Xây dựng Trung tâm năng lượng tái tạo: Kinh nghiệm quốc tế và gợi mở cho Việt Nam

Cảng biển Cuxhaven (năm 2026)

Cuxhaven: Cảng biển đi cùng cụm công nghiệp

Cuxhaven của Đức là một trong những mô hình tiêu biểu về phát triển trung tâm công nghiệp điện gió ngoài khơi dựa trên hạ tầng cảng biển chuyên dụng.

Điểm đáng chú ý của Cuxhaven là cảng không chỉ phục vụ vận chuyển hàng hóa thông thường mà được thiết kế theo yêu cầu đặc thù của ngành điện gió ngoài khơi. Các bến cảng có mớn nước khoảng 9,5-15,1 m, được trang bị cầu dẫn Ro-Ro, cần cẩu tải trọng lớn, khu vực hậu phương rộng, phục vụ các công đoạn vận chuyển, tiền lắp ráp, lắp đặt và vận hành - bảo dưỡng các tua-bin.

Khi quy mô tua-bin ngày càng lớn, yêu cầu đối với hạ tầng cũng được nâng lên tương ứng. Một số khu vực bến được thiết kế để đáp ứng cấu kiện siêu trường, siêu trọng; nền bến được gia tải để chịu tải trọng hàng nghìn tấn, trong khi hạ tầng chuyên dụng dành cho tàu tự nâng (Jack-up) cũng được tích hợp.

Đặc biệt, Cuxhaven đang triển khai dự án cầu kết nối khu công nghiệp cung ứng Zuliefererpark với hệ thống cảng hiện hữu, với vốn đầu tư khoảng 88 triệu euro. Công trình dài 105 m, rộng 22 m, được thiết kế để các cấu kiện nặng hàng nghìn tấn có thể di chuyển trực tiếp từ khu vực sản xuất ra cảng, hạn chế việc phải đi qua mạng lưới giao thông dân dụng.

Đây là một bài học quan trọng: nút thắt của trung tâm năng lượng không chỉ nằm ở nhà máy hay cảng biển, mà còn nằm ở “đoạn nối” giữa các mắt xích trong chuỗi giá trị.

Cuxhaven đồng thời áp dụng quy hoạch phân khu chuyên dụng khoảng 73 ha, trong đó 58 ha dành cho đất thương mại, tạo không gian ổn định cho các doanh nghiệp công nghiệp. Chính quyền bang Lower Saxony cũng tham gia hỗ trợ đáng kể cho hạ tầng kết nối.

Như vậy, thành công của Cuxhaven đến từ sự kết hợp giữa quy hoạch đất đai, hạ tầng cảng chuyên dụng, logistics và chính sách hỗ trợ của Nhà nước, qua đó hình thành một cụm công nghiệp thay vì chỉ một khu vực phát điện.

Dương Giang, Sán Đầu: Sức mạnh của “siêu cụm” công nghiệp

Nếu Cuxhaven cho thấy vai trò của hạ tầng cảng và kết nối logistics, thì Dương Giang và Sán Đầu của Trung Quốc lại là những ví dụ nổi bật về phát triển cụm công nghiệp năng lượng tái tạo dựa trên quy mô lớn và chuỗi cung ứng tích hợp.

Trung Quốc đã quy hoạch hàng chục khu công nghiệp điện gió dọc bờ biển, tạo điều kiện để các doanh nghiệp sản xuất thiết bị, linh kiện, logistics, thi công và dịch vụ kỹ thuật tập trung trong cùng một hệ sinh thái.

Tại các cụm như Dương Giang và Sán Đầu, chuỗi cung ứng đã phát triển từ sản xuất tua-bin công suất lớn, cánh quạt, máy phát đến các linh kiện quan trọng như vòng bi, ổ trục. Cùng với đó là đội tàu chuyên dụng có sức nâng hàng nghìn tấn phục vụ lắp đặt ngoài khơi.

Một điểm đáng chú ý khác là các dịch vụ thử nghiệm, kiểm định và chứng nhận được tích hợp ngay trong hệ sinh thái công nghiệp, giúp rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường và nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng.

Nhờ hiệu ứng quy mô, khả năng nội địa hóa và cạnh tranh giữa các doanh nghiệp, chi phí điện gió ngoài khơi tại Trung Quốc đã giảm mạnh. Tuy nhiên, Trung Quốc cũng cho thấy việc làm chủ toàn bộ chuỗi công nghệ là quá trình dài. Những lĩnh vực như vòng bi trục chính công suất lớn, module điện tử công suất IGBT hay phần mềm thiết kế chuyên dụng vẫn là những mắt xích cần tiếp tục đầu tư.

Bài học ở đây là không nhất thiết phải nội địa hóa tất cả ngay từ đầu, mà cần xác định đúng những lĩnh vực có lợi thế để đi trước, sau đó từng bước nâng cấp lên các công nghệ có giá trị gia tăng cao hơn.

Gợi mở cho Việt Nam

Từ kinh nghiệm Đức và Trung Quốc, Việt Nam có thể hình thành Trung tâm năng lượng tái tạo theo hướng tích hợp năng lượng với công nghiệp và hạ tầng, thay vì chỉ tập trung các dự án nguồn điện.

Thứ nhất, quy hoạch cảng biển phải đi trước một bước. Các cảng phục vụ điện gió ngoài khơi cần được thiết kế theo tiêu chuẩn của các tua-bin thế hệ mới, tính toán đồng bộ về mớn nước, tải trọng nền bến, diện tích hậu phương, thiết bị nâng và bến dành cho tàu Jack-up, tàu vận chuyển, tàu dịch vụ.

Thứ hai, cần hình thành cụm công nghiệp phía sau cảng, tập trung các doanh nghiệp sản xuất tháp, móng, kết cấu thép, cáp, thiết bị điện, logistics và dịch vụ kỹ thuật. Việc bố trí các nhà máy gần cảng sẽ giảm chi phí vận chuyển các cấu kiện lớn và tạo hiệu ứng cộng hưởng giữa các doanh nghiệp.

Thứ ba, Nhà nước cần giữ vai trò dẫn dắt trong đầu tư hạ tầng kết nối dùng chung như cầu, đường tải trọng lớn, bãi hậu phương và hạ tầng logistics. Kinh nghiệm Cuxhaven cho thấy một hạng mục kết nối có thể quyết định hiệu quả của cả cụm công nghiệp.

Thứ tư, cần xây dựng khung quy hoạch đất đai và chính sách ổn định, dài hạn, hạn chế những thay đổi hoặc hạn chế phát sinh làm tăng rủi ro cho nhà đầu tư.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, một Trung tâm năng lượng tái tạo thành công không chỉ được đo bằng số MW công suất được lắp đặt. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng hình thành một hệ sinh thái công nghiệp mới, nơi năng lượng, cảng biển, sản xuất thiết bị, logistics, dịch vụ, công nghệ và đào tạo nhân lực được kết nối trong cùng một không gian phát triển.

Đức thành công nhờ quy hoạch hạ tầng và kết nối logistics. Trung Quốc tạo lợi thế bằng quy mô thị trường và chuỗi cung ứng. Việt Nam có thể kết hợp hai cách tiếp cận này, dựa trên lợi thế về biển, nguồn năng lượng tái tạo và năng lực công nghiệp hiện có.

Nếu được quy hoạch và triển khai đồng bộ, các Trung tâm năng lượng tái tạo không chỉ tạo ra nguồn điện sạch phục vụ mục tiêu Net Zero mà còn có thể trở thành hạt nhân của các trung tâm công nghiệp mới, mở rộng dư địa cho cơ khí chế tạo, đóng tàu, logistics biển, công nghệ cao và dịch vụ kỹ thuật, qua đó nâng cao giá trị nội địa và vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo toàn cầu.

Nghiên cứu thành lập Trung tâm năng lượng tái tạo

Tập đoàn sản xuất turbine gió hàng đầu thế giới muốn đưa Việt Nam trở thành trung tâm năng lượng tái tạo

Quảng Bình định hướng trở thành trung tâm năng lượng tái tạo lớn của cả nước

Việt Nam nghiên cứu mô hình cho các Trung tâm Năng lượng tái tạo