Kỳ cuối: Cách "đội tàu bí mật" của Venezuela buôn dầu trên biển

Tàu chở dầu bị thu giữ, mang tên Skipper, có tiền sử làm giả hoặc che giấu vị trí và từng nhiều lần chuyển dầu trên biển sang các tàu khác. (Ảnh: BBC)

Theo bài đăng của ông Trump trên mạng xã hội Truth Social, việc Mỹ tăng cường hiện diện quân sự quy mô lớn tại vùng Caribe phía nam - bao gồm các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường, hàng chục tiêm kích, hàng nghìn binh sĩ và tàu sân bay lớn nhất thế giới USS Gerald R. Ford - “sẽ còn tiếp tục gia tăng” cho đến khi Venezuela trả lại dầu mỏ và lãnh thổ mà quốc gia Nam Mỹ này bị cáo buộc đã “chiếm đoạt” từ Mỹ.

Tàu chở dầu bị thu giữ, mang tên Skipper, có tiền sử làm giả hoặc che giấu vị trí và từng nhiều lần chuyển dầu trên biển sang các tàu khác, theo điều tra của BBC.

Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Pam Bondi mô tả Skipper là “tàu chở dầu được sử dụng để vận chuyển dầu thô bị trừng phạt từ Venezuela và Iran”.

Chính phủ Venezuela đã phải chịu hàng chục lệnh trừng phạt kinh tế của Mỹ từ năm 2017, ảnh hưởng nghiêm trọng đến ngành dầu khí và năng lượng. Chính quyền của Tổng thống Nicolás Maduro gọi vụ thu giữ này là “hành động cướp biển”.

Những tàu chở dầu cũ kỹ

Theo các công ty trong lĩnh vực năng lượng, Venezuela hiện có thể sử dụng tới 54 “tàu bí mật” - tên gọi xuất phát từ việc các tàu này tắt thiết bị phát tín hiệu vị trí - dùng cờ giả và thực hiện các hoạt động chuyển hàng không chính quy để đưa dầu thô bị trừng phạt, bán với giá chiết khấu, tới các thị trường châu Mỹ và châu Á.

Trong một báo cáo công bố hồi tháng 9, S&P Global Oil and Gas cho biết Nga, Iran và Venezuela trong những năm gần đây đã hợp tác với các bên vận tải “thiếu minh bạch” để mua hoặc thuê tàu chở dầu, qua đó tiếp tục hoạt động nhằm né tránh các lệnh trừng phạt quốc tế.

Theo S&P Global, mạng lưới này “liên tục thay đổi và tiến hóa”.

Venezuela - từng được coi là “Ả Rập Xê-út của châu Mỹ” do sở hữu trữ lượng dầu thô đã được chứng minh lớn nhất thế giới - hiện khai thác trung bình khoảng 1,2 triệu thùng/ngày.

Tanker Trackers, một dịch vụ kỹ thuật số độc lập chuyên theo dõi và báo cáo các chuyến hàng dầu tại những điểm nóng địa chính trị, cho biết hôm thứ Năm rằng 38 tàu chở dầu Venezuela đang nằm trong “danh sách đen” của Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ.

“Trong số 38 tàu này, chúng tôi đánh giá 17 tàu có khả năng rời cảng, và 8 tàu trong số đó đang chở hàng; gồm 6 tàu chở dầu thô và 2 tàu chở dầu nhiên liệu”, Tanker Trackers đăng tải.

Ngoài nguy cơ gây tổn hại uy tín cho các công ty vận hành, những con tàu bị trừng phạt còn có thể bị phạt tiền, và chủ sở hữu có thể phải đối mặt với các cuộc điều tra hình sự.

Theo Hội đồng Đại Tây Dương, các tàu thuộc “đội tàu bí mật” có một số đặc điểm chung: Đây là “một tập hợp các con tàu”, không phải hạm đội chính thức của bất kỳ chính phủ hay quốc gia nào, với quyền sở hữu và quản lý rất thiếu minh bạch.

Các tàu này cũng thường không đáp ứng tiêu chuẩn an toàn; chúng đã cũ, bảo dưỡng kém, nhiều chiếc khoảng 20 năm tuổi; thường xuyên thay đổi đăng ký và treo cờ quốc gia khác nhau; đồng thời thao túng tín hiệu của các hệ thống dẫn đường bắt buộc trên tàu thương mại - một hành vi trái phép được gọi là “giả mạo tín hiệu”.

Đội tàu bí mật trên đường sang châu Á

Theo chuyên gia kinh tế Francisco Monaldi, người nghiên cứu về chính trị và kinh tế năng lượng, điểm đến chính của dầu thô Venezuela hiện được vận chuyển bằng “đội tàu bí mật” mà Mỹ phát hiện là Trung Quốc, với các hoạt động trung chuyển lặp đi lặp lại tại Malaysia và Singapore.

“Phía Trung Quốc khai báo toàn bộ lượng dầu đó như thể xuất xứ từ Malaysia, hoặc Singapore. Có thời điểm họ còn làm như thể dầu đến từ Brazil”, ông Monaldi, Giám đốc Chương trình Năng lượng Mỹ Latinh tại Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng thuộc Viện Chính sách Công Baker của Đại học Rice, cho biết.

Theo ông Monaldi, do rủi ro từ các lệnh trừng phạt của Mỹ, dầu thường được bán cho người mua cuối với mức chiết khấu lên tới 40% so với giá chuẩn toàn cầu.

Tuần trước, Mỹ đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với sáu tàu chở dầu bị cáo buộc thuộc đội tàu này và từng vận chuyển dầu thô Venezuela bị trừng phạt.

Bộ Tài chính Mỹ đã đưa vào danh sách đen các tàu chở dầu gồm: H. Constance (treo cờ Panama, đóng năm 2002), Kiara M (Panama, 2004), Lattafa (Panama, 2003), Monique (treo cờ Quần đảo Cook, 2005), Tamia (treo cờ Hong Kong, 2006) và White Crane (Panama, 2007).

“Không phải tất cả các tàu đến Venezuela đều đã bị trừng phạt, nhưng tất cả đều là một phần của đội tàu bí mật đó, bởi không có công ty vận tải chính thống nào dám chấp nhận rủi ro bị trừng phạt”, ông Monaldi nói.

Ông cho biết thêm, Mỹ trước đây đã trừng phạt các tàu chở dầu cho Iran và Nga, nhưng nay bắt đầu trừng phạt cả những tàu chỉ vì liên quan đến Venezuela.

“Đây là một trò chơi mèo vờn chuột giữa Mỹ và thị trường chợ đen”, ông nói.

Theo Monaldi, các lệnh trừng phạt, cùng với sức ép của Mỹ buộc Ấn Độ không mua dầu Nga, đã khiến giá dầu trên thị trường chợ đen giảm xuống và tạo điều kiện để Nga chen chân vào thị trường vốn do Trung Quốc kiểm soát - nơi dầu Venezuela được tiêu thụ.

Hiện nay, dầu thô Venezuela được thanh toán bằng tài sản tiền mã hóa, trong khi trước đây các giao dịch này được tài trợ thông qua hệ thống ngân hàng Nga, vốn cũng đang chịu trừng phạt, ông cho biết.

“Việc bắt giữ tàu Skipper đã khiến chi phí của Venezuela tăng vọt. Nhiều tàu không muốn rời cảng, số khác thì quay đầu. Điều này đã bắt đầu tạo ra ảnh hưởng, với mức chiết khấu lớn hơn đối với dầu bị trừng phạt”, ông Monaldi nói.

Trung chuyển trên biển

Theo tổ chức xã hội dân sự Transparencia Venezuela, đơn vị giám sát việc quản lý các nguồn lực công tại quốc gia Nam Mỹ này, số lượng tàu chở dầu “bí mật” mà chính phủ của Tổng thống Nicolás Maduro từng sử dụng có thời điểm lên tới 113 chiếc.

“Tưởng như không có gì có thể ngăn cản họ, thậm chí các tàu này còn không cần cập cảng mà vẫn được bơm lên hàng nghìn thùng dầu thô”, tổ chức này nêu trong một báo cáo công bố hồi tháng 7 năm ngoái.

Theo Transparencia Venezuela, các tàu “bí mật” thường neo đậu ngoài khơi, tại khu vực giáp ranh giữa Venezuela với Aruba hoặc Curaçao, để nhận dầu thô từ Trung tâm Lọc dầu Paraguaná, thuộc bang Falcón của Venezuela, thông qua các hoạt động chuyển hàng tàu thường - tàu bí mật.

Một trong những con tàu “bí mật” như vậy được cho là Cape Balder - một tàu từng được cho là đã bị tháo dỡ cách đây ba năm, nhưng theo Transparencia Venezuela, đã hoạt động gần Falcón ít nhất hai lần trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 6.

Báo cáo của tổ chức này cho biết các hoạt động chuyển dầu tàu - tàu với dầu Venezuela đã được phát hiện cả trong vùng biển quốc gia và gần các cảng ở Malaysia và Singapore, phục vụ các chuyến hàng sang Trung Quốc.

Những con tàu này cũng hoạt động gần Tổ hợp Hóa dầu Tổng hợp José Antonio Anzoátegui ở miền đông Venezuela. Theo các nguồn tin không chính thức, tàu Skipper - con tàu bị Mỹ bắt giữ - có thể đã bốc dầu thô tại đây.

Năm 2020, chính phủ của ông Maduro đã thông qua một đạo luật “Chống phong tỏa” nhằm né tránh các lệnh trừng phạt, theo đó cho phép chính quyền Venezuela giữ bí mật những thông tin then chốt của ngành dầu khí, như phải báo cáo vận hành cũng như danh tính các nhà cung cấp và khách hàng.

Tàu dầu của Venezuela không phải là những tàu thương mại duy nhất phải đối mặt với các lệnh trừng phạt quốc tế.

Hôm thứ Năm, Liên minh châu Âu đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với 41 con tàu mà theo Brussels, là một phần của đội tàu “bí mật” của Nga. Hội đồng Liên minh châu Âu cho biết các tàu này thuộc một “đội tàu bí mật”, bị cấm tiếp cận cảng và chịu các hạn chế đối với nhiều dịch vụ vận tải biển khác nhau.

Hành trình của "hạm đội bóng tối" trên các đại dương

Kỳ 2: Vai trò của đội tàu bí mật trong vận chuyển dầu Venezuela