Người Cuba xoay xở ra sao giữa khủng hoảng năng lượng?

Làm sao tiết kiệm pin điện thoại khi khó tìm chỗ sạc? Bảo quản thực phẩm thế nào khi tủ lạnh không chạy? Chống chọi với cái nóng ra sao khi không thể dùng máy lạnh? Và làm thế nào tạo ra điện khi cả đất nước gần như không còn điện?

Đó là những nội dung hướng dẫn khiến trang Instagram của influencer Dayán Marrero trở nên rất hữu ích với nhiều người Cuba trong bối cảnh mất điện luân phiên và thiếu nhiên liệu ngày càng trở thành chuyện thường ngày.

Tại nhà riêng, Dayán Marrero người Cuba giải thích một số biện pháp anh thực hiện để đối phó với tình trạng mất điện trên đảo. (Ảnh: CNN)

Khi lệnh phong tỏa dầu của Mỹ khiến tình hình thêm nghiêm trọng, người Cuba buộc phải nghĩ ra đủ cách xoay xở: nông dân thanh trùng sữa bằng bếp than, người đi làm sử dụng xe ba bánh điện chạy bằng năng lượng mặt trời của Trung Quốc, hướng dẫn viên du lịch xay cà phê bằng tay cho số ít du khách còn đến đảo.

Marrero, sinh viên năm ba ngành khoa học máy tính tại Đại học Nông nghiệp Havana, cũng ngày càng thành thạo trong việc thích nghi.

Trước đây, ông chưa từng nghĩ mình sẽ trở thành người sáng tạo nội dung. Nhưng giờ đây, trong phòng khách tại nhà ở Caraballo - một thị trấn từng phát triển nhờ ngành mía đường - ông thường giới thiệu những món đồ thiết yếu như chiếc quạt sạc vừa làm mát vừa có đèn, đồng thời dùng chính nó khi quay video.

Một trong những video nổi tiếng nhất của ông, hướng dẫn tự làm ăng-ten để bắt tín hiệu Internet di động yếu ớt, đã gần đạt 800.000 lượt xem.

Tuy nhiên, nếu muốn phát triển hơn trên TikTok, Marrero sẽ phải tiếp tục tìm cách xoay xở, bởi ứng dụng này bị hạn chế tại Cuba do các lệnh trừng phạt của Mỹ.

Vắng bóng khách du lịch

Người Cuba đã quen với cuộc sống thiếu thốn từ nhiều thập kỷ. Dù tình hình xấu đi rõ rệt sau lệnh phong tỏa của Mỹ và việc Venezuela, Mexico ngừng cung cấp năng lượng, những người như Marrero cho thấy Cuba không thiếu sự sáng tạo và khả năng chống chọi.

Ở tuổi 57, Osiris Hernández đã có hơn 30 năm làm hướng dẫn viên tại Viñales, trung tâm du lịch sinh thái nổi tiếng của Cuba.

Ông làm việc tại Hang Ấn Độ, một điểm tham quan chính của Viñales, nơi du khách đi thuyền sâu vào lòng đất rồi kết thúc hành trình bằng cảnh tượng ấn tượng khi thuyền từ bóng tối trong hang đi ra ánh sáng.

Đường phố Viñales sạch sẽ, biển cho thuê phòng xuất hiện khắp nơi, chợ thủ công vẫn hoạt động. Chỉ có một vấn đề: gần như không còn du khách.

Theo số liệu chính thức, lượng khách du lịch đến Cuba từ tháng 1 đến tháng 7 giảm 62% so với cùng kỳ năm trước.

Khi nghe tin có một du khách Trung Quốc đến, Hernández lập tức vui mừng. Ông tận dụng chính căn nhà của mình để đón khách, nấu ăn bằng than, xay cà phê thủ công và sử dụng những chiếc quạt sạc có đèn giống loại Marrero quảng bá trên Instagram.

Ông nói mục tiêu là duy trì chất lượng phục vụ bất kể tình trạng điện ra sao. Khi mất điện, ông dùng bộ biến đổi điện lấy năng lượng từ các tấm pin mặt trời để chạy thiết bị trong nhà, ít nhất đủ để duy trì hoạt động của một chiếc tủ đông.

Thanh trùng sữa bằng than

Ở ngoại ô Viñales có trang trại nông nghiệp sinh thái El Olivo, nơi Osnel Corrales cùng gia đình lắp đặt pin mặt trời và hệ thống ắc quy để duy trì khai thác sữa.

Họ có máy phát điện công nghiệp nhưng không có đủ nhiên liệu. Khi CNN đến thăm, trang trại đang làm sữa chua: trước tiên thanh trùng sữa bằng cách đun trên than, sau đó làm nguội trong các bồn bằng nguồn điện từ pin mặt trời.

Người dân đi xe ba bánh điện, một trong số ít phương tiện giao thông vẫn còn hoạt động, ở Havana, Cuba, ngày 14/7/2026. (Ảnh: Norlys Perez/Reuters)

Trang trại còn có một nhà hàng chuyên món Địa Trung Hải, nhưng không có khách. Dù vậy, họ vẫn phải tiếp tục hoạt động vì đàn bò vẫn cần được vắt sữa. Ngoài sữa chua, họ làm phô mai và phân phối tại cửa hàng riêng ở Viñales cũng như cho khách hàng ở Havana.

Lượng khách du lịch sụt giảm khiến nhu cầu đối với các sản phẩm từng đoạt giải của trang trại giảm mạnh. Thiếu nhiên liệu cũng khiến những du khách ít ỏi còn đến Cuba khó có thể tìm đường tới trang trại.

Một chút ánh sáng trên đường phố

Thiếu nhiên liệu lại có một mặt tích cực: tình trạng ùn tắc ở Havana gần như đã trở thành chuyện quá khứ. Xe buýt khan hiếm khiến ngày càng nhiều xe ba bánh điện chạy bằng năng lượng mặt trời do tư nhân vận hành tham gia giao thông công cộng, phục vụ gần 1,8 triệu cư dân thành phố.

Augusto điều khiển một mẫu xe thế hệ mới. Xe có một động cơ chạy nhiên liệu nhỏ nhưng đáng chú ý nhất là ba bộ pin sạc. Khi có điện, ông có thể sạc pin từ lưới điện; khi mất điện, ông dùng tấm pin mặt trời trên nóc xe.

Augusto từng nhiều năm lái taxi. Nay ông thuê chiếc xe ba bánh với giá khoảng 9.000 peso Cuba (15 USD)/ngày, bất kể có khách hay không.

Xe chở được tối đa 6 người. Các tài xế chia Havana thành nhiều tuyến dựa trên quãng đường xe có thể chạy, dung lượng pin và khả năng sạc.

Có hay không có nhiên liệu, Augusto vẫn giúp người dân đi lại mỗi ngày bằng một cách mà người Cuba đã quá quen thuộc: tìm cách giải quyết mọi vấn đề trước mắt.

Augusto, Marrero, Hernández và vô số người khác không có nhiều lựa chọn ngoài việc tự tìm cách vượt qua từng trở ngại - điều mà người Cuba thường gọi đơn giản là “xoay xở để vượt qua khó khăn”.

Cuba cạn kiệt dầu diesel và dầu nhiên liệu

Mỹ trừng phạt công ty dầu khí nhà nước Cuba

Cuba thông qua kế hoạch ứng phó khẩn cấp lệnh phong tỏa dầu mỏ của Mỹ

Cuba bắt đầu khôi phục điện sau sự cố toàn quốc