Nga và Trung Quốc sẽ ngăn cản Mỹ lấy Greenland?

Greenland đang là đề tài quốc tế nóng bỏng giữa các cường quốc. (Ảnh: YouTube)

Tuyên bố này được đưa ra chỉ vài ngày sau khi ông Trump nói với các phóng viên rằng Mỹ cần Greenland từ góc độ an ninh quốc gia, bởi nơi đây đang “đầy rẫy tàu của Nga và Trung Quốc”.

Dưới đây là những điều cần biết về các phát biểu của ông Trump, việc Nga và Trung Quốc có hiện diện tại Greenland hay không, và liệu họ có thực sự tạo ra mối đe dọa đối với an ninh của Mỹ hay không.

“Ngay lúc này, Greenland đang đầy rẫy tàu của Nga và Trung Quốc ở khắp nơi. Chúng tôi cần Greenland từ góc độ an ninh quốc gia”, ông Trump nói với các phóng viên trên chuyên cơ Air Force One vào ngày 4/1.

Tuyên bố của Nhà Trắng đã làm rõ thêm cách Mỹ có thể tiến hành việc tiếp quản Greenland. “Tổng thống và đội ngũ của ông đang thảo luận nhiều phương án để theo đuổi mục tiêu đối ngoại quan trọng này, và dĩ nhiên, việc sử dụng quân đội Mỹ luôn là một lựa chọn nằm trong thẩm quyền của Tổng tư lệnh”, tuyên bố của Nhà Trắng nêu rõ.

Trong suốt nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump đã nhiều lần nhắc đến mong muốn có Greenland vì lý do an ninh quốc gia. “Chúng ta cần Greenland cho an toàn và an ninh quốc tế. Chúng ta cần nó. Chúng ta phải có nó”, ông nói vào tháng 3.

Từ năm 1979, Greenland là một vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch, và từ năm 2009, vùng này có quyền tuyên bố độc lập thông qua trưng cầu dân ý.

Ông Trump đã nhiều lần bày tỏ mong muốn kiểm soát hòn đảo này, nơi có một căn cứ quân sự của Mỹ. Lần đầu tiên ông nêu ý định đó là vào năm 2019, trong nhiệm kỳ Tổng thống đầu tiên.

Đáp lại, lãnh đạo Greenland và Đan Mạch nhiều lần khẳng định Greenland không phải để bán, và họ đặc biệt không quan tâm đến việc trở thành một phần của Mỹ.

Ngày 4/1, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen tuyên bố: “Việc nói rằng Mỹ cần tiếp quản Greenland hoàn toàn vô lý”.

“Mỹ không có quyền sáp nhập bất kỳ quốc gia nào trong ba quốc gia thuộc Vương quốc Đan Mạch”, bà nói, ám chỉ Quần đảo Faroe, vốn cũng là lãnh thổ của Đan Mạch giống như Greenland.

“Vì vậy, tôi kêu gọi mạnh mẽ Mỹ chấm dứt các lời đe dọa nhằm vào một đồng minh thân cận trong lịch sử và nhằm vào một quốc gia cùng một dân tộc khác, những người đã rất rõ ràng rằng Greenland không phải để bán”, bà Frederiksen nhấn mạnh.

Ngày 3/1, lực lượng đặc nhiệm Mỹ đã bắt cóc Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro trong một chiến dịch quân sự tại thủ đô Caracas.

Vài giờ sau đó, Katie Miller, vợ của Stephen Miller - cố vấn thân cận của ông Trump và là Cố vấn An ninh Nội địa Mỹ - đăng tải trên nền tảng X một bức ảnh cho thấy lá cờ Mỹ được chồng lên bản đồ Greenland.

Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen đã phản bác trên X, viết rằng: “Quan hệ giữa các quốc gia và các dân tộc được xây dựng trên sự tôn trọng lẫn nhau và luật pháp quốc tế - chứ không phải trên những cử chỉ mang tính biểu tượng coi thường vị thế và quyền lợi của chúng tôi”.

Vì sao ông Trump lại muốn Greenland đến vậy?

Vị trí địa lý và tài nguyên thiên nhiên của hòn đảo Bắc Cực này khiến nó có ý nghĩa chiến lược quan trọng đối với Washington.

Greenland về mặt địa lý thuộc Bắc Mỹ, nằm giữa Bắc Băng Dương và Bắc Đại Tây Dương. Hòn đảo này có khoảng 56.000 cư dân, chủ yếu là người Inuit bản địa.

Đây là hòn đảo lớn nhất thế giới. Thủ đô Nuuk của Greenland nằm gần thành phố New York hơn - khoảng 2.900 km (1.800 dặm) - so với thủ đô Copenhagen của Đan Mạch, cách đó khoảng 3.500 km (2.174 dặm) về phía đông.

Greenland là lãnh thổ thuộc NATO thông qua Đan Mạch, đồng thời là một quốc gia và vùng lãnh thổ hải ngoại liên kết với Liên minh châu Âu (EU). Người dân Greenland vẫn là công dân EU, do vùng này gia nhập Cộng đồng châu Âu cùng Đan Mạch năm 1973, nhưng rút khỏi khối vào năm 1985.

“Việc Mỹ sử dụng sức mạnh quân sự để tiếp quản Greenland sẽ cực kỳ nhạy cảm. Đan Mạch là thành viên NATO, Mỹ cũng vậy. Nếu điều đó xảy ra, mục đích tồn tại của liên minh quân sự này thực sự sẽ bị đặt dấu hỏi”, bà Melinda Haring, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Á-Âu của Hội đồng Đại Tây Dương, nói với Al Jazeera.

Greenland nằm trên tuyến đường ngắn nhất từ Bắc Mỹ sang châu Âu. Điều này mang lại cho Mỹ lợi thế chiến lược quan trọng đối với quân đội và hệ thống cảnh báo sớm tên lửa đạn đạo.

Mỹ đã bày tỏ mong muốn mở rộng hiện diện quân sự tại Greenland, trong đó có việc triển khai radar tại vùng biển nối Greenland, Iceland và Vương quốc Anh. Đây là cửa ngõ mà tàu thuyền Nga và Trung Quốc đi qua, khu vực mà Washington muốn theo dõi.

Hòn đảo này cũng đặc biệt giàu tài nguyên khoáng sản, bao gồm đất hiếm - những vật liệu quan trọng đối với ngành công nghệ cao và sản xuất pin.

Theo một khảo sát năm 2023, có 25 trong tổng số 34 loại khoáng sản được Ủy ban châu Âu xếp vào nhóm “nguyên liệu thô thiết yếu” được phát hiện tại Greenland.

Greenland hiện không khai thác dầu khí, còn lĩnh vực khai khoáng vấp phải sự phản đối của người dân bản địa. Nền kinh tế của đảo chủ yếu dựa vào ngành đánh bắt thủy sản.

Tuy ông Trump nói rằng tàu Nga và Trung Quốc xuất hiện dày đặc quanh Greenland, nhưng trên thực tế hiện chưa có bằng chứng xác thực cho thấy điều đó.

Dữ liệu theo dõi tàu thuyền từ các trang thông tin và phân tích hàng hải như MarineTraffic không ghi nhận sự hiện diện của tàu Trung Quốc hay Nga gần Greenland.

Nga và Trung Quốc có phải là mối đe dọa đối với Greenland?

Bỏ qua vấn đề vị trí tàu thuyền, những phát biểu của ông Trump xuất hiện trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt tại Bắc Cực.

Khi biến đổi khí hậu khiến băng tan, nguồn tài nguyên khổng lồ chưa được khai thác tại Bắc Cực trở nên dễ tiếp cận hơn. Các quốc gia như Mỹ, Canada, Trung Quốc và Nga đều đang hướng sự chú ý vào khu vực này.

“Nga chưa từng đe dọa bất kỳ ai ở Bắc Cực, nhưng chúng tôi sẽ theo dõi sát diễn biến và có phản ứng phù hợp bằng cách tăng cường năng lực quân sự và hiện đại hóa hạ tầng quốc phòng”, Tổng thống Nga Vladimir Putin phát biểu tại Diễn đàn Bắc Cực Quốc tế ở thành phố Murmansk (Nga) vào tháng 3/2025 - thành phố lớn nhất nằm trong Vòng Bắc Cực.

Trong bài phát biểu này, ông Putin cho biết ông tin rằng ông Trump nghiêm túc trong ý định tiếp quản Greenland và Mỹ sẽ tiếp tục các nỗ lực nhằm đạt được mục tiêu đó.

Tháng 12/2024, Canada công bố một tài liệu chính sách nêu rõ kế hoạch tăng cường hiện diện quân sự và ngoại giao tại Bắc Cực. Nga cũng đang xây dựng các cơ sở quân sự và nhà máy điện trong khu vực.

Trong khi đó, Nga và Trung Quốc đang hợp tác phát triển các tuyến vận tải biển ở Bắc Cực. Moscow muốn đẩy mạnh xuất khẩu dầu khí sang Trung Quốc trong bối cảnh bị phương Tây trừng phạt, còn Bắc Kinh tìm kiếm tuyến hàng hải thay thế nhằm giảm phụ thuộc vào eo biển Malacca.

Tuyến Hàng hải Phía Bắc (NSR) - tuyến đường biển đi qua Bắc Băng Dương - ngày càng dễ lưu thông hơn do băng tan, giúp rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển. Nga kỳ vọng sẽ tăng cường thương mại qua NSR để đẩy mạnh giao thương với châu Á thay vì châu Âu trong bối cảnh bị trừng phạt. Năm ngoái, số chuyến vận chuyển dầu từ Nga sang Trung Quốc qua tuyến này đã tăng khoảng 25%.

Trung Quốc cũng đang đẩy mạnh thăm dò khu vực, đã triển khai 10 chuyến thám hiểm khoa học tới Bắc Cực và đóng các tàu nghiên cứu để khảo sát vùng biển băng giá phía bắc nước Nga.

Greenland: Tranh cãi về đất hiếm và vị thế mới ở Bắc Cực

Greenland có tài nguyên khoáng sản gì mà Mỹ muốn?

Đan Mạch lo ngại tham vọng của ông Trump đối với Greenland

Châu Âu sẽ làm gì nếu Mỹ lấy Greenland?