Lời giải cho bài toán chống ngập ở Thủ đô

Với những người dân sống tại các "rốn ngập" như Nguyễn Khuyến, Thái Hà, hay khu vực phía Tây Hà Nội, những cơn mưa lớn luôn đi kèm với sự mệt mỏi. Giao thông tê liệt, nước tràn vào nhà, sinh hoạt đảo lộn. Dù thành phố liên tục nỗ lực, cảnh tượng này vẫn lặp lại. Vậy gốc rễ của "căn bệnh trầm kha" này nằm ở đâu?

Chia sẻ về vấn đề này, TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm - Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam chỉ ra những điểm nghẽn cốt lõi. Đầu tiên là tốc độ "bê tông hóa" và sự gia tăng chóng mặt của các tòa nhà cao tầng. Dù quy chuẩn xây dựng quy định rõ các công trình từ 9 tầng trở lên chỉ được phép có mật độ xây dựng tối đa 40%, nhưng thực tế giám sát lại là một bài toán khó. Hậu quả là không gian xanh bị thu hẹp, mặt đất mất đi khả năng thấm thấu nước tự nhiên.

Dự án cải tạo kênh Thuỵ Phương là công trình khẩn cấp với tổng vốn đầu tư hơn 920 tỷ đồng, dài 7,6km, mục tiêu hoàn thành trước 31/5/2026.

Thứ hai là sự thiếu hụt trầm trọng không gian chứa nước bề mặt. Theo TS Đào Ngọc Nghiêm, hồ điều hòa của Hà Nội hiện chỉ có hơn 1000ha trong khi đó, theo quy hoạch đến năm 2030, tầm nhìn 2050, thành phố cần khoảng 5.405ha hồ điều hòa. Kinh nghiệm khoa học và quốc tế đã chỉ ra rằng, để điều hòa được lượng nước mặt cho một đô thị lớn, tỷ lệ này phải đạt từ 5 - 6%. Điều đó đồng nghĩa với việc Thủ đô cần tới 12.000 - 15.000ha diện tích mặt nước mới đủ sức chứa và điều tiết khi có mưa lớn. Việc san lấp hồ ao vô tội vạ trong quá trình đô thị hóa đã tước đi "chiếc phổi xốp" ngậm nước tự nhiên của thành phố.

Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu với những trận mưa cực đoan có cường độ vượt xa năng lực của hệ thống cống thoát nước cũ kỹ cũng là nguyên nhân khiến tình trạng ngập úng trở nên khó lường hơn.

Nhận thức rõ sự cấp bách, những năm qua, Hà Nội đã không đứng yên. Thành phố đã rót hàng chục nghìn tỷ đồng vào các dự án cải tạo, nâng cấp hạ tầng thoát nước.

Tính đến năm 2016, khu vực nội thành đã hoàn thành các dự án thoát nước với tổng mức đầu tư hơn 8.000 tỷ đồng. Đến năm 2026, Hà Nội đã chi thêm 5.600 tỷ đồng để triển khai 10 dự án khẩn cấp chống úng ngập. Đây được coi là động thái quyết liệt, mang quyết tâm cao của cả bộ máy chính trị, xã hội Thủ đô hướng tới mục tiêu ổn định đời sống người dân. Không khí trên các công trường hiện đang vô cùng nhộn nhịp, thể hiện quyết tâm "vượt nắng, thắng mưa" để sớm đưa các hạng mục vào vận hành trước mùa mưa năm nay.

Ngoài ra, thành phố cũng linh hoạt áp dụng các giải pháp thu nước cục bộ. Điển hình là hầm chứa nước ngầm dưới sân Trường THCS Lý Thường Kiệt để chống ngập cho "rốn nước" phố Nguyễn Khuyến. Thực tế đã chứng minh hiệu quả: với những trận mưa từ 50 - 100mm, nếu trước đây phố ngập sâu từ 0,5m - 0,7m, thì nay nhờ 3 máy bơm công suất lớn (750m3/giờ) hút nước từ hầm chứa ra ngoài, mức ngập đã giảm hẳn xuống chỉ còn 0,2m - 0,3m.

Dù hầm ngầm chưa thể xóa sổ hoàn toàn tình trạng ngập úng, nhưng đây là minh chứng cho thấy sự chủ động tìm tòi giải pháp của thành phố đã bước đầu mang lại trái ngọt, vơi đi phần nào nỗi cực nhọc của người dân.

Tuy nhiên, "cắt cơn" bằng các giải pháp cục bộ thôi là chưa đủ. Để siêu đô thị Hà Nội thực sự "bình yên" trước biến đổi khí hậu, cần một cuộc đại phẫu toàn diện.

Mỗi mùa mưa về, người dân Thủ đô lại chật vật trong những vũng nước ngập rác, chất thải kéo dài cả tuần.

Bên cạnh các dự án "chạy nước rút", thành phố cũng đã xây dựng Đề án phòng, chống úng ngập giai đoạn 2026-2030. Sự khác biệt lớn nhất trong tư duy quản lý hiện nay là Hà Nội không chỉ tập trung giải quyết các vấn đề trước mắt mà còn kiên quyết xử lý tận gốc những tồn tại, bất cập. Thành phố đặt mục tiêu từng bước hoàn thiện quy hoạch, xây dựng một hệ thống thoát nước đồng bộ, hiện đại, ăn khớp với tốc độ phát triển và mở rộng của Thủ đô. Tư duy "tầm nhìn 100 năm" chính là lời khẳng định về một lộ trình bài bản: từ khơi thông các dòng chảy lớn, mở rộng không gian mặt nước, cho đến việc ứng dụng công nghệ quản lý vận hành trạm bơm tiên tiến.

Giành lại sự thông thoáng cho những tuyến phố mỗi khi mùa mưa về là một chặng đường dài, đòi hỏi sự kiên trì và nguồn lực khổng lồ. Theo TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, để hiện thực hóa được mục tiêu đó, Hà Nội cần phải tuân thủ nghiêm ngặt quy hoạch không gian ngầm - vốn là một nguồn tài nguyên cực kỳ quý giá. Đồng thời, việc khơi thông và quản lý chặt chẽ hệ thống kênh, mương, đặc biệt là các dòng sông chính (sông Nhuệ, sông Đuống, sông Hồng...) và nâng cấp liên tục công suất các trạm bơm phải được coi là mệnh lệnh thường xuyên.

Với sự kết hợp nhịp nhàng giữa các dự án khẩn cấp và một tầm nhìn chiến lược kéo dài hàng thế kỷ, chúng ta có quyền tin tưởng rằng bài toán ngập úng tại Hà Nội sẽ được hóa giải căn cơ. Những cơn mưa rào mùa hạ rồi đây sẽ chỉ mang lại sự mát lành cho cây lá, thay vì mang theo tiếng thở dài của người dân Thủ đô.