Trung thành để thắp sáng ngọn đèn sự thật

Năm nay chúng ta kỷ niệm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam trong một bối cảnh đặc biệt. Chưa bao giờ thông tin nhiều như hôm nay. Chưa bao giờ tốc độ lan truyền của thông tin nhanh như hôm nay. Và cũng chưa bao giờ cuộc cạnh tranh giành sự chú ý của công chúng lại khốc liệt như hôm nay.

Chính trong bối cảnh đó, bài viết Báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phát biểu chỉ đạo tại Hội Báo toàn quốc năm 2026 của đồng chí Trịnh Văn Quyết - Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương - đã gợi mở một hệ giá trị có ý nghĩa định hướng đối với báo chí nước nhà trong kỷ nguyên mới: Trung thành - Sáng tạo - Trách nhiệm. Đó không chỉ là chủ đề của một kỳ Hội báo. Đó là ba trụ cột để Báo chí cách mạng Việt Nam bước tiếp trong thế kỷ thứ hai của mình.

Chủ tịch Hồ Chí Minh - Người thầy vĩ đại của nền Báo chí Cách mạng Việt Nam. (Ảnh: Tư liệu TTXVN)

Trước hết là trung thành. Trong nhận thức thông thường, trung thành trước hết là thể hiện lòng trung thành với Đảng, với Tổ quốc, với lợi ích của Nhân dân. Điều đó hoàn toàn đúng. Nhưng trong thời đại số, nội hàm của sự trung thành còn rộng lớn hơn thế. Trung thành là trung thành với sự thật. Giữa biển thông tin mênh mông của mạng xã hội, giữa vô vàn luồng ý kiến, cảm xúc, đồn đoán và những toan tính thao túng, báo chí không được phép trở thành một chiếc lá bị cuốn theo chiều gió. Báo chí phải là chiếc la bàn giúp xã hội nhận diện đúng hướng đi của mình.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh: “Khi thông tin quá nhiều, xã hội càng cần những địa chỉ đáng tin cậy để xác định điều gì đúng, điều gì còn phải kiểm chứng, điều gì chỉ là cảm xúc đám đông hoặc sự sắp đặt có chủ ý”. Đó chính là sứ mệnh cốt lõi của báo chí hôm nay. Có thể mạng xã hội nhanh hơn báo chí vài phút, thậm chí vài giờ. Nhưng báo chí phải đúng hơn. Có thể mạng xã hội tạo ra những cơn sóng cảm xúc dữ dội. Nhưng báo chí phải là nơi giúp xã hội giữ được sự tỉnh táo. Có thể thuật toán ưu tiên điều gây sốc. Nhưng báo chí phải ưu tiên điều có ích. Đó chính là bản lĩnh của sự trung thành.

Trung thành còn là trung thành với lợi ích quốc gia, dân tộc. Trong thời đại toàn cầu hóa thông tin, chủ quyền lãnh thổ có biên giới hữu hình, còn chủ quyền thông tin nhiều khi tồn tại trong không gian vô hình. Những chiến dịch tin giả, những nội dung xuyên tạc, những hoạt động thao túng nhận thức đang trở thành thách thức mới đối với mọi quốc gia.

Nhưng trung thành thôi chưa đủ. Nếu trung thành là gốc rễ thì sáng tạo chính là con đường phát triển. Trong thực tế báo chí, có lúc người ta vô tình đặt trung thành và sáng tạo ở hai phía đối lập. Thực ra, đó là một cách hiểu sai. Lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam chính là lịch sử của những sáng tạo không ngừng. Từ Nguyễn Ái Quốc với những bài báo ngắn gọn, sắc bén trên Le Paria và Thanh Niên; từ những tờ báo in trong rừng sâu thời kháng chiến, đến những phóng sự truyền hình trực tiếp, những tác phẩm báo chí dữ liệu, những sản phẩm đa phương tiện hôm nay, tất thảy đều là sáng tạo.

Sáng tạo không phải là xa rời tôn chỉ. Sáng tạo là tìm ra những cách mới để thực hiện tốt hơn tôn chỉ ấy. Trong thời đại AI, sáng tạo càng trở thành yêu cầu sống còn. Công nghệ có thể viết bản tin. Thuật toán có thể tổng hợp dữ liệu. Trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra hình ảnh, âm thanh và video. Nhưng công nghệ không thể thay thế được trực giác nghề nghiệp, bản lĩnh chính trị, trách nhiệm xã hội và trái tim con người.

Đồng chí Trịnh Văn Quyết đã nói rất xác đáng: “Trí tuệ nhân tạo có thể viết được câu chữ, nhưng không thể viết thay bản lĩnh chính trị, lương tri và trái tim của người làm báo cách mạng”. Bởi vậy, sáng tạo hôm nay không chỉ là đổi mới hình thức thể hiện. Đó còn là sáng tạo trong tư duy, trong tổ chức tòa soạn, trong khai thác dữ liệu, trong cách kể chuyện “có duyên” và trong việc đưa những vấn đề lớn của đất nước đến gần hơn với công chúng. Một bài viết về chuyển đổi số không nhất thiết phải khô khan như một báo cáo. Một bài viết về xây dựng Đảng không nhất thiết phải chỉ gồm những khái niệm mang tính công thức. Một bài viết về phát triển khoa học công nghệ hoàn toàn có thể trở thành câu chuyện sinh động về khát vọng vươn lên của dân tộc. Đó chính là sáng tạo phục vụ sự thật.

Ngược lại, sáng tạo không đồng nghĩa với việc chạy theo thị hiếu thấp. Đáng tiếc, trong cuộc cạnh tranh khốc liệt với mạng xã hội, đã có lúc, có nơi, có tờ báo đứng chông chênh trước cám dỗ của lượt xem, lượt thích và lượt chia sẻ. Những biểu hiện như giật tít câu view, khai thác scandal, đưa tin thiếu kiểm chứng, đánh vào tâm lý tò mò hoặc kích động cảm xúc cực đoan không còn xa lạ.

Đó là câu chuyện “biết rồi, khổ lắm, nói mãi”. Nhưng càng biết càng phải nói. Bởi đó không chỉ là sai sót nghề nghiệp. Đó là nguy cơ làm xói mòn niềm tin. Nếu đánh đổi sự chuẩn xác để lấy tốc độ, báo chí sẽ mất uy tín. Nếu đánh đổi chiều sâu để lấy tương tác, báo chí sẽ mất giá trị. Nếu đánh đổi sự thật để lấy lưu lượng truy cập, báo chí sẽ đánh mất chính mình.

Uy tín của một tờ báo được xây dựng trong nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ. Nhưng chỉ một vài sai lầm nghiêm trọng cũng có thể làm niềm tin ấy tổn thương. Bởi vậy, sáng tạo phải luôn đi cùng trách nhiệm.

Đó cũng là trụ cột thứ ba và là đích đến cuối cùng. Trách nhiệm của báo chí trước hết là trách nhiệm với công chúng. Mỗi thông tin đăng tải không chỉ là vài dòng chữ trôi nổi trên màn hình điện thoại. Nó có thể ảnh hưởng đến một doanh nghiệp, một địa phương, một chính sách, một gia đình, thậm chí một số phận con người. Bởi vậy, trước khi bấm nút xuất bản, người làm báo hãy tự hỏi, thông tin này có đúng không, có cần thiết không, có ích cho xã hội không? Đó là ba câu hỏi giản dị nhưng chứa đựng toàn bộ đạo đức nghề nghiệp của báo chí.

Phóng viên tham gia tác nghiệp tại Trung tâm báo chí Đại hội XIV của Đảng. (Ảnh: hanoimoi.vn)

Trách nhiệm còn là trách nhiệm kiến tạo. Báo chí không chỉ phản ánh hiện thực mà còn góp phần làm cho hiện thực tốt đẹp hơn. Không phải ngẫu nhiên mà nhiều thế hệ người làm báo vẫn nhắc đến phương châm “lấy cái đẹp dẹp cái xấu”. Bởi trong bất cứ xã hội nào, điều tốt đẹp cũng cần được phát hiện, tôn vinh và lan tỏa. Một tấm gương tận tụy nơi vùng sâu. Một nhà khoa học âm thầm cống hiến. Một doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Một cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Một nghĩa cử tử tế, một ánh nhìn ấm áp trong gió lạnh. Đó đều là những hạt giống của niềm tin. Báo chí có trách nhiệm gieo những hạt giống ấy vào lòng xã hội.

Đồng thời, báo chí cũng phải kiên quyết đấu tranh với cái xấu, cái ác, cái giả dối, cái cơ hội và những biểu hiện suy thoái. Nhưng đấu tranh không phải để triệt hạ. Đấu tranh để xây dựng. Phê phán để hoàn thiện. Đó là bản chất nhân văn của báo chí cách mạng.

Cuối cùng, nói đến trung thành, sáng tạo và trách nhiệm là nói đến con người. Mọi công nghệ rồi sẽ trở nên lạc hậu. Mọi nền tảng rồi sẽ thay đổi. Mọi thuật toán rồi sẽ được cập nhật. Nhưng cái tâm và cái tài của người làm báo vẫn luôn là yếu tố quyết định.

Cái tài giúp nhà báo phát hiện vấn đề, làm chủ công nghệ, chinh phục những đỉnh cao nghề nghiệp. Cái tâm giúp nhà báo biết mình viết cho ai, viết vì điều gì và chịu trách nhiệm trước ai. Bởi vậy, người làm báo của thời đại số phải đồng thời là chiến sĩ trên mặt trận văn hóa - tư tưởng, người lao động sáng tạo và công dân có trách nhiệm.

Trong cơn lốc thông tin của thời đại số, xã hội vẫn cần những ngọn hải đăng. Trong những vùng nhiễu động của tin giả, công chúng vẫn cần những địa chỉ đáng tin cậy. Trong những ngã rẽ phức tạp của thời cuộc, đất nước vẫn cần những tiếng nói có trách nhiệm.

Để làm được điều đó, Báo chí Việt Nam luôn phấn đấu không ngừng để giữ vững gốc rễ trung thành, không ngừng đổi mới sáng tạo và luôn đặt trách nhiệm xã hội lên trên hết. Bởi suy cho cùng, giá trị cao quý nhất của báo chí không nằm ở số lượt xem, số lượt thích hay số lần chia sẻ. Giá trị ấy nằm ở niềm tin. Và niềm tin chỉ thuộc về những người kiên trì đi cùng sự thật.

Đó cũng là con đường để Báo chí cách mạng Việt Nam tiếp tục tỏa sáng trong thế kỷ thứ hai của mình, xứng đáng là ánh sáng soi đường cho xã hội, là tiếng nói của lương tri, là địa chỉ tin cậy của nhân dân và là lực lượng tiên phong trên mặt trận tư tưởng, văn hóa trong kỷ nguyên số.

PetroTimes