Gắn năng lượng tái tạo với kinh tế biển: Hướng đi chiến lược từ thực tiễn phía Nam

15:43 | 01/05/2026

14 lượt xem

(PetroTimes) - Với lợi thế hơn 1.500 km bờ biển, các tỉnh phía Nam đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển năng lượng tái tạo, qua đó thúc đẩy tăng trưởng xanh và hiện thực hóa chiến lược kinh tế biển bền vững.

Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Địa lý nhân văn trong quy hoạch, quản lý và sử dụng bền vững không gian biển” đã thu hút sự quan tâm của đông đảo chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước. Hội thảo nhằm hướng tới kết nối lý luận - thực tiễn - chính sách, chia sẻ kinh nghiệm triển khai quy hoạch không gian biển và xác định các nhiệm vụ chiến lược cho khoa học Địa lý nhân văn trong giai đoạn mới. Đây cũng là dịp để thúc đẩy mạng lưới nghiên cứu địa lý biển, hỗ trợ công tác quy hoạch quốc gia và địa phương trong quản lý, sử dụng bền vững không gian biển Việt Nam.

Một trong những tham luận đáng chú ý là nghiên cứu của TS. Trịnh Diệp Phương Vũ về “Phát triển năng lượng tái tạo gắn với phát triển kinh tế biển trên địa bàn các tỉnh miền Nam”. Bài tham luận đã làm rõ tiềm năng, vai trò cũng như những tác động đa chiều của năng lượng tái tạo đối với tiến trình phát triển kinh tế biển bền vững trong khu vực.

Gắn năng lượng tái tạo với kinh tế biển.

Theo phân tích, Việt Nam là quốc gia có lợi thế đặc biệt về phát triển kinh tế biển với đường bờ biển dài khoảng 3.260 km cùng hơn 3.000 đảo và quần đảo. Riêng khu vực các tỉnh phía Nam, từ Khánh Hòa đến Cà Mau, sở hữu hơn 1.500 km bờ biển, hội tụ điều kiện thuận lợi để phát triển các loại hình năng lượng tái tạo như điện gió ngoài khơi, điện mặt trời và năng lượng sóng biển. Đây không chỉ là nguồn lực quan trọng nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, mà còn tạo động lực thúc đẩy các ngành kinh tế biển phát triển theo hướng xanh và bền vững.

Đáng chú ý, phát triển năng lượng tái tạo đã được xác định là một trong những trụ cột trong chiến lược phát triển quốc gia. Trong bối cảnh Việt Nam chịu tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, việc chuyển dịch sang năng lượng sạch, năng lượng xanh được xem là giải pháp căn cơ để hiện thực hóa mục tiêu trung hòa carbon vào giữa thế kỷ. Đồng thời, định hướng này cũng phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 36-NQ/TW về phát triển bền vững kinh tế biển và Nghị quyết 55-NQ/TW về chiến lược phát triển năng lượng quốc gia.

Từ góc độ thực tiễn, tham luận chỉ ra rằng năng lượng tái tạo đang tạo ra những tác động lan tỏa rõ nét tới nhiều lĩnh vực kinh tế biển. Với du lịch biển, một trong những ngành kinh tế mũi nhọn của các tỉnh phía Nam việc tích hợp năng lượng sạch vào hoạt động vận hành đang trở thành xu hướng tất yếu. Việc lắp đặt điện mặt trời tại các khu nghỉ dưỡng, sử dụng phương tiện vận chuyển chạy điện hay phát triển các sản phẩm du lịch gắn với trải nghiệm năng lượng xanh không chỉ giúp giảm chi phí vận hành mà còn nâng cao hình ảnh điểm đến thân thiện môi trường.

Thực tế cho thấy, một số mô hình đã bước đầu mang lại hiệu quả tích cực. Việc ứng dụng điện mặt trời tại các khu du lịch giúp giảm đáng kể lượng phát thải khí nhà kính, đồng thời tạo lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh xu hướng du lịch xanh ngày càng được ưa chuộng. Bên cạnh đó, các mô hình kết hợp điện gió với du lịch sinh thái tại một số địa phương cũng mở ra hướng phát triển mới, góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường.

Không chỉ trong lĩnh vực du lịch, năng lượng tái tạo còn đóng vai trò quan trọng đối với đời sống và sinh kế của cư dân ven biển, đặc biệt tại các đảo xa bờ. Việc triển khai điện mặt trời thay thế nguồn điện diesel truyền thống giúp giảm chi phí sản xuất điện, nâng cao độ ổn định nguồn cung, đồng thời cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân. Đây cũng là giải pháp thiết thực góp phần củng cố thế trận kinh tế gắn với quốc phòng, bảo vệ chủ quyền biển đảo.

Trong lĩnh vực hàng hải và logistics biển, sự phát triển của năng lượng tái tạo được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực cho hệ thống cảng biển và chuỗi cung ứng. Các cụm cảng lớn tại khu vực phía Nam như Cát Lái hay Cái Mép - Thị Vải không chỉ đóng vai trò cửa ngõ xuất nhập khẩu quan trọng mà còn có tiềm năng trở thành trung tâm hỗ trợ cho các dự án điện gió ngoài khơi. Việc ứng dụng năng lượng sạch trong vận hành cảng và tàu biển cũng góp phần giảm phát thải, đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe của quốc tế.

Đối với lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, việc sử dụng năng lượng mặt trời trong các hệ thống ao nuôi được đánh giá là giải pháp hiệu quả về cả kinh tế lẫn môi trường. Mô hình này giúp giảm chi phí điện năng, hạn chế ô nhiễm và nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như chứng nhận ASC. Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu lớn như Liên minh châu Âu ngày càng siết chặt yêu cầu về phát triển bền vững, việc chuyển đổi sang sử dụng năng lượng sạch sẽ là yếu tố then chốt giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm thủy sản Việt Nam.

Đặc biệt, phát triển điện gió ngoài khơi được đánh giá là lĩnh vực có tiềm năng đột phá. Theo một số nghiên cứu quốc tế, nếu được đầu tư bài bản, ngành công nghiệp này có thể tạo ra hàng trăm nghìn việc làm, đóng góp hàng chục tỷ USD cho nền kinh tế và giảm đáng kể lượng phát thải CO₂. Đồng thời, sự phát triển của điện gió ngoài khơi cũng kéo theo sự hình thành và mở rộng của các ngành công nghiệp phụ trợ, dịch vụ kỹ thuật và vận tải biển.

Bên cạnh những cơ hội, tham luận cũng chỉ ra không ít thách thức đặt ra, bao gồm vấn đề về cơ chế chính sách, hạ tầng kỹ thuật, nguồn vốn đầu tư và năng lực công nghệ. Do đó, để phát triển năng lượng tái tạo gắn với kinh tế biển một cách hiệu quả, cần có cách tiếp cận tổng thể, đồng bộ, từ quy hoạch không gian biển, hoàn thiện khung pháp lý đến tăng cường hợp tác quốc tế và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Nhìn tổng thể, phát triển năng lượng tái tạo không chỉ là yêu cầu tất yếu trong tiến trình chuyển đổi năng lượng, mà còn là động lực quan trọng thúc đẩy kinh tế biển Việt Nam phát triển bền vững. Với lộ trình phù hợp và chính sách hiệu quả, khu vực các tỉnh phía Nam hoàn toàn có thể trở thành trung tâm năng lượng tái tạo của cả nước, đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng xanh và nâng cao vị thế của Việt Nam trong kỷ nguyên kinh tế biển.