Xung đột Mỹ - Iran: Thiếu hụt dầu đe dọa an ninh năng lượng toàn cầu

(Ảnh minh họa)

Chiến sự giữa Mỹ với Iran và việc eo biển Hormuz bị phong tỏa - tuyến đường từng vận chuyển khoảng 20% thương mại dầu mỏ toàn cầu trước xung đột - đã gây ra cú sốc nguồn cung dầu lớn chưa từng thấy trong nhiều thập kỷ.

Tình trạng thiếu hụt buộc nhiều nước trên thế giới phải gấp rút tìm nguồn thay thế để bù đắp lượng dầu bị mất. Nhiều chính phủ, đặc biệt tại châu Á - khu vực phụ thuộc lớn vào năng lượng Trung Đông - cũng đã triển khai các biện pháp hạn chế nhu cầu nhiên liệu. Hồi tháng 3, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã điều phối đợt xuất kho khoảng 400 triệu thùng dầu từ các kho dự trữ khẩn cấp của các nước công nghiệp phát triển nhằm bảo đảm nguồn cung và ổn định giá dầu.

Kho dự trữ chiến lược giúp giảm sốc dầu mỏ

Trước chiến sự, thị trường dầu thô toàn cầu đang dư cung. Các nền kinh tế lớn đã tích lũy lượng dự trữ chiến lược khổng lồ, trong đó Trung Quốc, Mỹ và Nhật Bản là ba nước nắm giữ lượng dầu dự trữ lớn nhất thế giới.

Theo dữ liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), tính đến tháng 12/2025, Trung Quốc sở hữu gần 1,4 tỷ thùng dầu trong kho, bao gồm cả dự trữ thương mại và dự trữ nhà nước. Mỹ duy trì khoảng 413 triệu thùng trong Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR), cùng thêm 411 triệu thùng dầu tồn kho thương mại.

Nhật Bản đứng thứ ba về dự trữ dầu chiến lược, với khoảng 263 triệu thùng do chính phủ kiểm soát. Trong khi đó, các nước Liên minh châu Âu theo luật bắt buộc phải duy trì lượng dự trữ khẩn cấp tương đương ít nhất 90 ngày nhập khẩu ròng hoặc 61 ngày tiêu thụ. Các nước EU đóng góp khoảng 20% trong tổng số 400 triệu thùng dầu được IEA điều phối xuất kho, trong đó Đức xuất 19,5 triệu thùng, Pháp 14,6 triệu, Tây Ban Nha 11,6 triệu và Ý 10 triệu thùng.

Theo EIA, Ấn Độ hiện nắm khoảng 21 triệu thùng dầu trong kho dự trữ chiến lược. Theo S&P Global, lượng dầu này hiện đủ đáp ứng khoảng 9,5 ngày nhập khẩu ròng của Ấn Độ. Tuy nhiên, nếu tính cả lượng dự trữ của các công ty dầu khí quốc doanh, mức bảo đảm nguồn cung tăng lên khoảng 74 ngày.

Ngoài các kho dự trữ chiến lược, hàng triệu thùng dầu thô Nga đang nằm trên các tàu chở dầu mắc kẹt ngoài khơi cũng đã trở thành nguồn cung cho người mua châu Á, sau khi Mỹ tạm thời nới lỏng lệnh trừng phạt đối với số dầu này nhằm tăng nguồn cung toàn cầu.

Khi nào dự trữ dầu xuống mức nguy hiểm?

Cho đến nay, các kho dự trữ dầu vẫn giúp giảm bớt cú sốc năng lượng và hạn chế biến động nguồn cung. Tuy nhiên, gần ba tháng sau khi chiến sự nổ ra, hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz vẫn đình trệ, bất chấp kỳ vọng Washington và Tehran đang tiến gần hơn tới một thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột và mở lại tuyến hàng hải quan trọng này.

Khi gián đoạn kéo dài, các quốc gia tiếp tục xuất kho dự trữ chiến lược và tiêu hao nhanh lượng tồn kho thương mại. IEA cho biết lượng dầu tồn kho toàn cầu ghi nhận mức giảm kỷ lục trong tháng 3 và tháng 4, giảm tổng cộng 246 triệu thùng.

Tổng giám đốc IEA Fatih Birol gần đây cảnh báo rằng dự trữ dầu “không phải vô tận” và đang giảm “rất nhanh” trên toàn cầu. Ông cũng nhấn mạnh sẽ mất “rất nhiều thời gian” để năng lực khai thác và lọc dầu phục hồi về mức trước chiến sự.

Ngân hàng đầu tư Mỹ Goldman Sachs tuần trước cũng đưa ra cảnh báo tương tự, cho biết lượng dầu tồn kho toàn cầu đang giảm với tốc độ kỷ lục trong tháng này. “Với tốc độ sụt giảm hiện nay, tồn kho dầu thương mại có thể rơi xuống mức nguy hiểm vào cuối tháng 6”, ông Neil Shearing, kinh tế trưởng của Capital Economics, viết trong báo cáo. Ông Shearing cảnh báo nếu tình hình nguồn cung không sớm cải thiện, “giá dầu có thể tăng vọt”.

Việc xả kho sẽ ảnh hưởng thế nào đến giá dầu?

Tình hình hiện nay làm dấy lên lo ngại thiếu hụt nhiên liệu, đặc biệt trong mùa hè - giai đoạn nhu cầu tiêu thụ đạt đỉnh.

Ông Antoine Halff, chuyên gia năng lượng tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia, nói với DW rằng nếu gián đoạn nguồn cung kéo dài, “mức độ thiếu hụt sẽ không ảnh hưởng đồng đều đến mọi khu vực và ngành nghề”.

Ông cho biết các nước châu Á nhiều khả năng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất do phụ thuộc lớn vào năng lượng Trung Đông, trong khi hàng không và nhiên liệu máy bay là những lĩnh vực bị ảnh hưởng mạnh nhất.

Điều này cũng sẽ đẩy giá dầu tăng mạnh và “mọi nơi đều sẽ cảm nhận được ảnh hưởng, kể cả những nước có nguồn cung nội địa dồi dào như Mỹ”, ông Halff nói.

Giá dầu hiện vẫn cao hơn đáng kể so với trước xung đột, phản ánh tình trạng nguồn cung thắt chặt và phần bù rủi ro địa chính trị.

Đồng thời, giá dầu biến động rất mạnh và nhạy cảm với các diễn biến mới. Giá giảm sau những tuyên bố cho thấy xung đột có thể sớm được giải quyết, nhưng lại tăng vọt khi xuất hiện dấu hiệu eo biển Hormuz sẽ tiếp tục bị phong tỏa lâu hơn.

Bà Helima Croft, Giám đốc chiến lược hàng hóa toàn cầu và nghiên cứu Trung Đông - Bắc Phi tại RBC Capital Markets, cho rằng thị trường có thể đang đánh giá thấp những khó khăn trong việc giải quyết xung đột. “Thực tế cơ bản là kỳ vọng eo biển Hormuz sớm khôi phục hoàn toàn đang dựa trên những giả định phi thực tế về mức độ dễ dàng của tiến trình giải quyết và tính toán chiến lược của các bên liên quan”, bà viết trong một báo cáo.

Theo ước tính của bà, nếu tốc độ mất nguồn cung hiện nay tiếp diễn, “tổng lượng dầu thô thiếu hụt tiến gần 1,5 tỷ thùng nếu tình hình không thay đổi trong suốt tháng 6”. Bà cho rằng điều này sẽ đẩy giá dầu tiến gần các mức đỉnh của năm 2008. “Đến giai đoạn đó, sự sụt giảm nhu cầu tiêu thụ có lẽ sẽ là yếu tố đưa thị trường trở lại trạng thái cân bằng”, bà nói thêm.

Một số quốc gia đã bắt đầu áp dụng các biện pháp nhằm kiềm chế nhu cầu và tiết kiệm nhiên liệu, như rút ngắn tuần làm việc ở Philippines và giảm sử dụng phương tiện giao thông tại Pakistan.

Có thêm đợt xả kho dầu phối hợp mới?

Tuy nhiên, trong bối cảnh lượng tồn kho đang cạn dần, các chính phủ dường như thận trọng với khả năng tung thêm một đợt xả kho dự trữ chiến lược mới.

Bộ trưởng Tài chính Pháp Roland Lescure, người gần đây chủ trì cuộc họp với các bộ trưởng tài chính G7, nói với Financial Times rằng lượng dự trữ là “hữu hạn” và không thể tiếp tục xuất kho “khi chưa đánh giá được thời gian và mức độ nghiêm trọng của xung đột ở giai đoạn hiện nay”.

Ông Halff cho rằng nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa lâu hơn nữa, “các chính phủ gần như không còn nhiều biện pháp để vừa đảm bảo nguồn cung vừa kiềm chế giá cả”. “Việc xả dầu từ kho dự trữ chiến lược có thể giúp ích, nhưng chỉ đến một giới hạn nhất định, vì nguồn dự trữ không phải vô tận”, ông nói.

"Lực lượng nòng cốt" bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia

Trung Quốc xây “pháo đài năng lượng” trước áp lực từ Mỹ

Hiểu đúng về xăng E10: Đừng để tin đồn mạng xã hội dẫn dắt