Chọn nhầm sân khấu

Ngày 20/9, mạng xã hội lan truyền đoạn video ghi lại cảnh bốn người hóa trang thành Đường Tăng, Tôn Ngộ Không, Trư Bát Giới và Sa Tăng, dắt theo một con ngựa trắng đóng vai Bạch Long Mã, ung dung đi giữa đường phố. Nhìn qua, cứ tưởng một đoàn làm phim vừa “xuyên không” từ Tây Thiên về thế giới hiện đại. Chỉ có điều, đây không phải trường quay, cũng chẳng phải một chương trình nghệ thuật được tổ chức trên đường phố. Nhóm người này lại đi vào làn đường dành cho ô tô, xe tải và xe container trên tuyến Phan Văn Khải, đoạn qua xã Tân An Hội, TP Hồ Chí Minh, vào thời điểm giao thông đông đúc.

Thế là bộ phim “Tây du ký” bất đắc dĩ được đổi thể loại, từ phim thần thoại thành phim hành động.

Ảnh bốn người hóa trang thành Đường Tăng, Tôn Ngộ Không, Trư Bát Giới và Sa Tăng đi giữa đường phố.

Những chiếc xe tải nặng, xe container đang lưu thông trên đường không phải là đạo cụ. Người lái xe cũng không phải diễn viên quần chúng được đạo diễn bố trí sẵn để chạy ngang qua cho đẹp khuôn hình. Lo lắm thay, chỉ một cú phanh gấp, một lần đánh lái tránh người và ngựa giữa dòng xe cơ giới có thể gây tai nạn.

Vì thế, điều đáng nói ở đây không phải là chuyện bốn người ấy thích đóng vai Đường Tăng, Tôn Ngộ Không hay Trư Bát Giới. Ham mê diễn xuất, thích hóa trang, yêu một nhân vật điện ảnh, muốn mang niềm vui đến cho người khác, tất cả những điều ấy đều đáng được tôn trọng. Xã hội cần sự sáng tạo, cần những người biết làm cho cuộc sống bớt đơn điệu. Nếu có một đám tang cần tới tiết mục biểu diễn, nếu gia đình muốn tổ chức một tiết mục vui, nếu một nhóm bạn muốn tái hiện “Tây du ký” để chụp ảnh, quay video, chẳng ai có lý do gì để phản đối.

Nhưng yêu điện ảnh không có nghĩa là có thể đem cả đường phố làm trường quay. Và yêu một nhân vật điện ảnh cũng không có nghĩa là chỉ cần mặc đúng bộ quần áo của nhân vật ấy là đã hiểu nhân vật.

Tháng 4/2014, biên tập viên Ngọc Ánh ở Đài phát thanh Quốc tế Trung quốc đã tạo điều kiện để người viết bài này gặp diễn viên Lục Tiểu Linh Đồng. Ông đã làm nên một Tôn Ngộ Không đặc biệt trong ký ức của nhiều thế hệ khán giả Việt Nam. Điều đáng nhớ trong câu chuyện của ông với chúng tôi là sự khiêm nhường đối với nghệ thuật. Ông từng nói, hình tượng Tôn Ngộ Không mà công chúng công nhận không đơn thuần là thành quả của riêng một diễn viên, mà được nâng đỡ bởi cả nền tảng nghệ thuật truyền thống Trung Quốc, trong đó có hầu hí.

Muốn đóng một nhân vật đã trở thành kinh điển, theo ông, người diễn viên phải làm được điều người khác chưa làm được, làm tốt hơn, xuất sắc hơn và tạo ra được dấu ấn riêng. Cái khó nhất là đạt tới cảnh giới “hóa thân”. Vâng, không còn đơn giản là mặc trang phục của nhân vật, mà phải hiểu nhân vật, hiểu nghệ thuật và sống được trong thế giới của nhân vật.

Đấy mới là chuyện của diễn xuất.

Còn bốn “diễn viên nghiệp dư” trong câu chuyện này có lẽ mới chỉ dừng ở phần dễ nhất của điện ảnh: hóa trang. Tôn Ngộ Không có thể cầm gậy Như Ý, nhưng người đóng vai Tôn Ngộ Không ngoài đời không thể vì thế mà coi đường phố là động phủ Hoa Quả Sơn. Trư Bát Giới có thể cưỡi mây, nhưng người đóng Trư Bát Giới không thể nghĩ rằng con đường đang nườm nượp xe cộ qua lại giờ cao điểm là một sân khấu tự do. Sa Tăng có thể đi hàng vạn dặm, nhưng chẳng có nghĩa là người đóng Sa Tăng được quyền đi bộ vào làn đường cơ giới. Còn Đường Tăng thì dù có đi thỉnh kinh đến đâu cũng vẫn phải... tuân thủ luật giao thông.

Điện ảnh có thể tạo ra phép màu. Đời sống thì không.

Trên màn ảnh, một con ngựa trắng có thể là Bạch Long Mã. Nhưng ngoài đường, nó vẫn là một con vật thật, có thể bất ngờ hoảng sợ, đổi hướng, khiến người điều khiển phương tiện phải xử lý tình huống bất ngờ. Một chiếc xe container nặng hàng chục tấn cũng không thể vì gặp “thầy trò Đường Tăng” mà lập tức biến thành chiếc xe ngựa trong phim.

Bởi vậy, “chọn nhầm sân khấu” không còn là chuyện vui hay chuyện gu thẩm mỹ. Nó đã chạm vào ranh giới của an toàn giao thông và trách nhiệm với cộng đồng.

Đường phố là không gian công cộng đặc biệt. Ở đó, mỗi người đều không chỉ có quyền đi lại mà còn có trách nhiệm không làm ảnh hưởng đến sự an toàn của người khác. Muốn quay phim, chụp ảnh, biểu diễn, hóa trang, diễu hành hay tổ chức một hoạt động có khả năng tác động đến giao thông, cần có địa điểm phù hợp và sự tổ chức, phối hợp cần thiết.

Nhất là vào giờ cao điểm, giữa dòng xe đông đúc, việc biến lòng đường thành sân khấu chẳng khác nào đặt một sân khấu giữa đường băng sân bay rồi yêu cầu máy bay “diễn xuất có trách nhiệm”.

Vấn đề ở đây còn là một bài học về giới hạn của sự thể hiện cá nhân.

Thời đại mạng xã hội phát triển khiến ai cũng có thể trở thành “nhà sản xuất nội dung”. Một chiếc điện thoại có thể biến bất cứ ai thành đạo diễn, quay phim, diễn viên, biên tập viên và phát hành chỉ trong vài phút. Chính vì thế, ranh giới giữa sáng tạo và tùy tiện đôi khi rất mong manh.

Một cảnh quay có thể được hàng triệu người xem, nhưng trước khi hỏi “có nhiều lượt thích không?”, có lẽ nên hỏi một câu giản dị hơn: nó có làm phiền, làm nguy hiểm cho người khác không?Nếu câu trả lời là có, thì dù cảnh quay có đẹp đến mấy, cũng không đáng.

Cũng cần nhìn câu chuyện bằng một thái độ vừa nghiêm túc vừa có phần độ lượng. Những người trong video có thể chỉ muốn tạo niềm vui, chưa chắc đã ý thức hết nguy hiểm từ hành vi của mình. Nhưng thiện ý không thể thay thế cho trách nhiệm. Một người lái xe gây tai nạn vì “không cố ý” vẫn phải chịu hậu quả; tương tự, một trò vui dù xuất phát từ ý tốt cũng không thể trở thành lý do để bỏ qua những quy tắc bảo đảm an toàn chung.

Sau cùng, có lẽ bài học lớn nhất từ câu chuyện “thầy trò Đường Tăng xuống phố” lại nằm ở chính tinh thần của điện ảnh. Một bộ phim hay không chỉ nhờ diễn viên giỏi. Nó còn cần kịch bản, đạo diễn, bối cảnh, ánh sáng, âm thanh, hậu kỳ và trên hết là sự tôn trọng người xem. Ngoài đời cũng vậy. Muốn thể hiện mình, trước hết phải biết mình đang đứng ở đâu. Muốn làm cho người khác vui, trước hết phải chắc rằng niềm vui ấy không trở thành nỗi lo của người khác.

Đường Tăng đi thỉnh kinh phải trải qua 81 kiếp nạn. Bốn “diễn viên” nghiệp dư lần này có lẽ chỉ cần nhớ một “kiếp nạn” thôi: đừng chọn nhầm sân khấu.