Vì sao xung đột Mỹ - Iran không khiến giá dầu cao như dự đoán?

(Ảnh minh họa)

Khi khủng hoảng Hormuz bắt đầu, nhiều chuyên gia dự báo dầu có thể tăng lên 200 USD/thùng, tương đương giá xăng khoảng 6,5-7 USD/gallon. Thực tế không phải vậy. Giá dầu cũng chưa từng vượt khoảng 114 USD/thùng, thấp hơn nhiều so với mức đỉnh sau khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022. Những cảnh xếp hàng mua xăng như thập niên 1970 mà nhiều người lo ngại cũng chưa xảy ra.

Vậy điều gì đang diễn ra?

Có nhiều lý do. Một là lượng dầu xuất khẩu từ Trung Đông vẫn cao hơn dự kiến nhờ các tuyến đường ống thay thế và cả những cách vận chuyển bí mật qua Hormuz. Hai là các nước khai thác dầu không phụ thuộc vào Hormuz, đặc biệt là Mỹ, đang tăng sản lượng. Nhiều quốc gia cũng tiếp tục khai thác kho dự trữ chiến lược.

Tuy nhiên, yếu tố có thể lớn nhất và bất ngờ nhất là quốc gia tiêu thụ dầu nhiều nhất thế giới đã giảm mạnh việc mua dầu.

Thông thường, Trung Quốc là nước nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới và phần lớn dầu được mua từ Iran cùng các nước Trung Đông khác.

Lượng nhập khẩu của Trung Quốc đã giảm từ khoảng 11,6 triệu thùng/ngày xuống còn khoảng 7,8 triệu thùng/ngày, mức thấp nhất kể từ năm 2017.

Nói cách khác, thị trường hiện có thêm hàng triệu thùng dầu mỗi ngày để các nước khác mua. Đây là tin tốt cho phần còn lại của thế giới, nhưng điều gì đang xảy ra với Trung Quốc?

Rory Johnston, chuyên gia nghiên cứu thị trường dầu mỏ tại Toronto, cho biết: "Nếu chỉ nhìn dữ liệu, tôi sẽ nghĩ nhu cầu dầu của Trung Quốc đã sụp đổ giống thời phong tỏa Covid-Zero. Nhưng điều lạ là tôi không thấy tin nào cho thấy Trung Quốc đang tái phong tỏa nền kinh tế".

Thực tế, kinh tế Trung Quốc không hề suy sụp. Ngược lại, các số liệu về khai thác công nghiệp, giao thông, ô nhiễm và nhiều chỉ số khác cho thấy nền kinh tế vẫn hoạt động bình thường.

Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã đầu tư rất lớn vào năng lượng xanh và xe điện. Những khoản đầu tư này có thể giúp giảm nhu cầu dầu, nhưng vẫn chưa đủ để giải thích mức giảm nhập khẩu hiện nay.

Thay vào đó, những gì đang diễn ra có thể là kết quả của một chiến lược dài hạn.

Năm 2023, nhiều chuyên gia từng thắc mắc khi Trung Quốc tăng mạnh nhập khẩu dầu thô và đẩy mạnh khai thác xăng dầu, dù nền kinh tế đang chững lại. Khi đó dường như không có đủ nhu cầu cho lượng nhiên liệu khổng lồ này.

Có thể hiện nay Trung Quốc đang hưởng lợi từ lượng dầu đã tích trữ trong giai đoạn đó.

Chính phủ Trung Quốc cũng chưa giải thích lý do cắt giảm nhập khẩu trong cuộc khủng hoảng hiện nay, cũng chưa chính thức thừa nhận việc này.

Dấu hiệu gần nhất đến từ Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright, người cho biết Trung Quốc đang xuất dầu từ kho dự trữ dầu mỏ chiến lược của mình.

Điều lạ là theo ông Rory Johnston, các bể chứa dầu dự trữ chiến lược của Trung Quốc có thể quan sát bằng vệ tinh vẫn đầy, thậm chí còn đầy hơn trước xung đột. Vậy lượng nhiên liệu họ đang dùng đến từ đâu?

Khả năng lớn nhất là Trung Quốc có các kho dự trữ ngầm không thể quan sát từ bên ngoài. Ngoài ra, chính phủ cũng yêu cầu các doanh nghiệp nhà nước duy trì lượng dầu dự trữ chiến lược riêng. Dù thế nào, Trung Quốc rõ ràng đang nắm giữ nhiều dầu hơn người ta từng nghĩ.

Ông Johnston cho biết rất khó xác định Trung Quốc có thể duy trì tình trạng này bao lâu, vì các ước tính về lượng dầu dự trữ dao động từ 500 triệu đến 1,5 tỷ thùng. Nhưng về lý thuyết, họ có thể cầm cự trong nhiều tháng.

Vì sao Bắc Kinh làm vậy?

Về lý thuyết, có thể Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình đã đạt được một thỏa thuận nào đó trong cuộc gặp tháng 5 để Trung Quốc giảm nhập khẩu dầu. Xét cho cùng, giá dầu thấp mang lại lợi ích chính trị cho ông Trump.

Tuy nhiên, điều đó có vẻ khó xảy ra. Khó tin rằng ông Tập sẽ ủng hộ một chính sách có thể giúp cuộc chiến chống lại một đồng minh của Trung Quốc. Cũng khó tin rằng ông Trump sẽ không công khai nếu thực sự giành được một nhượng bộ lớn như vậy.

Khả năng hợp lý hơn là Trung Quốc muốn ngăn chặn một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng tại các quốc gia vốn là thị trường xuất khẩu quan trọng nhất của mình.

Dù vô tình hay cố ý, chính sách này có thể đang kéo dài cuộc chiến. Ông Trump muốn mở lại eo biển Hormuz nhưng chưa đủ áp lực để chấp nhận các nhượng bộ lớn về chương trình hạt nhân Iran hay việc nới lỏng trừng phạt. Nếu dầu ở mức 150 USD/thùng thay vì 90 USD/thùng hiện nay, áp lực lên người tiêu dùng Mỹ trong năm bầu cử sẽ lớn hơn nhiều.

Vì vậy, trong khi nhiều người chú ý đến việc tên lửa hay vệ tinh Trung Quốc có thể hỗ trợ Iran, ảnh hưởng từ chính sách năng lượng của Bắc Kinh có thể lại đang giúp Mỹ nhiều hơn.

Ngoài cuộc xung đột hiện nay, chính sách này còn cho thấy Trung Quốc ngày càng có khả năng sử dụng vai trò của mình trong nền kinh tế toàn cầu như một công cụ chiến lược. Nhà phân tích Gregory Brew nhận xét: "Thế giới không còn nhà khai thác điều tiết thị trường nữa, nhưng có thể đã có một người tiêu dùng điều tiết thị trường".

Nói cách khác, Trung Quốc đang giữ giá dầu thấp hơn mức lẽ ra phải có. Và về lý thuyết, họ cũng có thể làm điều ngược lại, đẩy giá dầu thế giới tăng mạnh.

Một phần nguyên nhân đơn giản là Trung Quốc vốn có truyền thống tích trữ hàng hóa, từ dầu mỏ, kim loại chiến lược đến thịt lợn. Khi nước này tăng mạnh mua dầu vài năm trước, từng có suy đoán rằng họ đang chuẩn bị cho một cuộc khủng hoảng lớn.

Trung Quốc xây “pháo đài năng lượng” trước áp lực từ Mỹ

Vì sao Trung Quốc thay dầu Trung Đông bằng than đá Tân Cương?

"Vũ khí thầm lặng" của Trung Quốc trước khủng hoảng dầu mỏ toàn cầu

Trung Quốc đang viết lại quy luật của thị trường dầu mỏ?

Trung Quốc hưởng lợi gì từ cuộc đua khai thác dầu khí ngoài khơi?