất từ cuộc khủng hoảng bắt nguồn từ sự can dự của Mỹ vào Trung Đông.

Nhờ lượng dự trữ dầu lớn và chương trình phát triển năng lượng tái tạo quy mô rất lớn, Trung Quốc ít chịu ảnh hưởng từ cú sốc năng lượng hơn nhiều quốc gia khác.

Trung Quốc từ lâu đã duy trì kho dự trữ năng lượng chiến lược và năm ngoái còn tranh thủ giá dầu thấp để tích trữ thêm. Theo Erica Downs, chuyên gia cao cấp tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu, lượng dầu thô nhập khẩu của Trung Quốc tăng từ 11,1 triệu thùng/ngày lên 11,6 triệu thùng/ngày trong năm 2025, trong đó hơn 80% phần tăng thêm được đưa vào kho dự trữ. Tính đến tháng 1, lượng dầu dự trữ đủ đáp ứng khoảng 104 ngày nhập khẩu theo tốc độ của năm 2025.

Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng đầu tư rất mạnh vào năng lượng tái tạo trong những năm gần đây. Năm ngoái, nước này lắp đặt thêm 315 GW điện mặt trời, chiếm hơn một nửa công suất điện mặt trời mới của toàn cầu. Một năm trước đó, con số này là 277 GW. Bắc Kinh đặt mục tiêu đến năm 2030, một nửa nhu cầu năng lượng sẽ đến từ các nguồn phi hóa thạch, trong đó điện gió và điện mặt trời chiếm 30%, tăng từ 22% vào năm 2025.

Dù than đá hiện vẫn chiếm hơn 50% cơ cấu năng lượng của Trung Quốc, tỷ trọng năng lượng tái tạo đang tăng rất nhanh.

Asia Group nhận định: "Với 1,4 terawatt công suất năng lượng tái tạo đã đi vào hoạt động và lượng dầu dự trữ đủ dùng trong khoảng 90-110 ngày nhập khẩu, Trung Quốc vượt qua cú sốc ban đầu tốt hơn bất kỳ nền kinh tế nào khác trong khu vực".

Trung Quốc cũng hưởng lợi khi nhiều quốc gia đẩy nhanh chuyển đổi sang năng lượng sạch để ứng phó với khủng hoảng. Bắc Kinh hiện thống trị chuỗi cung ứng toàn cầu về điện mặt trời và nhiều công nghệ năng lượng sạch khác. Những năm gần đây, nước này liên tục xuất khẩu các sản phẩm này với giá thấp, khiến nhiều nước phương Tây lo ngại ngành công nghiệp trong nước bị cạnh tranh.

Xuất khẩu xe điện của Trung Quốc trong tháng 5 tăng hơn 110% so với cùng kỳ năm trước, còn xuất khẩu thiết bị điện mặt trời trong tháng 4 tăng 60%.

Trung Đông tăng tốc xuất khẩu dầu nhiên liệu sau khi Hormuz mở cửa

Làm giàu từ khủng hoảng: Những tuyến đường mới của thương mại toàn cầu

Những hệ lụy dài hạn sau cuộc khủng hoảng Hormuz