Đào tạo nhân lực Mỏ - Địa chất xứng tầm quốc tế

Từ chuyên môn sâu đến năng lực liên ngành

Phát biểu tại diễn đàn "Vai trò của Trường Đại học Mỏ - Địa chất trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới", hướng tới kỷ niệm 60 năm thành lập trường, TS Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng, Trường Đại học Mỏ - Địa chất đang đứng trước cơ hội lớn để tái định vị vai trò của mình, từ một cơ sở đào tạo chuyên ngành có bề dày truyền thống trở thành trung tâm đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo liên ngành, phục vụ phát triển tài nguyên, dầu khí, năng lượng, hạ tầng và công nghệ quốc gia.

Yêu cầu này hoàn toàn đồng nhất với định hướng phát triển chiến lược của đất nước. Hàng loạt lĩnh vực công nghệ mũi nhọn hiện nay như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, robot, tự động hóa, công nghệ năng lượng, khai thác khoáng sản chuyên sâu, năng lượng ngoài khơi hay đường sắt tốc độ cao... đều có sự giao thoa mạnh mẽ với những thế mạnh truyền thống của nhà trường.

TS Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam: Một chương trình đào tạo hiện đại không chỉ cung cấp kiến thức chuyên môn mà phải tạo ra năng lực làm việc theo chuẩn quốc tế

Trong giai đoạn 2026-2030, Trường Đại học Mỏ - Địa chất hướng tới trở thành đại học đa ngành định hướng nghiên cứu, đồng thời phát triển thành trung tâm nghiên cứu xuất sắc quốc gia về khoáng sản chiến lược, công nghệ lòng đất, địa không gian số và công trình ngầm. Điều này đòi hỏi sự chuyển biến mạnh mẽ trong cả đào tạo, nghiên cứu khoa học và hợp tác với doanh nghiệp.

Theo TS Nguyễn Quốc Thập, thế mạnh côt lõi của Trường Đại học Mỏ - Địa chất chính là nền tảng tri thức kết hợp hài giữa khoa học trái đất, kỹ thuật công nghiệp, dữ liệu không gian và các quy luật phát triển tự nhiên. Trong giai đoạn phát triển mới, lợi thế cạnh tranh sẽ không thuộc về những kiến thức đơn lẻ mà còn phụ thuộc vào năng lực kết nối và tích hợp những nguồn tri thức đó để giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Vì vậy, sứ mệnh của nhà trường cần chuyển từ đào tạo theo những chuyên ngành hẹp sang kiến tạo năng lực phát triển toàn diện. Chân dung kỹ sư tương lai phải là người vừa có kiến thức chuyên môn sâu, vừa có khả năng nhìn nhận và giải quyết vấn đề dưới góc độ hệ thống.

Bên cạnh khối kiến thức kỹ thuật cốt lõi như địa chất, khoan khai thác hay trắc địa..., người học cần được trang bị thêm năng lực về kinh tế, pháp luật, môi trường, ngoại ngữ và các chuẩn mực quốc tế. Đặc biệt, chương trình đào tạo phải chú trọng phát triển kỹ năng quản trị dự án, quản lý rủi ro và khả năng thích ứng linh hoạt với sự thay đổi của công nghệ.

“Chuyên môn là chiều sâu, liên ngành là chiều rộng”, TS Nguyễn Quốc Thập nhấn mạnh, đồng thời cho rằng, chất lượng đào tạo cũng cần được đánh giá bằng những tiêu chí mới. Không chỉ cần biết sinh viên đã học được gì, mà quan trọng hơn là họ có giải quyết được các bài toán thực tế của sản xuất hay không, có được tiếp cận phòng thí nghiệm, mô hình mô phỏng, thiết bị hiện đại và thực hành tại hiện trường hay không.

Từ yêu cầu đó, ông đề xuất 6 lĩnh vực đào tạo và nghiên cứu trọng tâm gồm: dầu khí thông minh và khai thác hiệu quả; năng lượng ngoài khơi; chuyển dịch năng lượng; khoáng sản chiến lược; dữ liệu không gian và Trái đất số; môi trường và phục hồi sinh thái.

Ở góc độ ngành khoáng sản, PGS.TS Phùng Mạnh Đắc, Chủ tịch Hội Mỏ Việt Nam, cũng cho rằng con người là yếu tố then chốt để chuyển đổi ngành công nghiệp khoáng sản trong kỷ nguyên mới. Khoáng sản không chỉ là nguồn lực trực tiếp cho nền kinh tế mà còn là đầu vào của nhiều ngành công nghiệp nền tảng và công nghệ cao, có ý nghĩa đối với an ninh nguyên liệu, năng lượng và quốc phòng.

PGS.TS Phùng Mạnh Đắc, Chủ tịch Hội Mỏ Việt Nam cho rằng con người là yếu tố then chốt để chuyển đổi ngành công nghiệp khoáng sản trong kỷ nguyên mới.

Ngành khoáng sản đang trải qua bước chuyển mình mạnh mẽ từ mô hình khai thác truyền thống sang phát triển theo chuỗi giá trị và chế biến sâu để tạo ra các vật liệu cao cấp, thay vì xuất khẩu thô sơ. Quá trình sản xuất cũng dịch chuyển từ thiết bị cơ giới cơ bản sang tự động hóa, số hóa và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, hướng tới mục tiêu khai thác xanh, tuần hoàn nhằm tối ưu hóa tài nguyên và năng lượng.

Để đáp ứng yêu cầu đó, nhân lực tương lai vừa phải vững chuyên môn, vừa phải làm chủ các công nghệ số cốt lõi như mô hình hóa, cơ sở dữ liệu địa chất, bản đồ số, hệ thống thông tin địa lý, điều khiển tự động, phân tích dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo. Cùng với đó là khả năng tiếp cận các công nghệ chiến lược như khai thác thông minh, điều khiển từ xa, tuyển khoáng tiên tiến, tiết kiệm năng lượng, vật liệu mới, giảm phát thải và kinh tế tuần hoàn.

Đưa chuẩn quốc tế vào từng chương trình đào tạo

Theo PGS.TS Phùng Mạnh Đắc, Trường Đại học Mỏ - Địa chất có nhiều lợi thế để đảm nhận vai trò đặc biệt quan trọng trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành khoáng sản. Bên cạnh bề dày truyền thống 60 năm và hệ thống đào tạo đồng bộ, nhà trường còn quy tụ đội ngũ giảng viên, nhà khoa học giàu kinh nghiệm, cùng hệ thống phòng thí nghiệm và cơ sở thực hành hiện đại. Đặc biệt, khả năng kết nối chặt chẽ với thực địa sản xuất cùng mạng lưới cựu sinh viên, chuyên gia và đối tác quốc tế sâu rộng chính là bệ phóng vững chắc cho chất lượng đào tạo của trường.

Tuy nhiên, những lợi thế truyền thống cần được chuyển hóa thành năng lực mới. Nhà trường cần tích hợp các công nghệ chiến lược vào chương trình đào tạo, tăng cường mô hình hóa, mô phỏng, bản sao số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điều khiển từ xa, quản trị rủi ro, công nghệ ít phát thải và kinh tế tuần hoàn.

Theo TS Nguyễn Quốc Thập, Trường Đại học Mỏ - Địa chất cần xây dựng chuẩn kỹ thuật, ngoại ngữ chuyên ngành và phương pháp làm việc hiện đại ngay tại trường, để mỗi kỹ sư tốt nghiệp có thể tự tin bước vào thị trường lao động toàn cầu.

Một yêu cầu quan trọng khác là xây dựng mô hình hợp tác chặt chẽ giữa Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp. Trong mối quan hệ này, Nhà nước giữ vai trò định hướng nhu cầu phát triển, đặt hàng các nhiệm vụ chiến lược và đầu tư hạ tầng nền tảng. Nhà trường chủ động đổi mới chương trình đào tạo, nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên và chuẩn hóa đầu ra. Trong khi đó, doanh nghiệp đồng hành trực tiếp qua việc tham gia thiết kế chương trình, cung cấp các bài toán thực tế, dữ liệu, không gian thực tập cùng đội ngũ chuyên gia hướng dẫn.

Khi đó, doanh nghiệp không còn chỉ là nơi tiếp nhận sinh viên sau tốt nghiệp mà trở thành đối tác đồng kiến tạo nguồn nhân lực. Mô hình này cũng mở ra khả năng kết hợp đào tạo, nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và tư vấn chính sách, tạo thành một hệ sinh thái gắn kết giữa nhà trường với thực tiễn phát triển.

Đặc biệt, TS Nguyễn Quốc Thập nhấn mạnh yêu cầu đào tạo phải xứng tầm quốc tế. Theo ông, hội nhập không thể chỉ dừng ở việc cử cán bộ, sinh viên ra nước ngoài học tập, mà phải đưa chuẩn mực thế giới vào từng chương trình, từng học phần và từng dự án nghiên cứu ngay tại nhà trường.

Chuẩn kỹ thuật quốc tế, năng lực ngoại ngữ chuyên ngành và phương pháp làm việc theo thông lệ hiện đại cần trở thành những thành tố thường xuyên của quá trình đào tạo. Chất lượng không chỉ được đánh giá bằng thước đo trong nước mà phải tham chiếu với chuẩn mực của khu vực và thế giới, để mỗi kỹ sư, chuyên gia tốt nghiệp từ Trường Đại học Mỏ - Địa chất có đủ năng lực cạnh tranh bình đẳng trên thị trường lao động quốc tế.

Cùng với đó, nhà trường cần mở rộng hợp tác đào tạo, trao đổi học thuật, công nhận bằng cấp và phối hợp nghiên cứu với các trường đại học, tổ chức nghiên cứu nước ngoài. Việc xây dựng các phòng thí nghiệm hiện đại, cơ sở dữ liệu dùng chung và môi trường học tập theo chuẩn quốc tế sẽ giúp người học hình thành tư duy mở, kỹ năng thực hành và tầm nhìn toàn cầu.

Sau 60 năm xây dựng và phát triển, yêu cầu đặt ra với Trường Đại học Mỏ - Địa chất trong giai đoạn mới không chỉ là tiếp tục phát huy truyền thống, mà phải chuyển hóa truyền thống thành năng lực cạnh tranh mới. Nếu làm tốt sự kết hợp giữa chuyên môn sâu, tư duy liên ngành, công nghệ hiện đại, thực tiễn doanh nghiệp và chuẩn mực quốc tế, nhà trường sẽ có điều kiện khẳng định vị thế không chỉ trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam mà còn trên bản đồ đào tạo, nghiên cứu quốc tế.

Cấp thiết đào tạo nguồn nhân lực cho thị trường tín chỉ carbon

Đào tạo nhân lực đáp ứng mục tiêu đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia giai đoạn mới

Phát triển hạ tầng liên kết vùng, nâng chất lượng nhân lực cho giai đoạn 2026-2030

Tăng tốc đào tạo nhân lực hạt nhân, chuẩn bị cho các dự án điện nguyên tử