Xung đột Trung Đông tái cấu trúc thị trường quốc phòng toàn cầu

Máy bay không người lái tấn công Lucas-136 do Mỹ sản xuất. (Ảnh: RT)

Xung đột tại Trung Đông đang ảnh hưởng trực tiếp đến kinh tế của ngành quân sự. Thực tế, nó đang đẩy nhanh quá trình tái cấu trúc thị trường quốc phòng. Ngày nay, các lực lượng vũ trang phải đối phó với những loại vũ khí có chi phí thấp hơn nhiều so với trước đây. Mục tiêu rất rõ ràng: Duy trì hiệu quả chiến đấu nhưng vẫn kiểm soát được chi phí.

Xu hướng này đặc biệt thể hiện rõ trong lĩnh vực phòng không, hiện trở thành một trong những phân khúc phát triển nhanh nhất của thị trường vũ khí. Năm 2026, thị trường hệ thống phòng không toàn cầu được ước tính khoảng 102 tỷ USD và theo nhiều dự báo có thể tăng lên 174 tỷ USD vào năm 2034.

Trước đây, các hệ thống này chủ yếu được thiết kế để đánh chặn máy bay hoặc tên lửa đạn đạo. Tuy nhiên, bản chất của các mối đe dọa đang thay đổi nhanh chóng. Hiện nay, trên nhiều chiến trường, drone và tên lửa giá rẻ mới là yếu tố chi phối. Điều này kéo theo sự thay đổi cả về cách tác chiến lẫn quy mô chi phí. Những loại vũ khí mới này thường dễ sản xuất, có thể chế tạo hàng loạt và thậm chí được phóng theo từng cụm.

Drone giá rẻ đối đầu tên lửa đắt tiền

Để hiểu rõ sự thay đổi này, cần nhìn từ góc độ kinh tế. Một drone tấn công đơn giản có thể chỉ tốn vài chục nghìn USD. Trong khi đó, tên lửa dùng để đánh chặn nó có thể có giá tới vài triệu USD. Sự chênh lệch này tạo ra một thế bất đối xứng rất lớn giữa tấn công và phòng thủ.

Với bên tấn công, đây là chiến lược rất hiệu quả về mặt chi phí: Chỉ cần tung ra số lượng lớn vũ khí giá rẻ để làm quá tải hệ thống phòng thủ của đối phương. Nhưng với bên phòng thủ, chi phí đánh chặn có thể tăng vọt rất nhanh.

Sự bất đối xứng này hiện là một trong những thách thức chiến lược lớn của các quân đội. Nó cũng lý giải vì sao nhu cầu trên thị trường quốc phòng đang tăng mạnh. Một số tập đoàn công nghiệp quốc phòng lâu đời giữ vai trò trung tâm trong lĩnh vực này, như Lockheed Martin của Mỹ hay ở châu Âu là Thales và MBDA.

Trước đây, các chương trình vũ khí lớn có thể mất 15-20 năm để hoàn thành. Nhưng hiện nay, trước sự cấp bách của các mối đe dọa và tốc độ thay đổi nhanh của công nghệ, các quốc gia đang tìm cách rút ngắn chu kỳ đổi mới và phát triển vũ khí.

Những nhân tố mới và cuộc đua tạo ra phòng thủ chi phí thấp

Xung đột cũng thúc đẩy sự xuất hiện của các nhà sản xuất mới trên thị trường quốc phòng. Trong những năm gần đây, các quốc gia như Thổ Nhĩ Kỳ, Israel hay Hàn Quốc đã xây dựng được ngành công nghiệp drone rất cạnh tranh.

Động lực này phần lớn đến từ sự gia tăng các cuộc xung đột trên thế giới. Nó cũng thúc đẩy sự ra đời của nhiều công ty công nghệ quốc phòng quy mô nhỏ, thường được các chính phủ hỗ trợ. Mục tiêu của họ khá rõ ràng: Phát triển các giải pháp phòng thủ có thể bảo vệ lãnh thổ với chi phí thấp hơn nhiều.

Bởi trong xung đột hiện đại, một hệ thống phòng thủ rẻ hơn có thể mang lại lợi thế chiến lược rất lớn. Một số nhà phân tích thậm chí cho rằng thế giới đang bước vào một “nền kinh tế xung đột mới”, nơi năng lực sản xuất và chi phí mỗi đơn vị vũ khí gần như quan trọng ngang với trình độ công nghệ.

Những đổi mới này cũng có thể vượt ra ngoài lĩnh vực quân sự. Trong lịch sử kinh tế, nhiều công nghệ ban đầu phát triển cho quốc phòng sau đó đã được ứng dụng trong dân sự, như drone, trí tuệ nhân tạo, cảm biến hay các hệ thống liên lạc.

Nói cách khác, phía sau cuộc đua hiện nay nhằm phát triển các hệ thống phòng thủ chi phí thấp là một phòng thí nghiệm công nghệ khổng lồ. Với ngành công nghiệp quốc phòng, đây là một bước chuyển lớn: Đổi mới không chỉ là làm tốt hơn, mà còn phải làm rẻ hơn. Vì thế, xung đột hiện đại ngày càng trở thành cuộc cạnh tranh cả về công nghiệp lẫn kinh tế.

Xung đột Trung Đông và những rủi ro với ngành công nghiệp châu Âu

Xung đột Trung Đông: Lịch sử cho thấy điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Châu Á làm gì trước nguy cơ thiếu nhiên liệu?