Cuộc sống khắc nghiệt của các thủy thủ mắc kẹt ở Hormuz

Eo biển Hormuz vẫn là một điểm nóng. (Ảnh: AP)

Nhiều thủy thủ thiệt mạng

Kỹ sư hàng hải người Ấn Độ Herambh Karmarkar (30 tuổi) đã nhắn tin cho gia đình rằng tàu của ông đã đi qua eo biển Hormuz an toàn. Đó là tin nhắn cuối cùng.

Vài giờ sau, ông thiệt mạng khi tàu chở hàng GFS Galaxy (treo cờ Cyprus) bị Iran tấn công ngoài khơi Oman.

Gia đình chỉ nhận được thông báo từ công ty sau nhiều ngày ông mất tích và hiện chỉ mong đưa thi thể ông về để làm tang lễ.

Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), con tàu đang trên đường tới Dubai với 24 thuyền viên thì bị trúng một vật thể chưa xác định khi đi qua eo biển Hormuz.

Kể từ khi chiến sự Mỹ - Israel và Iran bùng phát vào tháng 2, Iran liên tục tấn công tàu thuyền nhằm gây gián đoạn nguồn cung dầu và ảnh hưởng tới kinh tế toàn cầu.

Song, ông Herambh không phải là nạn nhân duy nhất. Ít nhất 16 thủy thủ khác, phần lớn là người Ấn Độ, đã thiệt mạng kể từ khi chiến sự bắt đầu.

Một trường hợp khác là ông Rohan Kumar (31 tuổi), thiệt mạng khi hai tàu chở dầu của UAE bị tấn công. Gia đình cho biết ông làm việc trên biển để nuôi cả nhà và mọi dự định nay đã tan vỡ.

Herambh Karmarkar, 30 tuổi, và Rohan Kumar, 31 tuổi, đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công của Iran nhằm vào các tàu thương mại. (Ảnh do FSUI/Gia đình cung cấp)

Hàng nghìn người mắc kẹt trong điều kiện tồi tệ

Sau các vụ việc, Ấn Độ cấm công dân làm việc tại eo biển Hormuz cho đến khi có thông báo mới.

Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), hơn 20.000 lao động đang làm việc tại khu vực này và có kế hoạch sơ tán khoảng 6.000 người đang mắc kẹt.

Những người không thiệt mạng hoặc bị thương vẫn phải đối mặt với điều kiện sống rất khắc nghiệt. Các công đoàn cho biết nhiều thủy thủ phải ở trên tàu nhiều tuần hoặc nhiều tháng mà thiếu: Thực phẩm; Nước và nhiên liệu để vận hành các tiện ích như điều hòa giữa mùa hè nắng nóng; Thuốc men. Tiền lương trong nhiều tháng.

Phần lớn thủy thủ đến từ các nước đang phát triển và là nguồn thu nhập chính của gia đình.

"Nô lệ thời hiện đại"

Ông Mohamed Arrachedi, điều phối viên của Liên đoàn Công nhân Vận tải Quốc tế (ITF) tại khu vực Ả Rập và Iran, gọi tình trạng này là "nô lệ thời hiện đại" và là sự bóc lột có hệ thống.

Ông nhấn mạnh việc không cung cấp thức ăn, nước uống cho thủy thủ là vi phạm những quyền cơ bản của con người.

Từ tháng 2 đến nay, ITF đã nhận hơn 3.000 yêu cầu hỗ trợ, mỗi yêu cầu đại diện cho cả thủy thủ đoàn từ 5 đến 20 người, nên số người bị ảnh hưởng thực tế còn lớn hơn rất nhiều.

Mắc kẹt trong khoảng trống pháp lý

Phần lớn các yêu cầu là đòi tiền lương chưa thanh toán và được hồi hương, khoảng 10% liên quan đến tình trạng thiếu lương thực và nhiên liệu.

Theo Công ước Lao động Hàng hải 2006, thuyền viên được coi là bị bỏ rơi nếu trong ít nhất hai tháng không được cung cấp thực phẩm, nước uống, nhiên liệu hoặc chăm sóc y tế.

Tuy nhiên, việc thực thi quy định này rất khó khăn vì vùng biển quốc tế gần như là "khoảng trống pháp lý". Thủy thủ có thể mang nhiều quốc tịch khác nhau, tàu treo cờ của một nước, nhưng thuộc sở hữu hoặc do công ty ở quốc gia khác quản lý và lại hoạt động trên tuyến hàng hải quốc tế. Điều này khiến việc xác định trách nhiệm và giải quyết vụ việc thường kéo dài nhiều tháng.

Theo ông Mohamed Arrachedi (Liên đoàn Công nhân Vận tải Quốc tế - ITF), nhiều thủy thủ mắc kẹt tại eo biển Hormuz đã rơi vào trạng thái tuyệt vọng.

Ông cho biết có người nói rằng nếu không được giải cứu, họ sẽ tự sát. Đây không phải trường hợp cá biệt kể từ khi chiến sự bùng phát.

Nhiều người mắc bệnh mãn tính như cao huyết áp nhưng không có thuốc điều trị suốt nhiều tháng. Có thủy thủ cần khám vì nghi mắc bệnh tuyến tiền liệt sau khi đi tiểu ra máu, nhưng không thể tiếp cận dịch vụ y tế.

Tủ lạnh và nguồn dự trữ thực phẩm trên các con tàu bị mắc kẹt đã cạn kiệt. (Ảnh: Liên đoàn Công nhân Vận tải Quốc tế)

Nhiều công ty từ chối hỗ trợ

Phản ứng của các hãng tàu rất khác nhau. Một số công ty yêu cầu thủy thủ tự chi trả vé máy bay hồi hương, có thể hơn 1.000 USD. Trong khi đó, nhiều thủy thủ chỉ kiếm khoảng 200 USD/tháng, nên gần như không thể tự về nước.

Ông Arrachedi cũng nêu trường hợp một thủy thủ xin hồi hương nhưng sau đó bị công ty ngừng giao việc và buộc phải ở trong cabin.

ITF đang thúc đẩy các thỏa ước lao động để người lao động có quyền từ chối đi qua eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 15.000 tàu không có công đoàn, khiến hàng nghìn thủy thủ làm việc theo hợp đồng bấp bênh, không được bảo vệ và không hiểu rõ quyền lợi của mình.

Các công đoàn cũng yêu cầu doanh nghiệp bồi thường cho những lao động phải làm việc trong điều kiện đe dọa tính mạng.

Thủy thủ kiện chủ tàu

Trong một vụ kiện đáng chú ý, ba thủy thủ Thái Lan trên tàu Mayuree Naree – bị trúng đạn gần Oman hôm 11/3 khiến 3 người thiệt mạng và 20 người được cứu – đã kiện công ty vận hành tàu.

Họ cho rằng công ty buộc họ đi qua khu vực nguy hiểm, khiến tính mạng bị đe dọa. Sau vụ việc, họ bị sa thải trước khi hết hợp đồng 9 tháng và chỉ nhận khoản bồi thường tương đương 2 tháng lương, mà họ cho là không thỏa đáng.

Luật sư của họ cho biết đã cố thương lượng nhưng công ty từ chối nhận trách nhiệm nên vụ việc được đưa ra Tòa Lao động Trung ương tại Bangkok.

Theo ông Arrachedi, nhiều thủy thủ bị sang chấn tâm lý nghiêm trọng, thường xuyên chứng kiến các tàu khác bốc cháy hoặc phát nổ ngay trước mắt.

"Tôi sẽ chết ở đây"

Một số thủy thủ liên tục nhắn tin cho ITF, cứ mỗi một đến hai giờ lại hỏi liệu đã có tiến triển trong việc hồi hương hay chưa.

Có người nhắn: "Tôi sẽ chết ở đây".

Nhiều người cũng khẳng định họ sẽ không bao giờ quay lại nghề đi biển, trong bối cảnh ngành vận tải biển vốn đã thiếu nhân lực. Theo UNCTAD, hơn 80% thương mại toàn cầu được vận chuyển bằng đường biển.

Tổng Thư ký Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), ông Antonio Dominguez, cho rằng các thủy thủ thất vọng vì dư luận và truyền thông chỉ tập trung vào nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu, khí LNG và phân bón, thay vì quan tâm đến cuộc sống của những người đang mắc kẹt trên biển.

Ông nhắc lại khẩu hiệu của ngành hàng hải trong đại dịch Covid-19: "Không có vận tải biển thì không có mua sắm".

Theo ông, mọi người chỉ chú ý đến vận tải biển khi chuỗi cung ứng bị gián đoạn, nhưng lại ít quan tâm đến chính những thủy thủ đang duy trì hoạt động đó.

Ông cũng nhấn mạnh vận tải biển không nên bị biến thành công cụ trong các cuộc xung đột địa chính trị, vì hậu quả không chỉ ảnh hưởng đến các bên tham chiến mà còn ảnh hưởng đến toàn thế giới thông qua giá cả tăng cao và tình trạng thiếu hàng hóa.

Ông kêu gọi công chúng hãy nghĩ đến các thủy thủ như người thân của mình để hiểu những gì họ đang phải chịu đựng.

Triển vọng hòa bình vẫn xa vời

Khủng hoảng tại eo biển Hormuz vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt khi Mỹ và Iran tiếp tục không kích lẫn nhau quanh khu vực này.

Tổng thống Donald Trump tuyên bố thỏa thuận hòa bình tạm thời đạt được trước đó gần như đã đổ vỡ, trong khi Iran khẳng định sẽ không từ bỏ quyền kiểm soát eo biển Hormuz, vốn được coi là lá bài chiến lược quan trọng nhất trong đàm phán.

Ông Dominguez kêu gọi Mỹ và Iran quay trở lại bàn đàm phán, đồng thời nhấn mạnh cộng đồng quốc tế cũng cần tham gia thúc đẩy đối thoại vì cuộc khủng hoảng này đang gây thiệt hại cho tất cả các quốc gia.

Mỹ tấn công nhà máy điện hạt nhân Iran, eo biển Hormuz "nóng rực"

Xuất khẩu LNG qua eo biển Hormuz gần như tê liệt, giá khí đốt leo thang

Tàu qua eo biển Hormuz giảm mạnh khi căng thẳng Mỹ - Iran leo thang