Một nước Mỹ "xanh" chậm lại

Một số chuyên gia cảnh báo rằng việc Mỹ rút lui khỏi năng lượng sạch có thể đẩy giá tiêu dùng lên cao, cản trở đổi mới sáng tạo và làm suy yếu khả năng cạnh tranh trong các ngành công nghiệp then chốt. Những lo ngại đang ngày một tăng cao bởi dự báo mức tiêu thụ năng lượng và giá cả sẽ tăng vọt trong những năm tới. “Nếu bạn quan tâm đến việc bảo đảm nguồn lực đáp ứng nhu cầu điện, bạn sẽ muốn tất cả cùng vào cuộc đúng không?”, “Bạn sẽ muốn tất cả các công nghệ đều tham gia vào giải pháp và những loại hình công nghệ có thể triển khai nhanh nhất chính là năng lượng gió, năng lượng mặt trời và pin”, ông Jon Elkind, học giả cao cấp tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu, nhận định.

Tuy nhiên, Tổng thống Trump đã chọn một hướng đi khác. “Bất kỳ bang nào phụ thuộc vào turbine gió và năng lượng mặt trời để cung cấp điện đều đang chứng kiến giá điện và năng lượng tăng kỷ lục”, ông viết trên Truth Social hôm 22/7. “Chúng tôi sẽ không phê duyệt các dự án điện gió hay năng lượng mặt trời ảnh hưởng đến đất nông nghiệp”.

Kể từ khi trở lại Nhà Trắng, ông Trump đã đặt mục tiêu gia tăng sản xuất và xuất khẩu nhiên liệu hóa thạch, cắt giảm đáng kể trong lĩnh vực năng lượng sạch

Kể từ khi trở lại Nhà Trắng, ông Trump đã đặt mục tiêu gia tăng sản xuất và xuất khẩu nhiên liệu hóa thạch như khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), đồng thời thúc đẩy năng lượng hạt nhân và địa nhiệt để tăng nguồn cung. Dự luật ngân sách nổi bật của ông đã thực hiện các cắt giảm đáng kể trong lĩnh vực năng lượng sạch đang phát triển, đặc biệt là năng lượng gió và mặt trời, bằng cách loại bỏ dần các trợ cấp năng lượng xanh từ Đạo luật Giảm lạm phát (Inflation Reduction Act - IRA) do cựu Tổng thống Biden triển khai.

Đối với ông Jon Elkind, người từng phụ trách các vấn đề quốc tế tại Bộ Năng lượng dưới thời Tổng thống Obama, nỗ lực của ông Trump nhằm “giải phóng” năng lượng Mỹ sẽ không thể hoàn thiện nếu thiếu năng lượng tái tạo. “Điều này chắc chắn sẽ ảnh hưởng lớn đến cách nước Mỹ tự định vị mình trong tương lai, trong một thế giới với những thay đổi nhanh chóng về công nghệ năng lượng”, ông nói. “Chúng ta muốn Mỹ là quốc gia tiên phong, tạo lập và dẫn đầu thị trường, cung cấp giải pháp hay chỉ là người đi sau?”. Ông Elkind bổ sung: “Ngay lúc này, những hành động mà chính quyền Trump đang thực hiện thực sự mơ hồ”.

Thay đổi cơ cấu năng lượng

Ngành năng lượng tái tạo chỉ chiếm hơn 20% sản lượng năng lượng của Mỹ trong năm 2023. Theo IRA, dự kiến khoảng 40% điện năng của quốc gia sẽ đến từ các nguồn năng lượng tái tạo vào năm 2030. Tuy nhiên, với những chính sách đảo ngược của ông Trump, tỷ trọng năng lượng sạch trong hệ thống lưới điện Mỹ dự kiến giảm 57-62% trong vòng 5-10 năm tới, theo Rhodium Group, một tổ chức nghiên cứu độc lập.

Trong khuôn khổ kế hoạch năng lượng đề ra, ông Trump đã chấm dứt lệnh tạm ngưng xuất khẩu khí tự nhiên năm 2024. Chính quyền trước đó đã ngừng xuất khẩu LNG và các dự án liên quan nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng sạch. “Trái ngược hoàn toàn với lệnh cấm xuất khẩu LNG dưới thời ông Biden, Tổng thống Trump đang tận dụng mọi công cụ của chính phủ để tăng sản xuất khí tự nhiên và xuất khẩu LNG”, người phát ngôn Nhà Trắng Harrison Fields chia sẻ với The Hill. “Đây là ưu tiên và cũng thành công lớn đối với chính quyền tổng thống Trump, vì chúng ta đã chứng kiến nhu cầu và sự quan tâm đáng kể từ các đối tác thương mại đối với LNG Mỹ”, ông bổ sung.

Một cơ sở điện gió ngoài khơi ở Mỹ

Hội đồng Cố vấn Kinh tế ước tính rằng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Mỹ có thể tăng thêm 0,56-1,90% mỗi năm đến năm 2035, nhờ kế hoạch tái khởi động xuất khẩu. Tuy nhiên, các chuyên gia an ninh năng lượng cảnh báo rằng cơ cấu năng lượng kém đa dạng cũng có những hệ quả sâu rộng. Một báo cáo tháng 7 từ SAFE, một tổ chức tư vấn độc lập về an ninh năng lượng, cùng Hội đồng Lãnh đạo An ninh năng lượng, lập luận rằng ngành công nghiệp nội địa đa dạng sẽ cho phép Mỹ giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu dầu mỏ và các nguồn năng lượng khác.

Báo cáo nhấn mạnh rằng mục tiêu “chuyển đổi sang các mô hình công nghệ mới” đóng vai trò “cực kỳ quan trọng đối với an ninh quốc gia, vì sự phụ thuộc vào thị trường dầu mỏ nhiều biến động có thể hạn chế khả năng hoạch định chính sách đối ngoại của Mỹ, từ đó ảnh hưởng đến tính linh hoạt cũng như hoạt động của quân đội”. “Trái ngược với nhiên liệu hóa thạch, năng lượng tái tạo không cần nguồn nhiên liệu đầu vào, giúp chúng miễn nhiễm với biến động giá”, báo cáo nêu rõ.

Viện Dầu khí Mỹ, nhóm vận động hành lang về dầu mỏ và khí tự nhiên, lập luận rằng năng lượng sạch và việc tổng thống tập trung vào LNG có thể bổ trợ cho nhau. “Khí tự nhiên đóng vai trò rất quan trọng trong việc bảo đảm độ tin cậy cho lưới điện và an ninh năng lượng tại Mỹ. Đó cũng là nguồn bổ sung tự nhiên, có thể hỗ trợ năng lượng tái tạo trên lưới điện”, bà Rachel Fox, Giám đốc Chính sách, Kinh tế và Các vấn đề quy định của Viện, cho biết. “Chúng tôi thực sự muốn thấy khí tự nhiên đóng vai trò ở hầu hết mọi nơi có thể, vì chúng ta có thể sản xuất với chi phí thấp, đồng thời xuất khẩu ra nước ngoài để hỗ trợ an ninh năng lượng quốc tế”, bà bổ sung.

Nhu cầu điện tăng vọt

Giá điện tăng là mối quan ngại lớn đối với người tiêu dùng Mỹ, khi mức tiêu thụ điện dự kiến đạt kỷ lục và tăng vọt trong những năm tới. Đến năm 2040, nhu cầu được dự báo tăng từ 35 đến 50%, theo Hiệp hội Năng lượng Sạch Mỹ.

Cuối tháng 7, giá điện trung bình cao hơn 5,5% so với cùng kỳ năm trước. Một trong những lý do đến từ kế hoạch mở rộng các ngành công nghiệp tiêu tốn nhiều năng lượng, chẳng hạn như trung tâm dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, những lĩnh vực mà chính quyền đã đầu tư mạnh mẽ. “Tất cả người dân ở Washington đều đồng ý rằng nhu cầu điện sẽ tiếp tục tăng”, Avery Ash, Phó Chủ tịch cấp cao của SAFE, chia sẻ với The Hill. “Giải pháp tức thời duy nhất là các nguồn năng lượng tái tạo như gió và mặt trời, vốn dễ triển khai và đã có trong danh sách kết nối lưới điện”.

Trong tháng 8, các nghị sĩ Dân chủ tại Capitol Hill đã chỉ trích việc chính quyền rút lại các chính sách năng lượng tái tạo, chỉ trích ông Trump về tình trạng giá năng lượng tăng cao. “Trước bối cảnh nhu cầu năng lượng tăng vọt, các chính sách của Mỹ lại đang bóp nghẹt những nguồn năng lượng giá rẻ, có thể triển khai nhanh chóng - năng lượng mặt trời và gió - bằng cách đẩy chi phí lên cao, tạo các rào cản cho quá trình cấp phép và khiến thị trường gặp nhiều bất ổn”, một nhóm thượng nghị sĩ đã viết.

Nhà Trắng thúc đẩy năng lượng hạt nhân và địa nhiệt để tăng nguồn cung

Không đồng tình với quan điểm trên. Bà Rachel Fox lập luận rằng khí tự nhiên “có nhiều tiềm năng để đáp ứng loại nhu cầu mà chúng ta sẽ thấy trong thập niên tới”, đồng thời thừa nhận nhu cầu tăng và giá năng lượng đang leo thang. Tuy nhiên, ông Elkind cho rằng việc xem nhẹ tầm quan trọng của năng lượng tái tạo có thể khiến “tình thế trở nên khó khăn hơn”. “Chúng ta đang tạo áp lực cho các doanh nghiệp muốn phát triển trí tuệ nhân tạo và các trung tâm dữ liệu ở Mỹ. Chúng ta đang cản trở nỗ lực kìm hãm giá điện tăng cao ở các hộ gia đình. Chúng ta cũng đang khiến kế hoạch triển khai các ngành sản xuất mới trên khắp nước Mỹ trở nên khó khăn hơn”.

Việc rút lui có thể đe dọa năng lực cạnh tranh của Mỹ

Ông Wayne Gray, giáo sư kinh tế tại Đại học Clark, chia sẻ với The Hill rằng các công ty Mỹ ít động lực phát triển sản phẩm năng lượng sạch do các chính sách của tổng thống Trump và có khả năng khiến Mỹ tụt hậu trên sân chơi toàn cầu. “Điều đó tạo cơ hội để các doanh nghiệp châu Âu hoặc Trung Quốc vượt lên trước và sau đó có thể kiểm soát thị trường”, ông nói. Việc chính quyền Mỹ rút lui khỏi các dự án turbine gió ngoài khơi - một thị trường đang bùng nổ - có tác động dây chuyền đến các ngành quan trọng khác, bao gồm vận tải biển và thép, theo ông Elkind.

Câu hỏi được đặt ra là các ngành công nghiệp của tương lai là gì và Mỹ đang hướng tới điều gì? Những nguồn năng lượng nào sẽ làm tăng khả năng cạnh tranh kinh tế của Mỹ trong tương lai, những nguồn lực nào sẽ tạo cơ hội việc làm ở Mỹ trong tương lai? Dù vậy, một số doanh nghiệp tư nhân vẫn tiếp tục đầu tư mạnh vào thị trường năng lượng tái tạo mới nổi. Ví dụ, Ford Motor Co. dự định đầu tư gần 2 tỉ USD để phát triển xe điện (EV) tầm trung có giá cả phải chăng, sau khi luật chi tiêu của Mỹ loại bỏ các khoản tín dụng thuế cho xe điện. “Và chiếc xe mới đã được sản xuất tại Louisville, Kentucky sẽ là giải pháp tối ưu hơn bất cứ thứ gì bạn có thể mua từ Trung Quốc”, CEO Ford, James Farley, cho biết.

Dù khu vực tư nhân vẫn tiếp tục đầu tư vào công nghệ năng lượng sạch, ông Ash vẫn lo ngại rằng nếu không có đủ điện để đáp ứng nhu cầu, các ngành như trí tuệ nhân tạo hay xe điện vẫn sẽ gặp khó khăn. “Câu hỏi thực sự không phải là làm thế nào để đáp ứng nhu cầu điện hôm nay, mà là làm thế nào để đáp ứng nhu cầu năng lượng của ngày mai”, ông Ash nói. Nếu Mỹ không đáp ứng được những nhu cầu đó, ông bổ sung, “sẽ rất khó để chúng ta cạnh tranh toàn cầu, nếu nghĩ đến tất cả các lĩnh vực mà Mỹ muốn dẫn đầu trong tương lai, Mỹ sẽ không còn khả năng cạnh tranh”.