Quốc hội Mỹ đổi chiều: Chính sách đối ngoại của ông Trump trước sức ép mới

Cuộc bầu cử được xem là cuộc trưng cầu dân ý đối với các chính sách của Tổng thống Donald Trump, nhất là quyết định phát động xung đột với Iran hồi tháng 2. Cuộc chiến ngày càng mất lòng dân Mỹ do việc đóng cửa eo biển Hormuz khiến giá nhiên liệu tăng mạnh, trong khi chi phí xung đột đã tiêu tốn khoảng 47 tỷ USD tiền thuế của người dân.

Kết quả bầu cử và tương quan quyền lực mới

Đảng Cộng hòa chịu thất bại nặng nề khi mất quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện vào tay Đảng Dân chủ, kể cả tại một số bang vốn có truyền thống ủng hộ phe Cộng hòa như Texas, Ohio, Iowa và Kansas.

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ là một cuộc bầu cử hiếm hoi về chính sách đối ngoại. (Ảnh: Getty Images)

Trong Thượng viện gồm 100 ghế, Đảng Dân chủ giành được 54 ghế, so với 44 ghế của Đảng Cộng hòa; hai ghế còn lại chưa được công bố kết quả. Tại Hạ viện, Đảng Dân chủ giành 242 ghế, vượt xa ngưỡng 218 ghế cần thiết để nắm quyền kiểm soát, trong khi Đảng Cộng hòa có 151 ghế.

Kết quả này sẽ tạo ra những thay đổi đáng kể trong khả năng thông qua ngân sách và giám sát các quyết định của chính quyền Trump. Tuy nhiên, Tổng thống vẫn có quyền phủ quyết các dự luật của Quốc hội; quyết định này chỉ có thể bị bác bỏ nếu cả hai viện đạt đa số hai phần ba.

Xung đột ở Iran: Đảng Dân chủ muốn chấm dứt xung đột

Xung đột Mỹ - Israel với Iran là một trong những vấn đề được cử tri quan tâm nhất. Ông Trump thừa nhận cuộc chiến góp phần đáng kể vào thất bại của Đảng Cộng hòa, nhưng vẫn khẳng định quyết định tấn công Iran là cần thiết để ngăn nước này sở hữu vũ khí hạt nhân.

Trong chiến dịch tranh cử, ông Trump từng cam kết chấm dứt sự can dự của Mỹ vào các cuộc chiến ở nước ngoài và giảm chi phí sinh hoạt. Tuy nhiên, kể từ khi nhậm chức vào tháng 1/2025, ông đã đưa Mỹ tham gia hai cuộc chiến với Iran mà không xin Quốc hội phê chuẩn, chủ yếu dựa vào các sắc lệnh hành pháp để vượt qua sự phản đối của phe Dân chủ.

Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer tuyên bố đảng này sẽ tìm cách chấm dứt xung đột bằng quyền kiểm soát ngân sách. Theo ông, quyền phân bổ ngân sách của Quốc hội là công cụ quan trọng để kiềm chế một tổng thống tiến hành xung đột mà không có sự đồng thuận của người dân Mỹ.

Tuy nhiên, việc cắt ngân sách xung đột không hề đơn giản. Khi quân đội Mỹ vẫn đang triển khai tại chiến trường, việc ngừng cấp kinh phí có thể bị xem là đặt tính mạng binh sĩ vào tình thế nguy hiểm.

Đạo luật Quyền hạn xung đột năm 1973 cũng khó có thể kiềm chế ông Trump. Theo đạo luật này, tổng thống có thể sử dụng quân đội để đẩy lùi một cuộc tấn công sắp xảy ra, nhưng hoạt động quân sự phải kết thúc trong vòng 60 ngày nếu Quốc hội không tuyên chiến. Dù vậy, tổng thống vẫn có quyền phủ quyết các biện pháp hạn chế, và phe Dân chủ hiện không đủ hai phần ba số phiếu để bác bỏ quyền phủ quyết đó.

Trong bối cảnh Đảng Cộng hòa suy yếu, Iran có thể gia tăng sức ép buộc Mỹ chấp nhận các điều kiện của Tehran để chấm dứt xung đột.

Gaza: Áp lực thay đổi chính sách hỗ trợ Israel

Đảng Dân chủ vốn có truyền thống ủng hộ Israel. Dưới thời cựu Tổng thống Joe Biden, Mỹ vẫn duy trì viện trợ quân sự cho Israel sau khi xung đột Gaza bùng nổ vào tháng 10/2023.

Tuy nhiên, một bộ phận ứng viên Dân chủ theo đường lối cấp tiến vừa đắc cử đã công khai phản đối chiến dịch quân sự của Israel tại Gaza, các cuộc tấn công của người định cư Israel nhằm vào cộng đồng Palestine ở Bờ Tây bị chiếm đóng, cũng như chính sách viện trợ quân sự và tài chính lâu nay của Washington dành cho Tel Aviv.

Đáng chú ý, tân Thượng nghị sĩ Abdul El-Sayed của bang Michigan cam kết thúc đẩy việc chấm dứt viện trợ của Mỹ cho Israel.

Trong ngày bầu cử, ông Trump cũng tuyên bố trên Fox News rằng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã đề xuất Mỹ ngừng khoản viện trợ thường niên 4 tỷ USD cho Israel vào cuối năm nay. Tuy nhiên, văn phòng ông Netanyahu chưa đưa ra bình luận về thông tin này.

Những diễn biến trên cho thấy chính sách hỗ trợ Israel có thể đối mặt với sức ép lớn hơn từ Quốc hội mới, dù chưa có gì đảm bảo Washington sẽ thay đổi lập trường ngay lập tức.

Ukraine: Hy vọng được Mỹ hỗ trợ trở lại

Chính sách của ông Trump đối với Ukraine đã thay đổi đáng kể so với chính quyền Biden. Dù từng cam kết chấm dứt xung đột Nga - Ukraine chỉ trong vài ngày, ông Trump không đạt được mục tiêu này và ngày càng gây sức ép lên Kyiv cùng các đồng minh châu Âu, yêu cầu họ gánh vác phần lớn chi phí hỗ trợ quân sự và tài chính.

Ông từng đề xuất Ukraine nhượng lại những vùng lãnh thổ Nga đã kiểm soát để đạt thỏa thuận hòa bình. Gần đây, ông Trump đổ lỗi cho Ukraine về tình trạng giá dầu diesel tăng cao tại Mỹ do các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở dầu mỏ của Nga. Chính quyền Mỹ cũng đình chỉ một số biện pháp trừng phạt dầu mỏ Nga, trì hoãn chuyển giao vũ khí và hạn chế một số hỗ trợ tình báo cho Ukraine. Những động thái này khiến Ukraine và các lãnh đạo châu Âu lo ngại, đặc biệt khi Mỹ ngày càng giảm cam kết hỗ trợ Kyiv.

Tuy nhiên, chiến thắng của Đảng Dân chủ mang lại hy vọng Washington sẽ khôi phục quan hệ với châu Âu và tăng cường hỗ trợ Ukraine khi Quốc hội mới bắt đầu hoạt động vào tháng 1.

Tổng thống Zelenskyy cho biết các nghị sĩ Dân chủ thể hiện rõ lập trường ủng hộ Ukraine và mong muốn khôi phục quan hệ giữa Mỹ với châu Âu. Ông kỳ vọng sự thay đổi tương quan quyền lực tại Washington sẽ tạo ra thế cân bằng mới và giúp Ukraine nhận được thêm hỗ trợ.

Nhìn chung, chiến thắng của Đảng Dân chủ có thể tạo sức ép đáng kể lên chính sách đối ngoại của ông Trump: hạn chế nguồn lực dành cho xung đột ở Iran, gia tăng tranh luận về viện trợ Israel và mở ra cơ hội khôi phục hỗ trợ cho Ukraine. Tuy nhiên, quyền phủ quyết và thẩm quyền hành pháp của Tổng thống vẫn là những rào cản lớn đối với việc thay đổi chính sách.

Nga đang hướng tới chiến lược mới cho chính sách đối ngoại của mình?

Giá vàng thường tăng sau các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ?

Thị trường dầu mỏ sẽ ra sao sau bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ?