6 tháng xung đột Mỹ - Iran: Chưa có lối thoát!

(Ảnh minh họa)

Bản ghi nhớ ghi nhận thỏa thuận hồi tháng 6 nhằm mở đường cho việc kết thúc xung đột đã không đạt được tiến triển. Trong khi kho vũ khí dự trữ của Mỹ suy giảm, chính quyền Cộng hòa chuyển trọng tâm sang gây sức ép kinh tế với Iran thay vì tiếp tục không kích.

Khi diễn biến xung đột thay đổi, mục tiêu của Mỹ cũng thay đổi theo. Một trong những ưu tiên hiện nay là mở lại eo biển Hormuz, điều không nằm trong các mục tiêu ban đầu của ông Trump.

Eo biển Hormuz từng là tuyến hàng hải quan trọng, nơi khoảng 20% lượng dầu thế giới đi qua và tàu thuyền quốc tế được tự do lưu thông. Iran đã biến khu vực này thành điểm nghẽn của kinh tế toàn cầu. Eo biển phần lớn bị đóng kể từ khi xung đột bắt đầu, khiến giá nhiên liệu và phân bón tăng, đồng thời gây thêm áp lực kinh tế và chính trị lên Mỹ.

Mỹ đã đạt một số thành công về mặt quân sự trong việc làm suy yếu năng lực của Iran, nhưng nhiều mục tiêu ban đầu vẫn chưa hoàn thành hoặc đã được điều chỉnh.

Ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân

Ông Trump từng tuyên bố Mỹ đã “phá hủy hoàn toàn” chương trình hạt nhân của Iran. Tuy nhiên, một vấn đề lớn vẫn chưa được giải quyết là khoảng 440 kg uranium đã làm giàu mà Tehran có thể sử dụng để chế tạo vũ khí. Số uranium này được cho là nằm dưới ba cơ sở từng bị Mỹ và Israel không kích.

Ông Trump nói Mỹ sẽ thu hồi và tiêu hủy số uranium này với sự phối hợp của Iran và Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA). Iran chưa cho biết có chấp thuận hay không. Nếu không được Tehran cho phép, việc thu giữ sẽ là một chiến dịch nguy hiểm, có thể cần triển khai một lực lượng lớn quân đội Mỹ vào Iran.

Theo bản ghi nhớ hồi tháng 6, Iran tái khẳng định sẽ không chế tạo hoặc sở hữu vũ khí hạt nhân và đồng ý pha loãng lượng uranium làm giàu cao. Tuy nhiên, nhiều chi tiết quan trọng về chương trình hạt nhân vẫn chưa được giải quyết và các cuộc đàm phán sau đó nhanh chóng đình trệ.

Mở lại eo biển Hormuz

Đây hiện là một trong những mục tiêu quan trọng nhất của Mỹ. Ông Trump nói một thỏa thuận với Iran có thể bao gồm việc mở lại eo biển và Mỹ chấm dứt phong tỏa các cảng của Iran.

Tuy nhiên, ông cũng từng nói eo biển có thể trở thành lãnh thổ của Mỹ và Mỹ có thể thu phí các tàu đi qua. Dù vậy, ông Trump nhiều lần khẳng định eo biển Hormuz vẫn đang hoạt động.

Phá hủy năng lực tên lửa của Iran

Một mục tiêu ban đầu của Mỹ là phá hủy tên lửa và ngành công nghiệp tên lửa của Iran. Cuối tháng 3, ông Trump nói khoảng 90% tên lửa và bệ phóng của Iran đã bị phá hủy. Đến giữa tháng 5, ông đưa ra con số thận trọng hơn là 82% tên lửa đã bị loại khỏi vòng chiến.

Tuy nhiên, Iran vẫn có khả năng tiến hành các cuộc tấn công trong khu vực, trong đó có sử dụng máy bay không người lái nhằm vào các tàu đi qua eo biển Hormuz. Thậm chí đến tháng 7, Mỹ vẫn tiếp tục không kích các trung tâm chỉ huy, hệ thống phòng không, cơ sở giám sát ven biển, căn cứ tên lửa và máy bay không người lái của Iran.

Phá hủy nền công nghiệp quốc phòng Iran

Mỹ cũng nhắm vào các cơ sở khai thác vũ khí, tên lửa và máy bay không người lái của Iran.

Ngoại trưởng Marco Rubio cho biết ngành công nghiệp quốc phòng Iran đã chịu mức độ tàn phá rất lớn, với 80-90% năng lực bị loại khỏi hoạt động, và Iran có thể mất nhiều năm để khôi phục.

Loại bỏ hải quân và không quân Iran

Mỹ và Israel nhanh chóng giành ưu thế trên không phận Iran và gần như không gặp sự kháng cự đáng kể.

Rubio cho biết Iran vẫn còn khả năng sử dụng máy bay không người lái nhưng không còn đủ năng lực tổ chức các cuộc tấn công bằng số lượng lớn như khi xung đột mới bắt đầu. Theo ông, Iran cũng không còn một lực lượng hải quân đáng kể mà chủ yếu dựa vào các tàu nhỏ trang bị súng máy để quấy rối tàu thuyền và thả thủy lôi.

Ông Trump tuyên bố hôm thứ Tư rằng hải quân và không quân Iran đã “hoàn toàn biến mất”.

Bảo vệ các đồng minh của Mỹ tại Trung Đông

Ông Trump sau đó bổ sung mục tiêu bảo vệ các đồng minh Trung Đông, gồm Israel, Ả Rập Xê-út, Qatar, UAE, Bahrain, Kuwait và các nước khác.

Mỹ hiện duy trì hàng nghìn binh sĩ tại các căn cứ trong khu vực. Khi Iran phóng tên lửa nhằm vào Kuwait và Bahrain hồi tháng 6, Mỹ đã đáp trả bằng các cuộc tấn công vào Iran.

Tuy nhiên, chính sách bảo vệ đồng minh của ông Trump vẫn thiếu rõ ràng về lâu dài. Oman là trường hợp đáng chú ý: thay vì nhận được sự bảo vệ, nước này lại trở thành mục tiêu chỉ trích của ông Trump vì các cuộc đàm phán với Iran về eo biển Hormuz. Giữa tháng 8, ông Trump thậm chí đe dọa sẽ tấn công Oman nếu nước này “cản đường”.

Cắt đứt sự hỗ trợ của Iran cho các lực lượng ủy nhiệm

Một mục tiêu ban đầu khác là làm suy yếu các mạng lưới lực lượng ủy nhiệm được Iran hỗ trợ, nhằm ngăn họ gây bất ổn trong khu vực và tấn công lực lượng Mỹ.

Mỹ từng tấn công các nhóm dân quân thân Iran tại Iraq. Tuy nhiên, trọng tâm lớn hơn là cuộc chiến của Israel tại Lebanon nhằm vào Hezbollah, lực lượng được Iran hậu thuẫn.

Iran yêu cầu chấm dứt giao tranh tại Lebanon như một phần của bất kỳ thỏa thuận nào với Mỹ. Israel và chính phủ Lebanon đã đạt một thỏa thuận do Mỹ làm trung gian, theo đó Israel rút quân khỏi miền nam Lebanon đổi lại việc Hezbollah giải giáp.

Tuy nhiên, Hezbollah từ chối đàm phán trực tiếp và tuyên bố sẽ không giải giáp.

Sau sáu tháng xung đột, Mỹ đã làm suy yếu đáng kể năng lực quân sự và công nghiệp quốc phòng của Iran, nhưng nhiều mục tiêu ban đầu vẫn chưa đạt được. Trong số các vấn đề mới nổi lên, việc mở lại eo biển Hormuz đang trở thành một trong những ưu tiên cấp bách nhất, bởi tình trạng đóng cửa eo biển tiếp tục ảnh hưởng trực tiếp đến giá năng lượng, nông nghiệp và kinh tế toàn cầu.

Xung đột Trung Đông: Mỹ có nguy cơ "sa lầy" như ở Ukraine?

Chiến lược năng lượng Mỹ bị chi phối bởi lợi nhuận ngắn hạn?

Liên minh vùng Vịnh rạn nứt vì xung đột tại Iran