Khủng hoảng Hormuz thúc đẩy sự dịch chuyển của thị trường năng lượng

Việc thế giới ngày càng chú trọng an ninh năng lượng có thể biến phản ứng tình thế này thành một thay đổi mang tính cấu trúc và lâu dài. (Ảnh minh họa)

Kể từ khi xung đột ở Iran bùng nổ và eo biển Hormuz đóng cửa sáu tháng trước, làm gián đoạn khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu, dầu từ châu Mỹ đã trở thành một lựa chọn thay thế khả thi cho nguồn dầu khổng lồ từ Trung Đông. Đây là một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của thị trường năng lượng toàn cầu trong nhiều thập kỷ.

Việc Hormuz đóng cửa ngay lập tức tạo ra cuộc chạy đua tìm nguồn dầu thay thế, trong đó châu Mỹ là bên hưởng lợi lớn nhất.

Theo Kpler, xuất khẩu dầu thô từ châu Mỹ đạt trung bình kỷ lục 11,7 triệu thùng/ngày trong năm 2026, tăng từ 10,3 triệu thùng/ngày năm 2025 và gần gấp đôi so với một thập kỷ trước. Mỹ dẫn đầu với 4,4 triệu thùng/ngày, tiếp theo là Brazil với 2,5 triệu thùng/ngày.

Châu Á hấp thụ phần lớn lượng dầu bổ sung này. Nhập khẩu dầu từ Tây bán cầu vào châu Á dự kiến đạt kỷ lục 5,4 triệu thùng/ngày trong tháng 8, so với mức trung bình 4 triệu thùng/ngày năm 2025.

Sự đa dạng hóa này xuất phát từ nhu cầu cấp bách, nhưng khủng hoảng đã cho thấy rủi ro của việc phụ thuộc quá nhiều vào dầu Trung Đông. Ngay cả khi xuất khẩu vùng Vịnh phục hồi, các nhà nhập khẩu châu Á có thể vẫn muốn tránh phụ thuộc quá lớn vào một khu vực duy nhất, đặc biệt là khu vực có các điểm nghẽn hàng hải dễ bị tổn thương và nguy cơ xung đột cao.

Dầu từ Tây bán cầu đắt hơn do dầu vùng Vịnh có lợi thế về khoảng cách vận chuyển. Tuy nhiên, chi phí cao hơn có thể ngày càng được xem như “phí bảo hiểm” cho an ninh năng lượng.

Châu Mỹ vươn lên

Sự thay đổi trong dòng chảy dầu toàn cầu được thúc đẩy bởi tốc độ tăng trưởng mạnh của sản lượng dầu khí tại châu Mỹ trong thập kỷ qua.

Động lực lớn nhất là cuộc cách mạng dầu đá phiến của Mỹ, giúp Mỹ trở thành nhà khai thác dầu lớn nhất thế giới vào năm 2018, vượt Ả Rập Xê-út và Nga. Theo IEA, sản lượng Mỹ đạt kỷ lục 21 triệu thùng/ngày năm 2025, tương đương khoảng 1/5 sản lượng toàn cầu.

Các nước khác trong khu vực cũng tăng sản lượng đáng kể: Brazil: dự kiến đạt kỷ lục 4,3 triệu thùng/ngày năm 2026, tăng 480.000 thùng/ngày, nhờ các mỏ nước sâu lớn như Búzios và Bacalhau. Canada: tiếp tục mở rộng công suất khai thác dầu cát. Guyana: nhanh chóng trở thành một trong những nhà khai thác tăng trưởng nhanh nhất thế giới. Argentina: liên tục tăng sản lượng từ bể đá phiến Vaca Muerta, một trong những nguồn tài nguyên dầu khí phi truyền thống lớn nhất ngoài Bắc Mỹ.

Theo IEA, sản lượng dầu Bắc Mỹ dự kiến đạt trung bình 30,5 triệu thùng/ngày vào năm 2027, trong khi Mỹ Latinh đạt khoảng 9,3 triệu thùng/ngày. Tổng cộng, sản lượng khu vực sẽ tăng khoảng 50% so với một thập kỷ trước.

Đặc biệt tại Bắc Mỹ, nhiều năm qua đã được đầu tư mạnh vào công suất khai thác, cảng xuất khẩu, đường ống và hạ tầng vận chuyển. Vì vậy, cuộc khủng hoảng Trung Đông xảy ra đúng lúc các nhà khai thác châu Mỹ đã sẵn sàng tận dụng cơ hội.

Eo biển Hormuz tạo ra một cơ hội hiếm có

Khủng hoảng Hormuz đang mở ra cơ hội lớn cho các nhà cung cấp dầu châu Mỹ. Châu Mỹ hiện chiếm khoảng 30% xuất khẩu dầu thô bằng đường biển toàn cầu, tăng từ 23% năm trước, với người mua châu Á đóng vai trò chính.

Châu Mỹ khó có thể thay thế hoàn toàn dầu Trung Đông tại châu Á, nhưng có thể tiếp tục làm suy giảm vị thế thống trị của dầu vùng Vịnh.

Trong nhiều thập kỷ, khoảng cách địa lý khiến dầu Trung Đông trở thành lựa chọn tự nhiên của các nước châu Á. Một tàu chở dầu từ Brazil đến Nhật Bản có thể mất tới 60 ngày, gần gấp ba thời gian đi từ vùng Vịnh. Hành trình dài hơn làm tăng nhu cầu tàu và chi phí vận chuyển.

Do đó, cước tàu chở dầu đã tăng mạnh. Giá thuê tàu VLCC chở 2 triệu thùng từng lên khoảng 640.000 USD/ngày, hơn gấp ba mức trước xung đột, theo LSEG.

Tuy nhiên, các nhà máy lọc dầu châu Á hiện sẵn sàng chấp nhận chi phí vận chuyển cao hơn để đổi lấy an ninh và độ tin cậy của nguồn cung. Trong một thế giới ngày càng bất ổn, độ tin cậy có thể quan trọng không kém khoảng cách.

Châu Mỹ còn có một lợi thế khác: đa dạng chủng loại dầu thô. Thị trường có dầu nhẹ, ngọt từ đá phiến Mỹ; dầu nặng, chua từ dầu cát Canada; dầu trung bình, ngọt từ các mỏ ngoài khơi Brazil và Guyana; cũng như dầu nhẹ, ngọt từ đá phiến Argentina.

Tất nhiên, châu Mỹ không thể thay thế hoàn toàn Trung Đông - nơi có trữ lượng lớn hơn nhiều và chi phí khai thác thấp hơn đáng kể.

Nhưng điều bắt đầu như một phản ứng tạm thời với xung đột Mỹ-Iran đang ngày càng giống một sự tái định hình lâu dài của thương mại dầu toàn cầu, có thể tiếp tục ngay cả khi xung đột tại vùng Vịnh kết thúc.

Đông Nam Á có thể chịu thêm cú sốc nhiên liệu từ xung đột Mỹ-Iran

Thị trường năng lượng toàn cầu đang chịu những áp lực nào?

Đồng bộ giải pháp bình ổn giá xăng dầu, tiếp tục duy trì chính sách giảm thuế

Ý nghĩa của Thỏa thuận eo biển Hormuz với thị trường năng lượng toàn cầu?