Châu Âu đối mặt nguy cơ mới từ nguồn cung dầu

Báo cáo cho rằng châu Âu cần chuyển từ tư duy “tìm đủ dầu” sang giảm lượng dầu cần sử dụng. (Ảnh: YouTube)

Nếu xung đột, lệnh trừng phạt hay gián đoạn hàng hải có thể được tháo gỡ, thì sự suy giảm sản lượng và năng lực xuất khẩu dầu của các nước khai thác lại mang tính dài hạn, thậm chí không thể đảo ngược. Theo AFP, đây mới là “trần nguồn cung” có thể tạo sức ép ngày càng lớn lên châu Âu trong những năm tới.

Vấn đề không chỉ là dầu thế giới giảm

Sau khủng hoảng năng lượng năm 2022, EU đã thành công trong việc đa dạng hóa nguồn cung, giảm phụ thuộc vào Nga và tăng nhập khẩu từ Trung Đông, Na Uy, Mỹ và Tây Phi. Tuy nhiên, đa dạng hóa nhà cung cấp không đồng nghĩa với loại bỏ rủi ro nếu chính các nguồn cung thay thế cũng bắt đầu suy giảm.

Biển Bắc đã đạt đỉnh sản lượng từ cuối những năm 1990. Một số nhà khai thác Trung Đông phải đối mặt với các mỏ dầu già hóa, tiêu thụ nội địa tăng và đầu tư thượng nguồn chưa đủ. Tây Phi chịu ảnh hưởng của rủi ro vận hành và chính trị, trong khi dầu đá phiến Mỹ cũng xuất hiện những câu hỏi về khả năng duy trì tăng trưởng dài hạn.

Điểm quan trọng vì thế không phải tổng sản lượng dầu toàn cầu, mà là lượng dầu còn có thể xuất khẩu ra thị trường quốc tế.

“Đỉnh xuất khẩu” nguy hiểm hơn “đỉnh sản lượng”

Một quốc gia có thể vẫn duy trì sản lượng dầu cao nhưng lượng dành cho xuất khẩu lại giảm. Khi dân số tăng, kinh tế phát triển và nhu cầu tiêu thụ trong nước lớn hơn, phần dầu còn lại cho thị trường quốc tế sẽ thu hẹp.

Đây là điểm khiến châu Âu đặc biệt dễ tổn thương. Năm 2025, EU nhập khoảng 435 triệu tấn dầu thô, chi hơn 212 tỷ euro và đáp ứng khoảng 97% nhu cầu dầu từ bên ngoài khối. Nếu nhiều nhà cung cấp cùng lúc giảm lượng dầu xuất khẩu, châu Âu sẽ không còn dễ dàng tìm một nguồn thay thế mới như từng làm sau cú sốc khí đốt Nga.

Phân tích của The Shift Project cho rằng đến năm 2030, năng lực khai thác tổng hợp của các nước đang cung cấp dầu cho EU có thể bắt đầu suy giảm đủ mạnh để tạo ra những hạn chế mang tính cấu trúc đối với nguồn cung.

Rủi ro lớn nhất là phản ứng quá chậm

Theo báo cáo, châu Âu đang có xu hướng xử lý khủng hoảng theo cùng một công thức: mua khẩn cấp, tìm nhà cung cấp mới, can thiệp thị trường để hạn chế giá tăng rồi quay lại trạng thái bình thường khi cú sốc qua đi.

Cách làm này hiệu quả với những gián đoạn tạm thời, nhưng không giải quyết được một thị trường mà lượng dầu xuất khẩu toàn cầu đang dần bị thu hẹp. Nếu một cú sốc địa chính trị xảy ra đúng lúc nguồn cung đã căng thẳng, châu Âu có thể rơi vào tình trạng thiếu dầu nghiêm trọng mà không có giải pháp ngắn hạn.

Khi số nước còn khả năng tăng xuất khẩu giảm xuống, quyền mặc cả của những nhà xuất khẩu còn lại cũng tăng lên. Vì vậy, bài toán dầu mỏ không chỉ liên quan đến giá năng lượng mà còn trở thành vấn đề về sức cạnh tranh, an ninh và chủ quyền chiến lược của châu Âu.

Giải pháp phải bắt đầu từ giảm nhu cầu dầu

Báo cáo cho rằng châu Âu cần chuyển từ tư duy “tìm đủ dầu” sang giảm lượng dầu cần sử dụng. Bốn hướng chính gồm đẩy nhanh điện hóa giao thông và sưởi ấm; mở rộng năng lượng tái tạo đủ nhanh để thay thế nhiên liệu nhập khẩu; tăng dự trữ dầu chiến lược; đồng thời phát triển hydrogen, nhiên liệu tổng hợp và các nguồn năng lượng khác để giảm vai trò của dầu.

EU đã có tiến triển về năng lượng tái tạo và lưu trữ, nhưng vẫn còn khoảng cách lớn trong giảm nhu cầu dầu, điện hóa giao thông và xây dựng nguồn năng lượng nội địa có thể thực sự thay thế nhập khẩu.

Điều nghịch lý là chính sự khan hiếm dầu trong tương lai có thể trở thành động lực thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng. Khủng hoảng khí đốt năm 2022 từng khiến châu Âu tăng tốc phát triển năng lượng tái tạo và hạ tầng LNG. Một sự thắt chặt nguồn cung dầu kéo dài cũng có thể tạo sức ép tương tự.

Nhưng cơ hội này chỉ tồn tại nếu các nhà hoạch định chính sách nhận ra đây là một vấn đề cấu trúc, thay vì tiếp tục xem mỗi đợt giá dầu tăng là một cuộc khủng hoảng riêng lẻ.

Với châu Âu, thời gian để chuẩn bị đang thu hẹp. Xây dựng hạ tầng điện, điện hóa giao thông, giảm nhu cầu dầu và phát triển các nguồn năng lượng thay thế cần nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ. Nếu chờ đến khi “trần” xuất khẩu dầu trở nên rõ ràng, chi phí thích ứng có thể đã cao hơn rất nhiều.

Vì sao Trung Quốc tăng tốc đầu tư dầu khí ở nước ngoài?

Thị trường năng lượng toàn cầu đang chịu những áp lực nào?

Dự trữ dầu của Mỹ giảm xuống mức thấp nhất trong hơn 40 năm

Nguồn cung dầu toàn cầu tiếp tục đối mặt nguy cơ thiếu hụt