Nhu cầu dầu toàn cầu trước nguy cơ suy giảm dài hạn

(Ảnh minh họa: Internet)

Các tổ chức dự báo năng lượng lớn, trong đó có Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), cũng đưa ra kịch bản tương tự: nhu cầu dầu toàn cầu giảm mạnh trong quý II và III/2026, sau đó tăng trở lại vào quý IV. Nhưng có thể tất cả đã sai.

Đến tháng 8, cuộc xung đột đã kéo dài nửa năm và chưa có dấu hiệu rõ ràng cho thấy hoạt động xuất khẩu dầu từ khu vực sẽ sớm trở lại bình thường. Giá dầu cũng chưa giảm như dự đoán.

Eo biển Hormuz đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với nguồn cung dầu toàn cầu. Một phần dầu của Ả Rập Xê-út và UAE có thể được chuyển sang các cảng khác, trong khi các nước ngoài vùng Vịnh có thể tăng sản lượng. Kho dự trữ dầu toàn cầu cũng là một bộ đệm quan trọng.

Tuy nhiên, nguồn cung thế giới hiện vẫn thấp hơn hơn 5 triệu thùng/ngày so với trước xung đột. Nhu cầu cũng giảm hơn 3 triệu thùng/ngày, tương đương gần bằng lượng dầu Nhật Bản tiêu thụ.

Giá dầu cao đang thay đổi hành vi

Phần lớn dầu mỏ được sử dụng cho giao thông. Tại châu Á, nhu cầu vận tải đường bộ đang giảm đáng kể; tại Mỹ, giá nhiên liệu cao cũng khiến người dân lái xe ít hơn.

Quan trọng hơn, giá dầu tăng sau khủng hoảng Hormuz đang thúc đẩy quá trình chuyển sang xe điện. Doanh số xe điện tại các thị trường ngoài Trung Quốc, châu Âu và Bắc Mỹ đã tăng 97% trong tháng 7 so với cùng kỳ năm trước.

Nhu cầu dầu làm nguyên liệu cho ngành hóa dầu, đặc biệt tại Trung Quốc, cũng đã giảm.

Nếu nguồn cung dầu tiếp tục hạn chế và giá duy trì ở mức cao trong thời gian dài, những xu hướng này sẽ mạnh hơn. Ngành hàng không và vận tải biển chưa có nhiều giải pháp thay thế quy mô lớn, nhưng nhu cầu hàng không phục vụ du lịch vẫn khá nhạy cảm với giá.

Trong lĩnh vực giao thông đường bộ, lượng pin và năng lực khai thác xe điện dư thừa tại Trung Quốc có thể thúc đẩy tốc độ phổ cập xe điện ở nhiều quốc gia. Một số ngành hóa chất cũng đang chuyển từ dầu sang than, xu hướng có thể tiếp tục.

Ngay cả khi Hormuz mở cửa trở lại, tình trạng thiếu dầu diesel hiện nay không chỉ liên quan đến nguồn dầu thô mà còn do lượng tồn kho thấp. Vì vậy, giá cao có thể tiếp tục ảnh hưởng đến vận tải hàng hóa và khai thác công nghiệp trong nhiều tháng.

Tác động đến nhu cầu dầu

Lịch sử cho thấy hạn chế nguồn cung kéo dài thường dẫn đến sự thay đổi lâu dài trong nhu cầu.

Điển hình là các cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973 và 1979. Giá dầu tăng mạnh đã thúc đẩy các tiêu chuẩn tiết kiệm nhiên liệu và thay thế dầu trong khai thác điện, tạo ra sự sụt giảm nhu cầu dầu mang tính cơ cấu và lâu dài.

Cuộc khủng hoảng khí đốt tại châu Âu năm 2022 cũng có ảnh hưởng tương tự, đẩy nhanh quá trình khu vực này giảm phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu.

Khủng hoảng Hormuz hiện nay cho thấy mức độ dễ tổn thương của các tuyến vận chuyển dầu khí trong khu vực. Mỗi tháng xung đột kéo dài là thêm một tháng làm tăng khả năng nhu cầu dầu bị mất vĩnh viễn. Các cuộc tấn công và đe dọa của lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn nhằm vào eo biển Bab al-Mandab càng khiến việc bình thường hóa nguồn cung trở nên khó khăn.

Điểm quan trọng là phải phân biệt giữa ảnh hưởng ngắn hạn và dài hạn. Nếu giá dầu chỉ tăng trong thời gian ngắn, người tiêu dùng có thể tạm thời lái xe hoặc đi máy bay ít hơn, còn các ngành công nghiệp có thể trì hoãn khai thác.

Nhưng nếu giá cao kéo dài, doanh nghiệp và người tiêu dùng sẽ thay đổi công nghệ, phương tiện và cách sử dụng năng lượng. Khi đó, một phần nhu cầu dầu không chỉ giảm tạm thời mà có thể biến mất vĩnh viễn.

DNV cho rằng các chính phủ, doanh nghiệp và người tiêu dùng không nên tiếp tục dựa vào kịch bản khủng hoảng Hormuz sẽ nhanh chóng kết thúc. Cần tính đến khả năng xung đột kéo dài và nguy cơ nhu cầu dầu toàn cầu bị suy giảm mang tính cơ cấu.

Nói cách khác, khủng hoảng Hormuz càng kéo dài, khả năng thế giới bước vào một thời kỳ “phá hủy nhu cầu dầu” lâu dài càng lớn.

Xung đột tại Trung Đông và bài toán thoát phụ thuộc dầu mỏ

Dầu mỏ bước vào trạng thái cân bằng mới khi Hormuz vẫn là điểm nghẽn

OPEC dự báo nhu cầu dầu mỏ sẽ tăng nhanh hơn nguồn cung

Mỹ có thể trở thành nhà cung cấp LPG hàng đầu cho Ấn Độ