Trở thành "quốc gia quan sát viên" của LHQ, Palestine được gì?

Palestine nhìn nhận việc nâng cấp quy chế này là bước đi quan trọng trong tiến trình hòa bình, trong khi Israel, với sự hậu thuẫn của Mỹ, nói điều này sẽ chỉ làm tăng thêm căng thẳng.

Tuy nhiên, trên thực tế, Palestine hầu như không có thêm quyền lực mới nào. Tương lai phần lớn sẽ phụ thuộc vào việc Palestine muốn theo đuổi tham vọng trở thành thành viên của các cơ quan trong hệ thống của LHQ tới mức nào và ai sẽ ủng hộ những nỗ lực của họ.

Một số nhận định cho rằng, với vai trò mới như vậy nhưng Palestine sẽ không được quyền đề xuất bất kỳ dự thảo nghị quyết nào lên Đại hội đồng LHQ. Giống như Vatican, Palestine sẽ phải nhờ một quốc gia thành viên hoặc một nhóm các quốc gia tại Đại hội đồng vốn có sự đồng cảm với họ đề xuất một dự thảo nghị quyết.

Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas vui mừng sau kết quả cuộc bỏ phiếu

Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) chỉ chấp nhận giải quyết những tranh chấp giữa các quốc gia được công nhận là thành viên đầy đủ của LHQ. Như vậy đối với Israel và Palestine, thật khó có thể tưởng tượng rằng hai bên sẽ chấp thuận tuân theo quyết định của ICJ.

Bận tâm chính của Mỹ là Palestine có thể sử dụng vai trò mới này để tham gia Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) và cáo buộc Israel là tội phạm chiến tranh. ICC có thể xét xử lại các tội ác chiến tranh, song Israel đã bác bỏ khả năng Palestine đưa vụ việc giữa hai bên ra ICC. Để có thể đưa các vụ việc ra ICC, Palestine sẽ phải chuẩn bị hồ sơ “xin gia nhập” ICC theo Hiệp ước Rome. Mọi quốc gia đều có thể trở thành thành viên của hệ thống ICC.

Trên thực tế, hồ sơ xin trở thành quốc gia thành viên của hệ thống ICC sẽ được chuyển tới văn phòng của Tổng Thư ký LHQ - người có thẩm quyền ký phê chuẩn. Trong trường hợp đó, văn phòng của Tổng Thư ký LHQ sẽ xin ý kiến của ICC về việc liệu Palestine có được coi là một “quốc gia” hay không. Kết quả cuộc bỏ phiếu tại Đại hội đồng LHQ hôm 29/11 là lợi thế cho Palestine.

Trong số hàng loạt các tổ chức khác của LHQ, việc có thể trở thành thành viên của các tổ chức này hay không phần lớn phụ thuộc vào quyết định của các thành viên trong tổ chức đó. Omar Awadalla - người chịu trách nhiệm giải quyết các vấn đề tại LHQ thuộc Bộ Ngoại giao Palestine - cho biết nhìn chung, Palestine sẽ thành công trong công tác “vận động hành lang” để trở thành thành viên của bất kỳ cơ quan hay tổ chức nào chấp thuận kết quả bỏ phiếu nâng quy chế cho Palestine tại Đại hội đồng LHQ.

Các quan chức cho rằng, cho dù chỉ với tư cách là nhà nước quan sát viên, Palestine có thể tham gia các thể chế quốc tế có ảnh hưởng lớn như Tổ chức Thương mại Thế giới, Tổ chức Y tế Thế giới, Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới, Ngân hàng Thế giới và Tòa án Hình sự Quốc tế. Mặc dù việc trở thành thành viên của một số thể chế nói trên chủ yếu chỉ mang tính biểu tương, song tại nhiều thể chế khác, trở thành thành viên có thể tạo ra nền tảng hữu ích cho Palestine. Năm 2011, UNESCO từng công nhận tư cách thành viên của Nhà nước Palestine và khiến Israel tức giận khi coi Bờ Tây - khu vực quan trọng về mặt tâm linh đối với cả người Do Thái và Hồi giáo - là của Palestine.

Trong khi người Palestine đang ăn mừng chiến thắng của họ tại LHQ thì Văn phòng của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã lên án diễn văn này: “Thế giới đang xem một bài phát biểu nói xấu, đầy nọc độc và tuyên truyền hoàn toàn sai lạc nhằm chống lại Lực lượng Phòng vệ và người dân Israel”. Đại sứ Israel Ron Ponsor cho rằng việc nâng cấp tình trạng của Palestine “không những sẽ không thúc đẩy hòa bình mà còn sẽ kéo lùi tiến trình này”.

Đại sứ Mỹ tại LHQ khẳng định cuộc bỏ phiếu đã tạo thêm “trở ngại” cho tiến trình hòa bình giữa người Palestine và Israel. Còn Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton gọi cuộc bỏ phiếu này là “không may và phản tác dụng”.

H. Phan