Vì sao Mỹ tăng tốc các dự án khí đốt tại Hy Lạp?

Kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng cách đây một năm, Chính phủ Hy Lạp của Thủ tướng Kyriakos Mitsotakis nổi lên như đối tác phù hợp với đội ngũ ông Trump chuyên tìm kiếm các thỏa thuận tại châu Âu.

Trước mắt, dầu mỏ và khí đốt là động lực cho mối quan hệ ngày càng thân thiết giữa ông Trump và ông Mitsotakis, 57 tuổi, xuất thân từ một gia đình chính trị lâu đời. Đảng Dân chủ Mới trung hữu của ông trở lại cầm quyền năm 2019.

Thủ tướng Kyriakos Mitsotakis nổi lên như đối tác phù hợp với chính quyền ông Trump tìm kiếm các thỏa thuận tại châu Âu. (Ảnh: AFP)

Ông Trump đã mời ông Mitsotakis dự tiệc cấp nhà nước gần đây tại New York ở Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, và hai người cũng có dịp gặp mặt tại Ai Cập trong hội nghị thượng đỉnh hòa bình Gaza do ông Trump tổ chức.

Trong thời gian này, Chính phủ Hy Lạp công bố các thỏa thuận lớn với ExxonMobil và Chevron, cho phép hai tập đoàn này dẫn đầu hoạt động thăm dò nhiên liệu hóa thạch trong vùng đặc quyền kinh tế của Hy Lạp, cụ thể ngoài khơi Crete, Corfu và bán đảo Peloponnese.

Các thỏa thuận năng lượng cho thấy Washington sẵn sàng mở rộng hiện diện của Mỹ tại Đông Địa Trung Hải - khu vực giàu tài nguyên nhưng lâu nay bị tổn thương bởi các tranh chấp dai dẳng giữa Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ về vùng biển và đảo.

Mỹ - Hy Lạp đẩy mạnh hiện diện tại Địa Trung Hải

Một trong những nhà ngoại giao mới nhất của Mỹ, bà Kimberly Guilfoyle, đang dẫn dắt bước tiến của Washington vào Đông Địa Trung Hải.

Tháng 9/2025, ông Trump bổ nhiệm bà Guilfoyle làm Đại sứ Mỹ tại Hy Lạp. Hai tháng sau, bà chính thức nhậm chức trong buổi lễ với Tổng thống Hy Lạp Konstantinos Tassoulas.

Sự nghiệp nhiều màu sắc của bà Guilfoyle từng bao gồm vai trò đệ nhất phu nhân bang California khi ông Gavin Newsom còn là Thị trưởng San Francisco, trong giai đoạn bà đang lên như một công tố viên của bang.

Bà nổi tiếng trên toàn nước Mỹ nhờ 12 năm dẫn chương trình “The Five” của Fox News. Sau đó, bà Guilfoyle vươn lên vị thế nhân vật quyền lực tại Washington khi được ông Trump giao phụ trách gây quỹ cho chiến dịch tranh cử năm 2020. Cho đến cuối năm 2024, bà có mối quan hệ lâu dài với ông Donald Trump Jr., con trai cả của Tổng thống.

Nổi bật với mái tóc dài, phong cách sắc sảo, đời sống xã hội sôi động và trang phục gợi cảm, bà Guilfoyle được xem là khá “hợp gu” với Hy Lạp - nơi có các hộp đêm, giới tài phiệt quốc tế, du thuyền dày đặc và tinh thần thương mại mạnh mẽ.

Bà Guilfoyle nhanh chóng bắt tay vào việc. Ngay sau khi tới Athens, bà chủ trì đón đoàn đại biểu Mỹ do Bộ trưởng Nội vụ Doug Burgum và Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright dẫn đầu. Hai bên công bố hàng loạt thỏa thuận tại hội nghị năng lượng kéo dài hai ngày do Hội đồng Đại Tây Dương tổ chức.

Tại hội nghị, Hy Lạp cho biết đã phê duyệt giấy phép cho ExxonMobil dẫn dắt hoạt động thăm dò dầu khí ngoài khơi đảo Corfu, đánh dấu việc nước này nối lại thăm dò nhiên liệu hóa thạch tại biển Ionian sau hơn 40 năm gián đoạn.

Bên lề hội nghị, ExxonMobil cho biết đã sẵn sàng khoan giếng đầu tiên tại vùng biển ngoài khơi đảo Crete - hòn đảo lớn chia tách biển Aegean và phần Địa Trung Hải rộng hơn.

Việc ExxonMobil tiến vào biển Ionian diễn ra sau thông báo hồi tháng 9 rằng Hy Lạp trao giấy phép mới cho Chevron tại một khu vực đáy biển giữa Crete và bán đảo Peloponnese.

Cả ExxonMobil và Chevron đều hợp tác với công ty dầu khí quốc gia Hy Lạp Helleniq Energy cùng một số doanh nghiệp Hy Lạp quy mô nhỏ hơn.

Chevron và ExxonMobil gia nhập nhóm các “ông lớn” đang theo đuổi dầu khí tại Đông Địa Trung Hải, cùng với Eni của Italy, TotalEnergies của Pháp, tập đoàn Shell Anh-Hà Lan và BP của Anh. Ngoài ra còn có nhiều doanh nghiệp khu vực và quốc gia nhỏ hơn tham gia.

Tại hội nghị, Washington và Athens cũng ký một thỏa thuận hợp tác nhằm tăng cường quan hệ trên nhiều lĩnh vực, từ trang thiết bị quân sự đến trí tuệ nhân tạo.

Tuy nhiên, trọng tâm thương mại trước mắt là mở rộng khả năng tiếp nhận và phân phối khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Mỹ từ Hy Lạp sang phần còn lại của châu Âu.

Kể từ khi nguồn khí đốt Nga bị cắt giảm sau khi chiến sự ở Ukraine bùng nổ, Hy Lạp đã trở thành một trong những cửa ngõ chính của châu Âu đối với LNG Mỹ. Hiện LNG Mỹ cập cảng tại hai nhà ga của Hy Lạp và đang có kế hoạch xây dựng thêm một nhà ga thứ ba.

“Ở một mức độ nào đó, Hy Lạp đã là một trung tâm trung chuyển”, ông Julian Bowden, chuyên gia về Địa Trung Hải tại Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford, cho biết qua email. “Trong ba đến bốn năm qua, nước này đã chứng minh rằng họ có thể nhập LNG và chuyển tiếp sang Bulgaria”, ông bổ sung.

Về dài hạn, Hy Lạp được kỳ vọng trở thành trung tâm chính trong mạng lưới đường ống do EU bảo trợ nhằm thay thế các tuyến ống của Nga. Tuyến mới, được gọi là “Hành lang Dọc”, sẽ kết nối Balkan và một số khu vực châu Âu, bao gồm Ukraine và Moldova, với Hy Lạp.

Tầm quan trọng của kế hoạch này càng trở nên cấp bách sau khi 27 quốc gia thành viên EU cuối năm ngoái đạt được thỏa thuận loại bỏ hoàn toàn khí đốt Nga vào cuối năm 2027.

Hungary và Slovakia hiện vẫn phụ thuộc vào khí đốt Nga, nên Hy Lạp được kỳ vọng sẽ trở thành nhà cung cấp chính cho hai nước này. Tháng 11 vừa qua, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã tới Athens và ký thỏa thuận nhập khẩu khí đốt với Hy Lạp.

Hy Lạp nổi lên như một trung tâm năng lượng mới

Tại châu Âu, vị thế chính trị của ông Mitsotakis dường như vẫn tiếp tục đi lên, bất chấp hàng loạt bê bối nghiêm trọng bao trùm chính phủ của ông.

Ngay sau khi nhậm chức, uy tín của ông Mitsotakis bị tổn hại nặng nề khi lộ ra việc ông phê chuẩn một chiến dịch nghe lén trong nước trái phép, theo dõi các thành viên đối lập, quan chức chính phủ và cả đồng minh của chính mình. Vụ việc được gọi là “Watergate Hy Lạp”.

Gần đây hơn, các thành viên Đảng cầm quyền Dân chủ Mới bị cáo buộc lợi dụng chương trình trợ cấp nông nghiệp của EU để nhận hàng triệu euro cho những trang trại và đồng cỏ không tồn tại.

(Ảnh minh họa)

Dù vướng cáo buộc tham nhũng, ông Mitsotakis vẫn nhận được sự hậu thuẫn từ Brussels và Washington.

Ông chủ yếu được ca ngợi vì đã chấm dứt giai đoạn cầm quyền của các chính phủ cánh tả, sau khi Hy Lạp rơi vào phá sản do cuộc khủng hoảng eurozone của EU bị quản lý yếu kém giai đoạn 2009-2012.

Khả năng điều hành theo hướng đi ngược lại tinh thần dân chủ tự do của EU của ông Mitsotakis trở nên dễ dàng hơn khi kinh tế Hy Lạp phục hồi sau chiến thắng bầu cử của ông.

Đúng thời điểm, ông Mitsotakis lên nắm quyền tại Athens khi các biện pháp cắt giảm phúc lợi, an sinh xã hội và lương hưu do Brussels áp đặt đang dần kết thúc. Sự sụp đổ tài chính của Hy Lạp là một trong những cuộc suy thoái kinh tế nghiêm trọng nhất mà một quốc gia hiện đại từng trải qua.

So với những năm tháng u ám dưới thời Đảng Syriza cực tả, thông điệp ủng hộ thị trường và chuyển đổi số của ông Mitsotakis đã biến Hy Lạp đầy nắng trở thành điểm đến hấp dẫn với nhà đầu tư. Năm 2024, GDP Hy Lạp tăng khoảng 2%, vượt xa mức trung bình khiêm tốn 0,2% của EU.

Ông Mitsotakis phản ánh tâm lý ngày càng phổ biến trong giới chính trị châu Âu rằng mô hình dân chủ tự do tiến bộ của EU đã lỗi thời trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc.

Gần như không vấp phải phản ứng tiêu cực từ Brussels, ông Mitsotakis công khai phản đối các chính sách trong Thỏa thuận Xanh của EU, gọi chúng là cực đoan, đồng thời nhiều lần phớt lờ các quy định nhân quyền của khối. Trong khi đó, các bê bối của chính phủ ông phần lớn bị cho qua.

Ông Mitsotakis nổi tiếng với việc điều hành một trong những chính quyền kiểm soát biên giới cứng rắn nhất châu Âu. Hy Lạp thường xuyên đối xử thô bạo với người di cư, với nhiều bằng chứng cho thấy cảnh sát và lực lượng tuần duyên sử dụng bạo lực.

Mùa hè năm ngoái, ông Mitsotakis gây tranh cãi khi ngừng xử lý đơn xin tị nạn của người di cư đến từ Libya. Động thái này thách thức trực diện luật EU, vốn yêu cầu các nước thành viên bảo vệ quyền của người tị nạn và người xin tị nạn.

Những người ủng hộ ca ngợi ông Mitsotakis là nhà lãnh đạo quyết đoán theo phong cách ông Trump. Ngược lại, các ý kiến chỉ trích lo ngại ông có xu hướng độc đoán.

Trước mắt, trục Athens - Washington được dự báo sẽ tiếp tục siết chặt. Trong những tuần gần đây, bà Guilfoyle bắt đầu nói về việc sẽ “tuyệt vời thế nào” nếu ông Trump phát biểu trước đền Acropolis.

Tất cả xoay quanh tài chính

Trên thực tế, quy mô khoan thăm dò và khai thác khí đốt tại Đông Địa Trung Hải hiện vẫn rất hạn chế. Phần lớn hoạt động tập trung dọc bờ biển Ai Cập. Tuy nhiên, Israel đang tiến sâu hơn ra Địa Trung Hải và đạt được nhiều kết quả. Cyprus cũng tham gia cuộc đua, nhưng tham vọng bị cản trở bởi Thổ Nhĩ Kỳ và tranh chấp lãnh thổ quanh đảo này.

Giữa bối cảnh đầy biến động đó, việc Hy Lạp thu hút được ExxonMobil và Chevron cam kết đầu tư có thể xem là một thắng lợi, theo ông Proedrou. “Vấn đề là các tập đoàn năng lượng Mỹ có lợi ích tại những khu vực còn tranh chấp”, ông nói.

Tuy vậy, ông nhấn mạnh ExxonMobil và Chevron không hề ngây thơ, và cả hai đều muốn tiến vào Đông Địa Trung Hải “vì họ tin rằng có thể kiếm tiền”. “Các “ông lớn” này làm vì mục đích kinh doanh, và họ sẽ thu được lợi nhuận”, ông nói.

Hy Lạp ngừng vận chuyển dầu mỏ: Đòn giáng mạnh vào Nga

Thỏa thuận LNG mới giữa Hoa Kỳ và Hy Lạp sẽ thúc đẩy an ninh năng lượng của Châu Âu

ExxonMobil mở rộng hoạt động thăm dò ngoài khơi Hy Lạp