Philippines tìm lời giải cho bài toán an ninh năng lượng từ UAE

Philippines đang theo đuổi quan hệ đối tác chiến lược với Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) để xây dựng một cơ sở lưu trữ dầu quy mô lớn vào năm 2027. (Ảnh: AFP)

Philippines đang đối mặt với những rủi ro lớn về an ninh năng lượng do phụ thuộc gần như hoàn toàn vào dầu nhập khẩu. Sau khi xung đột liên quan đến Iran làm gián đoạn hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz, nước này là quốc gia đầu tiên tuyên bố tình trạng khẩn cấp năng lượng. Dù đẩy mạnh mua dầu, lượng dự trữ của Philippines vẫn chưa đủ đáp ứng nhu cầu trong 60 ngày, phần lớn lại nằm trong tay các doanh nghiệp tư nhân.

Một giải pháp đang được Manila thúc đẩy là hợp tác với Abu Dhabi xây dựng cơ sở dự trữ dầu chiến lược tại Philippines. Trong cuộc gặp với Thượng nghị sĩ Erwin Tulfo, Chủ tịch Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi (ADNOC) Sultan Al Jaber đã thảo luận về kế hoạch này.

Theo Chủ tịch Thượng viện Sherwin Gatchalian, ADNOC sẵn sàng tài trợ cả hệ thống bồn chứa lẫn lượng dầu dự trữ bên trong, trong khi PNOC cung cấp mặt bằng. Philippines sẽ được ưu tiên tiếp cận nguồn dầu này khi xảy ra tình trạng khẩn cấp. Hai bên đặt mục tiêu triển khai kế hoạch vào giữa năm 2027.

Philippines hiện tiêu thụ khoảng 460.000 thùng dầu mỗi ngày. Trong khi đó, kho dự trữ quốc gia dự kiến xây dựng tại tỉnh Bataan ban đầu chỉ có một bồn chứa sức chứa 1 triệu thùng, tương đương khoảng hai ngày nhu cầu. Nếu tự xây dựng kho dự trữ quy mô lớn, Manila sẽ phải bỏ ra khoản tiền rất lớn để mua hàng chục triệu thùng dầu. Mô hình hợp tác với UAE giúp Philippines giảm đáng kể gánh nặng tài chính.

Tăng khả năng ứng phó với biến động giá dầu

Giá nhiên liệu tại Philippines được điều chỉnh vào mỗi thứ Ba, dựa trên giá dầu bình quân tuần trước tại Singapore, cộng với chi phí vận chuyển và các khoản phụ phí. Các doanh nghiệp thường tính giá bán theo chi phí thay thế lượng hàng tồn kho, thay vì giá mua ban đầu.

Khi khoảng 20% lượng dầu thế giới bị mắc kẹt do gián đoạn vận chuyển qua Hormuz, các nhà nhập khẩu châu Á phải cạnh tranh nguồn cung còn lại, khiến giá dầu tại Singapore, cước vận chuyển và phí rủi ro tăng mạnh. Giá dầu diesel tại Philippines đã tăng 100-177%.

Kho dự trữ tại Bataan không thể kiểm soát giá dầu thế giới, nhưng có thể giúp Philippines tránh nguy cơ cạn nguồn cung, qua đó hạn chế tâm lý hoảng loạn và áp lực mua dầu khẩn cấp với giá cao.

Mô hình đã được kiểm chứng tại châu Á

Đây không phải mô hình mới. Nhật Bản cho ADNOC thuê miễn phí sức chứa kho dầu từ năm 2009, trong khi Saudi Aramco cũng có thỏa thuận tương tự tại Okinawa từ năm 2011. Một phần lượng dầu này được tính vào dự trữ quốc gia và Nhật Bản có quyền ưu tiên sử dụng khi khẩn cấp.

Hàn Quốc cũng áp dụng mô hình tương tự tại Yeosu và Ulsan. Tại Ấn Độ, ADNOC đang lưu trữ 5,86 triệu thùng dầu trong các kho ngầm ở Mangalore và có kế hoạch nâng lượng dự trữ tại nước này lên 30 triệu thùng.

Mô hình đã phát huy tác dụng trong cuộc khủng hoảng năm nay. Cuối tháng 3, Nhật Bản bắt đầu sử dụng khoảng 13 triệu thùng dầu do các doanh nghiệp Saudi Arabia, UAE và Kuwait lưu trữ. Hàn Quốc cũng thực hiện quyền ưu tiên mua 2 triệu thùng dầu của ADNOC tại Yeosu để cung cấp cho các nhà máy lọc dầu trong nước. UAE cam kết bổ sung lượng dầu Nhật Bản đã sử dụng và mở rộng kho dự trữ.

Nhờ đó, các nước tiếp nhận có thêm nguồn cung dầu trong trường hợp khẩn cấp mà không phải tự gánh toàn bộ chi phí dự trữ.

Lợi thế địa lý và quan hệ hợp tác với UAE

Philippines có lợi thế khi UAE hiện cung cấp khoảng 28% lượng dầu thô được chế biến tại nhà máy lọc dầu Bataan của Petron. UAE và Saudi Arabia cũng có khả năng xuất khẩu dầu qua các đường ống tránh eo biển Hormuz.

Đường ống Habshan-Fujairah của ADNOC có công suất vận chuyển tối đa 1,5 triệu thùng/ngày ra vịnh Oman. Một đường ống thứ hai dự kiến hoàn thành năm 2027 sẽ giúp tăng gấp đôi công suất này. Nếu kết hợp với kho dự trữ tại Bataan, dầu có thể được vận chuyển từ các mỏ dầu ở Abu Dhabi đến đảo Luzon mà không phải đi qua Hormuz.

Thỏa thuận dự trữ dầu cũng nằm trong khuôn khổ quan hệ kinh tế ngày càng mở rộng giữa hai nước. Tháng 1 năm nay, UAE và Philippines ký Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện (CEPA), thỏa thuận thương mại đầu tiên của Manila với một quốc gia Trung Đông. Hai bên kỳ vọng cơ sở dự trữ dầu sẽ trở thành nền tảng cho một thỏa thuận hợp tác năng lượng rộng hơn.

Ba vấn đề Philippines cần làm rõ

Dù đề nghị của UAE mang lại nhiều lợi ích, Manila vẫn cần đàm phán kỹ ba vấn đề trước khi ký kết.

Cơ cấu sản phẩm dự trữ: Nhà máy lọc dầu Petron tại Bataan là cơ sở duy nhất của Philippines, có công suất 180.000 thùng/ngày, tương đương khoảng một phần ba nhu cầu trong nước. Phần lớn nhiên liệu thành phẩm vẫn phải nhập khẩu từ châu Á. Nếu kho chỉ chứa dầu thô, lợi ích sẽ chủ yếu tập trung vào nhà máy lọc dầu. Vì vậy, Philippines cần đàm phán để có một tỷ lệ dự trữ diesel cố định, phục vụ trực tiếp thị trường trong nước.

Điều kiện sử dụng dầu khi khẩn cấp: Quyền ưu tiên tiếp cận chỉ bảo đảm nguồn cung, không đồng nghĩa với giá ưu đãi. Do đó, hai bên cần thống nhất trước cơ chế định giá, điều kiện và thời điểm giải phóng dầu dự trữ.

Năng lực triển khai của Philippines: PNOC chịu trách nhiệm chuẩn bị đất đai, giấy phép và khả năng tiếp cận cảng. Tuy nhiên, kế hoạch dự trữ dầu của doanh nghiệp này từng bị đình trệ vào năm 2022. Vì vậy, mục tiêu triển khai vào giữa năm 2027 phụ thuộc đáng kể vào tiến độ chuẩn bị của Manila.

Khủng hoảng vừa qua cho thấy vấn đề của Philippines không hẳn nằm ở nhà cung cấp dầu từ vùng Vịnh, mà ở tuyến vận chuyển qua eo biển Hormuz. Việc xây dựng kho dự trữ ngay trên lãnh thổ Philippines sẽ giúp giảm rủi ro từ tuyến hàng hải này.

Khi thỏa thuận với UAE được trình lên PNOC, điều quan trọng không chỉ là sức chứa của kho dầu, mà còn là các điều khoản về mặt bằng, cơ cấu nhiên liệu và quyền sử dụng trong tình trạng khẩn cấp. Đây mới là những yếu tố quyết định liệu kho dầu tại Bataan có thể trở thành nguồn dự trữ chiến lược mà Philippines còn thiếu hay không.

Nhật Bản hỗ trợ Philippines xây dựng các cơ sở dự trữ dầu

Dấu ấn hợp tác năng lượng trong quan hệ Việt Nam - Nhật Bản

OpenAI hé lộ tham vọng tái định hình ngành năng lượng

Dự luật năng lượng mới của Anh: Tập trung chuyển dịch xanh