Triển vọng nào cho khu vực Trung Đông, Bắc Phi trong năm 2012

Tình hình tại khu vực Trung Đông vẫn còn nhiều bất ổn.

Tuy nhiên, những bất ổn chính trị vẫn tiếp tục tồn tại sau sự ra đi của những nhà lãnh đạo đầy quyền lực như Zine El Abidine Ben Ali của Tunisia, Hosni Mubarak của Ai Cập, Muammar Gaddafi của Libya và Ali Abdulla Saleh của Yemen. Còn Tổng thống Syria Bashar al-Assad vẫn đang vật lộn để tiếp tục tại vị khi phải hứng chịu sự phản đối ở trong nước và áp lực từ bên ngoài.

Nguy cơ nội chiến ở Syria

Liên đoàn Arập và phương Tây đang gây áp lực lên Chính phủ của Tổng thống al-Assad bằng việc tạm thời đình chỉ tư cách thành viên của Syria trong tổ chức này và áp đặt các lệnh trừng phạt kinh tế đối với Damascus.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng một cuộc nội chiến toàn diện hoặc một kiểu can thiệp quân sự của nước ngoài như ở Libya sẽ khó có khả năng xảy ra ở Syria trong tương lai gần. Việc phe đối lập non trẻ của Syria ở trong và ngoài nước thiếu sự liên kết phối hợp, cộng với những bất đồng giữa họ trong việc lật đổ Chính phủ của ông al-Assad bằng vũ lực đã khiến các nhóm được vũ trang sơ sài không thể đối mặt với quân đội chính phủ, vốn tác chiến rất hiệu quả.

Một cuộc nội chiến có bùng nổ ở Syria hay không không chỉ phụ thuộc vào sự liên kết của quân đội Syria và Chính phủ al-Assad mà nó còn phụ thuộc vào "cuộc chiến” giữa một bên là các quốc gia kêu gọi tìm kiếm một giải pháp hòa bình và một bên là các quốc gia chủ trương can thiệp quân sự.

Tunisia vẫn trong tình trạng hỗn loạn

Các phong trào biểu tình lớn ở khu vực khởi đầu từ Tunisia, nơi một người bán hàng rong tự thiêu để phản đối sự ngược đãi của một quan chức địa phương. Nước này đã tổ chức cuộc bầu cử dân chủ đầu tiên hồi tháng 10/2011 sau khi cuộc nổi dậy của dân chúng đặt dấu chấm hết cho 23 năm cầm quyền của cựu Tổng thống Ben Ali vào ngày 14/1.

Tuy nhiên, Hội đồng Lập hiến vừa mới được thành lập của nước này đã buộc phải hoãn một phiên họp ngày 22/11 vừa qua do những tranh giành quyền lực trong liên minh cầm quyền, gồm Đảng Ennahda Hồi giáo ôn hòa, đảng Đại hội vì nền Cộng hòa và Đảng Ettakatol.

Nền kinh tế của nước Bắc Phi này, với tăng trưởng trung bình hàng năm là 5% trong vòng 20 năm qua, đã suy giảm mạnh do bất ổn gây ra. Người dân Tunisia hiện đang phải đối mặt với nạn thất nghiệp tăng cao, giá cả tăng mạnh. Mặc dù tình trạng khẩn cấp vẫn có hiệu lực, song nước này thường xuyên phải chứng kiến các vụ biểu tình rầm rộ hoặc biểu tình ngồi, và ít nhất 15 người đã bị thiệt mạng trong các vụ bạo lực hàng tháng.

Ai Cập vẫn chìm trong bất ổn

Nhà lãnh đạo suốt 30 năm qua của Ai Cập Hosni Mubarak đã chuyển giao quyền lực cho Hội đồng Quân sự Tối cao hồi tháng 2/2011. Một trong những đòi hỏi của các cuộc biểu tình gần đây nhất tại Quảng trường Tahrir ở thủ đô Cairo trong các ngày 19-25/11 là quân đội phải chấm dứt sự điều hành đất nước. Giới phân tích cho rằng các lực lượng chính trị ở Ai Cập chắc chắn sẽ sa lầy trong các cuộc tranh luận về các vấn đề đang gây tranh cãi gay gắt như các cuộc bầu cử quốc hội và tổng thống, việc thành lập chính phủ và soạn thảo hiến pháp mới. Nếu các cuộc biểu tình của quần chúng hay những bất ổn trong nước tái bùng phát liên quan đến những vấn đề này, quân đội có thể phải hoãn việc chuyển giao quyền lực (như họ từng hẹn) sau cuộc bầu cử tổng thống giữa vào năm 2012.

Libya có thể lại rơi vào chiến sự

Nhà lãnh đạo lâu năm của Libya Muammar Gaddafi bị bắt và giết chết ngày 20/10. Trước khi bất ổn leo thang thành cuộc nội chiến đẫm máu ở đất nước Bắc Phi này vào hồi tháng 2/2011, nhiều người đã lo ngại rằng quốc gia dầu lửa này có thể lại lâm vào một cuộc chiến kéo dài do những bất đồng sắc tộc, mặc dù ông Gaddafi đã ra đi.

Trên thực tế, các cuộc xung đột thỉnh thoảng xảy ra giữa các lực lượng chống Gaddafi và các nhóm bộ tộc có vũ trang. Việc bạo lực bùng nổ làm tăng thêm lo ngại về sự thống nhất giữa các phiến quân trước đây – nhiều người trong số họ vẫn được trang bị nhiều vũ khí – trong khi Hội đồng Dân tộc Chuyển tiếp nắm quyền đang vật lộn để tái cơ cấu các lực lượng vũ trang.

Yemen: Triển vọng hòa bình vẫn mờ mịt

Tổng thống Yemen Ali Abdullah Saleh đã chuyển giao quyền lực cho Phó Tổng thống Abd-Rabbu Mansour Hadi và sẽ từ chức trong vòng 30 ngày kể từ lúc ký vào thỏa thuận chuyển giao quyền lực do các nước vùng Vịnh làm trung gian vào ngày 23/11 tại Arập Xêút. Theo thỏa thuận, người của phe đối lập là ông Mohammed Basindwa trở thành thủ tướng của chính phủ hòa giải mới, và cuộc bầu cử tổng thống sẽ được tổ chức vào tháng 2/2012.

Tuy nhiên, tương lai chính trị ở quốc gia Arập này có vẻ không mấy sáng sủa và hứa hẹn. Các cuộc giao tranh dữ dội giữa những lực lượng trung thành của ông Saleh và phe đối lập ở thành phố phía Nam Taiz đã khiến ít nhất 32 người bị thiệt mạng và làm bị thương 105 người khác trong các ngày 1-3/12, một dấu hiệu rõ ràng về cuộc chiến quyền lực giữa phe đối lập và đảng cầm quyền.

Chính phủ do phe đối lập lãnh đạo đang phải đối mặt với những thách thức lớn khác, chẳng hạn phối hợp với các lực lượng chính trị khác nhau, đối phó với sự hồi sinh của chủ nghĩa khủng bố, nhất là nhóm al-Qaeda ở bán đảo Arập.

Nhà phân tích chính trị Abdul Ghani al-Maweri cho rằng nếu hội đồng quân sự mới thành lập do ông Hadi đứng đầu có thể thành công trong việc dập tắt bạo lực, tân chính phủ mới có thể tập trung vào những nhiệm vụ chính và phát triển đất nước.

Căng thẳng gia tăng ở Bahrain

Tháng 2 và tháng 3/2011, người Shi’ite (chiếm đa số) ở Bahrain đã xuống đường đòi có thêm đại diện trong chính phủ và được nhận nhiều việc làm hơn trong các cơ quan nhà nước, đòi có nhà ở và được hưởng các dịch vụ y tế. Các cuộc đụng độ giữa lực lượng an ninh và người biểu tình tiếp tục diễn ra gần như hàng ngày ở đất nước này.

Theo Ahmed Ateeq, một giáo sư chính trị xã hội học của trường Đại học Sanaa, sự rối loạn trong thế giới Arập sẽ tiếp tục ít nhất là trong vài năm tới vì tình trạng thiếu những cải cách thể chế cơ bản ở những nước đang gặp bất ổn khiến cho việc làm nguôi đi những bất mãn trong dân chúng trước những khó khăn kinh tế và bất công xã hội càng thêm khó khăn.

Anh Đức (Theo THX)