Sự thật đằng sau mức sụt giảm kỷ lục của kho dự trữ dầu Mỹ

Bryan Mound ở bang Texas là một trong bốn địa điểm Mỹ lưu trữ kho dự trữ dầu thô khẩn cấp. Ảnh AFP

Trữ lượng dầu chiến lược của Mỹ đang giảm với tốc độ kỷ lục và tiến sát mức thấp nhất trong hơn bốn thập kỷ - nhưng những lo ngại về lượng dự trữ suy giảm có thể đã bị thổi phồng.

Các đợt xả dầu quy mô lớn trong những tuần gần đây từ Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) - nguồn cung dầu thô khẩn cấp của chính phủ liên bang - đã khiến một số nhà kinh tế và nhà đầu tư lo lắng. Họ quan ngại Mỹ có thể trở nên dễ tổn thương hơn trước các cú sốc nguồn cung khác, chẳng hạn như bão lớn, và rơi vào thế khó nếu chiến sự với Iran kéo dài đến cuối mùa hè.

Tuy nhiên, một số ý kiến khác lại nhìn nhận tích cực hơn. Hệ thống đang vận hành đúng như mục đích ban đầu: Phải gồng mình, nhưng không đổ vỡ. Và việc quỹ dầu dự phòng cho “ngày mưa gió” nhỏ hơn cũng không phải vấn đề lớn khi Mỹ hiện khai thác lượng dầu nhiều gấp khoảng ba lần so với chỉ vài năm trước.

“Tôi nhìn SPR ở thời điểm này như một thứ xa xỉ và là một đòn bẩy”, ông Jan Stuart, chiến lược gia năng lượng toàn cầu tại ngân hàng đầu tư Piper Sandler, cho biết. “Chúng tôi là một quốc gia xuất khẩu dầu. Chúng tôi có rất nhiều”, ông nói thêm.

Mỹ đang gánh phần lớn trách nhiệm duy trì nguồn cung cho thế giới, thông qua cả việc xả kho dự trữ lẫn xuất khẩu dầu.

Hồi tháng 3, Mỹ đã đồng ý xuất kho 172 triệu thùng dầu thô từ SPR, nằm trong kế hoạch xả tổng cộng 400 triệu thùng dầu của các nước thành viên Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA). Mục tiêu là để đối phó với cú sốc nguồn cung do chiến sự với Iran gây ra và tình trạng gần như tê liệt tại eo biển Hormuz - tuyến vận tải mà trong thời bình vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ của thế giới, như dầu diesel và xăng.

Dù đúng là lượng dầu xuất kho rất lớn, quá trình này vẫn đang diễn ra đúng kế hoạch và còn một chặng đường nữa mới hoàn thành cam kết, bà Sarah Emerson, Chủ tịch công ty tư vấn ESAI Energy và là chuyên gia năng lượng với bốn thập kỷ kinh nghiệm trong ngành, cho biết.

Cho đến nay, Mỹ mới chỉ xuất khoảng 40 triệu thùng trong số 172 triệu thùng đã cam kết.

Khi đợt xả kho kết thúc, Mỹ sẽ còn khoảng 300 triệu thùng dầu trong SPR. Mức đệm an toàn có thể sẽ thấp hơn, nhưng “đó vẫn là một lượng dầu rất lớn”, bà Emerson nói. “Chúng ta cần nhìn lượng dự trữ chiến lược trong bối cảnh tổng thể”.

Ông Kevin Liu, chuyên gia phân tích dầu khí tại Bloomberg Intelligence, ví việc xả SPR giống như thuốc giảm đau cho thị trường dầu mỏ. “Nó giúp giảm áp lực tức thời, nhưng không giải quyết được căng thẳng nguồn cung cốt lõi”, ông nói.

Theo ông Liu, việc xả kho bổ sung thêm nguồn cung cho thị trường giao ngay vốn đang khan hiếm, giúp làm dịu các đợt tăng giá đột biến và “mua thêm thời gian”. Nhưng nếu gián đoạn nguồn cung kéo dài, lượng dầu này hoàn toàn không đủ để bù đắp phần thiếu hụt thực tế.

Giá dầu tương lai tuần này đang phản ánh phần nào sự lạc quan rằng một thỏa thuận có thể đạt được để mở lại eo biển Hormuz, với giá dao động quanh mức 90 USD/thùng và giảm khoảng 15% trong tháng 5.

Tuy nhiên, theo ông Liu của Bloomberg Intelligence, kịch bản “xung đột kéo dài” vẫn chưa thể bị loại bỏ, do các tín hiệu trái chiều trên bàn đàm phán. Trong khi đó, bà Emerson của ESAI cảnh báo giá dầu có thể tăng lên 140-150 USD/thùng nếu tình trạng gần như đình trệ tại eo biển này kéo dài đến hết tháng 8.

Mức xả kho kỷ lục

SPR hiện đang ở gần mức thấp nhất trong hơn 40 năm qua, và đợt xuất kho gần đây nhất cũng là mức giảm hàng tuần mạnh nhất từng được ghi nhận - Mỹ đã rút 9,92 triệu thùng dầu khỏi SPR trong tuần kết thúc ngày 15/5, khiến lượng dự trữ chiến lược còn lại 374,2 triệu thùng, tương đương khoảng một nửa công suất, theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA).

Càng khiến thị trường lo ngại hơn, trong cùng tuần đó, lượng dầu thô tồn kho thương mại của Mỹ - tức lượng dầu do các nhà máy lọc dầu và các công ty năng lượng nắm giữ - đã giảm 7,9 triệu thùng, xuống còn 445 triệu thùng; tính chung cả SPR, tổng lượng dầu tồn kho của Mỹ giảm tới 17,8 triệu thùng chỉ trong một tuần.

Trước đợt sụt giảm kỷ lục này, mức giảm hàng tuần lớn nhất trong lịch sử SPR diễn ra vào tuần kết thúc ngày 7/10/2022, khi lượng dự trữ giảm 7,41 triệu thùng, liên quan đến cuộc chiến tại Ukraine.

SPR có sức chứa tối đa 714 triệu thùng dầu, và lần gần nhất kho dự trữ này ở sát mức đó là vào những năm 2010. “Cần nhớ rằng thời điểm đó Mỹ chỉ khai thác khoảng 5,5 triệu thùng dầu/ngày, thay vì hơn 13 triệu thùng/ngày như hiện nay”, ông Jaime Brito, Giám đốc điều hành phụ trách lọc hóa dầu và sản phẩm dầu mỏ tại Dow Jones Energy, cho biết.

Liệu Mỹ có quay lại mức dự trữ SPR gần đầy khoảng 700 triệu thùng hay không vẫn còn là dấu hỏi. Theo ông Brito, có thể lập luận rằng Mỹ không nhất thiết phải đưa SPR trở lại mức cũ mới có cảm giác an toàn hơn trước các sự cố bất ngờ.

Trước hết, việc bổ sung đầy kho dự trữ sẽ rất tốn kém, biến vấn đề này thành chủ đề tranh cãi chính trị tại Washington - một khoản chi ngân sách dễ gây bất đồng trong các cuộc đàm phán ngân sách, bà Emerson cho biết. “Tôi nghĩ họ sẽ bổ sung trở lại, nhưng có thể không đến mức đầy hoàn toàn”, bà nói.

“Việc bổ sung lại SPR sẽ phụ thuộc vào việc Quốc hội có quyết định cấp ngân sách cho hoạt động này hay không, và cấp như thế nào. Ngay cả khi được thông qua, có lẽ cũng sẽ mất nhiều năm để lấp đầy lại SPR”, ông Jason Bordoff, Giám đốc sáng lập Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia và cựu cố vấn chính quyền Obama, nhận định.

Theo ông Stuart của Piper Sandler, các tính toán liên quan đến kho dự trữ dầu chiến lược đã thay đổi kể từ khi cuộc “cách mạng dầu đá phiến” tăng tốc trong thập niên 2010.

Mỹ đã khai thác được lượng dầu trước đây bị mắc kẹt trong các tầng đá phiến bằng những công nghệ không hoàn toàn mới, nhưng được triển khai ở quy mô lớn hơn nhiều vào thời điểm đó. Từ năm 2020, Mỹ đã trở thành nước xuất khẩu ròng tính gộp cả dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ, và chỉ riêng tháng trước đã trở thành nước xuất khẩu ròng dầu thô.

Đây là một mô hình thương mại không cân xứng, bởi Mỹ vẫn phải nhập khẩu một số mặt hàng như xăng. “Nhưng điểm cốt lõi là chúng tôi xuất khẩu dầu thô”, ông Stuart nói. “Chúng tôi không có điểm yếu chiến lược nào về dầu mỏ, cũng như đối với khí tự nhiên hay than đá”, ông cho biết. Và đó còn chưa tính đến Canada - cường quốc năng lượng láng giềng và là đồng minh thân cận của Mỹ, ông Stuart nói thêm.

Trong suốt nhiều năm tồn tại, SPR đã thực hiện hàng chục thương vụ bán và hoán đổi dầu, nhưng các đợt xuất kho khẩn cấp thực sự rất hiếm. Trước đợt xả kho năm nay là đợt năm 2022 nhằm đối phó với giá xăng bán lẻ tăng vọt và gián đoạn nguồn cung sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine, đồng thời được phối hợp thông qua Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA). Trước đó còn có các đợt xuất kho nhỏ hơn vào năm 2011 do khủng hoảng Libya và năm 2005 sau bão Katrina. SPR được thành lập năm 1975, hai năm sau cuộc khủng hoảng và lệnh cấm vận dầu mỏ Ả Rập năm 1973.

Kho dự trữ dầu giải nguy

Dữ liệu của EIA cho thấy lượng dầu trong SPR đã giảm hơn 40 triệu thùng kể từ cuối tháng 2.

SPR của Mỹ thực chất được vận hành theo cơ chế “mượn rồi hoàn trả”. Lượng dầu được rút ra ban đầu, cùng với số dầu bổ sung, sẽ phải được đưa trở lại kho dự trữ. Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright cho biết hồi tháng 3 rằng lượng dầu được lấy khỏi SPR sẽ được bù lại bằng lượng dầu còn lớn hơn - khoảng 200 triệu thùng trong vòng một năm tới.

Ông Wright cho biết sẽ mất khoảng 120 ngày để xuất hết 172 triệu thùng dầu đã cam kết. Nguyên nhân là SPR chỉ có thể xuất dầu với tốc độ tối đa 4,4 triệu thùng/ngày trong tối đa 90 ngày, do giới hạn về công suất.

Lượng dầu dự trữ này được lưu trữ trong 60 hang muối ngầm tại bốn địa điểm ở Texas và Louisiana. Theo Bộ Năng lượng Mỹ, các cơ sở này được kết nối với mạng lưới vận chuyển dầu thương mại quốc gia thông qua hệ thống đường ống phân phối.

Các hang muối này mang lại “mức độ an toàn cao nhất và chi phí lưu trữ thấp nhất” so với các bồn chứa trên mặt đất, cơ quan này cho biết.

SPR đạt mức đầy tối đa vào năm 2009. Đến năm 2022, lượng dầu dự trữ giảm xuống dưới 400 triệu thùng lần đầu tiên kể từ tháng 5/1984, theo dữ liệu của EIA.

Sau cú bùng nổ dầu đá phiến, nhiều người từng cho rằng Mỹ không còn cần SPR nữa, ông Robert McNally, Chủ tịch Rapidan Energy Group và cựu cố vấn năng lượng của Tổng thống George W. Bush, cho biết. “Đó là cách nhìn rất thiển cận”, ông nói. Mỹ là nước khai thác dầu lớn nhất thế giới, nhưng vẫn dễ bị tổn thương trước các cú sốc, như việc gián đoạn vận chuyển tàu chở dầu qua eo biển Hormuz đã cho thấy rõ điều đó.

“Bất kỳ sự gián đoạn nguồn cung dầu nào ở đâu cũng sẽ dẫn tới cú sốc giá trên toàn cầu, bao gồm cả ở Mỹ”, ông McNally nói. “Vì lý do đó, chúng ta cần duy trì một kho dự trữ khẩn cấp lớn và phối hợp với các đồng minh để sử dụng nó nhằm giảm ảnh hưởng từ các cú sốc nguồn cung khẩn cấp”.

Khả năng thích ứng của Nga trước các lệnh trừng phạt dầu mỏ

Tổng lượng dầu dự trữ của Mỹ xuống mức thấp nhất trong 2 năm

Đã đến lúc Hàn Quốc và Nhật Bản dựa cả vào Mỹ?

Tồn kho dầu thô và xăng dầu của Mỹ giảm