Điểm nghẽn Hormuz: Mỹ đã sai lầm ở đâu?

Thỏa thuận sắp tới giữa Iran và Oman về việc phân định các tuyến tàu chở dầu mới qua eo biển Hormuz không có nghĩa dòng dầu sẽ sớm được khai thông. (Ảnh: AFP)

Bất kỳ thỏa thuận nào giữa Tehran và Muscat nhiều khả năng chỉ tập trung vào việc xác định tuyến đường tàu được phép đi và mức phí phải trả. Nhưng để tàu thực sự hoạt động trở lại, cần có một thỏa thuận mới với Washington, vốn yêu cầu quay về tình trạng trước xung đột, tức tự do hàng hải. Nếu chính quyền Trump muốn thúc đẩy thay đổi ở điểm này, họ phải giải quyết thế khó về các lệnh trừng phạt.

Bản ghi nhớ giữa Tehran và Washington hồi tháng 6 khiến nhiều chuyên gia bất ngờ vì Mỹ nhượng bộ Iran quá nhiều nhưng nhận lại rất ít. Miad Maleki, chuyên gia cấp cao tại Tổ chức Bảo vệ Các nền dân chủ (Foundation for Defense of Democracies) và từng là quan chức phụ trách trừng phạt tại Bộ Tài chính Mỹ, gọi đây là “bản ghi nhớ của sự hỗn loạn và hiểu lầm”, được soạn ra để thất bại chứ không phải thành công.

Thỏa thuận cam kết không áp đặt trừng phạt mới trong thời gian hiệu lực, miễn trừ trừng phạt đối với xuất khẩu dầu của Iran và hứa chấm dứt toàn bộ trừng phạt sau khi đạt được thỏa thuận toàn diện về chương trình hạt nhân Iran. Tuy nhiên, việc xóa bỏ hoàn toàn các lệnh trừng phạt cần Quốc hội Mỹ sửa luật - điều rất khó xảy ra hiện nay.

Quan trọng hơn, bản ghi nhớ cho phép Iran nhanh chóng xuất khẩu khoảng 6 tỷ USD dầu, phần lớn được đổi lấy thiết bị dân dụng và thiết bị “lưỡng dụng” từ Trung Quốc. Iran cũng có thể nhanh chóng giải phóng dầu đang nằm trên các tàu chứa nổi, tạo thêm chỗ để tiếp tục khai thác khi lệnh phong tỏa của Mỹ được khôi phục.

Theo ông Maleki, cả hai điều này đều làm suy yếu đòn bẩy của Mỹ trong các cuộc đàm phán hạt nhân khó khăn hơn, đồng thời khiến Iran có thêm tự tin để phớt lờ lệnh ngừng bắn và tiếp tục tấn công tàu thuyền ở eo biển.

Một mô hình tốt hơn, theo Maleki, là cách Mỹ đang áp dụng với Venezuela: doanh thu từ dầu được chuyển vào một tài khoản ký quỹ do Bộ Tài chính Mỹ kiểm soát. Tuy nhiên, mô hình này cũng gây tranh cãi. Các nghị sĩ Dân chủ tại Quốc hội đang muốn tăng cường điều tra việc số tiền đó - 13 tỷ USD theo ông Trump - thực sự đã đi đâu.

Một thỏa thuận như vậy có thể giúp Tehran ít nhất chi trả cho thực phẩm và các nhu yếu phẩm khác, nhưng chưa rõ liệu nó có đủ để khiến Iran thay đổi tính toán quân sự hay không.

Trong bối cảnh Washington và Tehran liên tục đưa ra những tuyên bố trái chiều về việc liệu đàm phán trực tiếp đã bắt đầu hay chưa, đồng thời chưa rõ bản ghi nhớ tiếp theo sẽ bao gồm những gì, giá dầu nhiều khả năng sẽ tiếp tục biến động mạnh trong những tuần tới.

Được biết, Tổng thống Mỹ Donald Trump cáo buộc các công ty dầu mỏ “kiếm quá nhiều tiền” nhờ giá dầu tăng mạnh do xung đột với Iran, trong khi các tập đoàn năng lượng đang tích cực vận động chính phủ để ngăn việc hạn chế xuất khẩu nhiên liệu.

Ý nghĩa của Thỏa thuận eo biển Hormuz với thị trường năng lượng toàn cầu?

Houthi tấn công cơ sở của Aramco; Iran ra điều kiện với Mỹ để mở lại Hormuz

Thêm một tàu chở dầu bị tấn công, căng thẳng ở eo biển Hormuz gia tăng