Cam kết khí hậu của TotalEnergies trước phép thử lớn

Chính quyền ông Trump và tập đoàn TotalEnergies đã ký một thỏa thuận bồi thường gần một tỷ đô la cho tập đoàn khổng lồ của Pháp, nhằm bù đắp cho việc từ bỏ các dự án điện gió ngoài khơi tại Hoa Kỳ và thay thế bằng các khoản đầu tư vào khí đốt và dầu mỏ. Ảnh AFP

Thông tin này được công bố khá âm thầm và nhanh chóng bị lu mờ bởi những sự kiện dồn dập trong hai tháng qua. Tuy nhiên, đây là một tiền lệ đáng chú ý. Ngày 23/3/2026, tại hội nghị CERAWeek ở Houston (Texas), CEO TotalEnergies, Patrick Pouyanné, thông báo đạt thỏa thuận trị giá khoảng 930 triệu USD (hơn 801 triệu euro) với chính quyền ông Trump.

Theo thỏa thuận, tập đoàn Pháp sẽ từ bỏ hai dự án điện gió ngoài khơi ở bờ Đông nước Mỹ là Carolina Long Bay và New York Bight, đồng thời chuyển hướng đầu tư sang nhiên liệu hóa thạch, đặc biệt là khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Ông Pouyanné gọi đây là một thỏa thuận “đôi bên cùng có lợi”, nhưng nhận định này cần được xem xét kỹ hơn.

Được trình bày như một cách rút lui thực dụng khỏi các khoản đầu tư đã trở nên “bất lợi về chính trị”, thỏa thuận này thực chất đặt ra những vấn đề sâu xa hơn. Trước hết, đây là một tiền lệ pháp lý chưa từng có, thể hiện sự thay đổi chiến lược với nhiều hệ quả đối với các tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị (ESG). Ngoài ra, thỏa thuận còn gửi tín hiệu tiêu cực tới thị trường tài chính, trong bối cảnh nhu cầu điện tại Mỹ được dự báo đạt mức kỷ lục, đặc biệt do sự phát triển mạnh của trí tuệ nhân tạo.

Cuối cùng, thỏa thuận này vừa làm suy giảm độ tin cậy của các cam kết khí hậu của doanh nghiệp, vừa làm giảm tính an toàn pháp lý của các khoản đầu tư xanh, đồng thời đặt ra câu hỏi về cách thức quản trị quá trình chuyển đổi năng lượng.

Thỏa thuận năng lượng trị giá 930 triệu USD

Hai dự án điện gió ngoài khơi mà TotalEnergies từ bỏ có tổng công suất khoảng 4 GW, tương đương bốn lò phản ứng hạt nhân hoặc đủ cung cấp điện sạch cho gần 1,5 triệu hộ gia đình.

Doanh nghiệp đã giành được quyền phát triển các dự án này sau những cuộc đấu thầu kéo dài và tốn kém. Họ đã chi hàng trăm triệu USD cho các nghiên cứu môi trường và công tác kỹ thuật sơ bộ. Cả hai dự án cũng đã nhận được các giấy phép liên bang cần thiết và đang ở giai đoạn phát triển khá sâu.

Nguyên nhân của sự thay đổi này nằm ở bối cảnh chính trị. Ngay từ tháng 1/2025, sau khi ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng, chính quyền đã triển khai hàng loạt biện pháp siết chặt điện gió ngoài khơi, bao gồm đóng băng cấp phép, xem xét lại các khuôn khổ hợp đồng hiện có và gia tăng áp lực đối với các bang ven biển.

Trong môi trường ngày càng bất ổn đó, các doanh nghiệp phản ứng theo nhiều cách khác nhau. Chẳng hạn, Ørsted và Equinor chọn con đường pháp lý. Còn TotalEnergies lại lựa chọn đàm phán với chính quyền liên bang, chấp nhận từ bỏ các tài sản điện gió ngoài khơi để đổi lấy một khoản bồi thường tài chính được xem là cuối cùng và dứt điểm.

Thực dụng hay thay đổi chiến lược?

Lợi ích mà TotalEnergies nhận được từ thỏa thuận này rất rõ ràng. Công ty củng cố vị thế là nhà xuất khẩu LNG tư nhân lớn nhất nước Mỹ, với công suất theo hợp đồng đạt 19 triệu tấn mỗi năm, tương đương khoảng 18% sản lượng LNG của Mỹ.

Đối với chính quyền ông Trump, vốn xem việc mở rộng LNG là công cụ trọng tâm trong chính sách công nghiệp và ngoại giao, TotalEnergies là một đối tác chiến lược quan trọng. Vì vậy, thỏa thuận này thể hiện rõ logic “có đi có lại”: Từ bỏ các dự án điện gió ngoài khơi để đảm bảo vị thế lâu dài trong hoạt động xuất khẩu khí đốt.

Tuy nhiên, sự đồng thuận chiến lược này lại mâu thuẫn trực tiếp với các cam kết khí hậu mà TotalEnergies công bố. Tập đoàn tuyên bố hướng tới trung hòa carbon tại châu Âu vào năm 2030 và trên toàn cầu vào năm 2050, phù hợp với các kịch bản của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).

Trong khi đó, nhiều nghiên cứu học thuật cho thấy lượng khí mê-tan rò rỉ trong toàn bộ vòng đời của LNG có thể, trong khoảng thời gian 20 năm, xóa bỏ lợi thế phát thải vốn đã khá hạn chế của khí đốt so với các nhiên liệu hóa thạch khác, thậm chí khiến ảnh hưởng khí hậu của nó tương đương than đá.

Mâu thuẫn này không chỉ mang tính môi trường mà còn liên quan đến tài chính. “Greenium” - tức mức ưu đãi về định giá hoặc chi phí vốn dành cho các tổ chức phát hành được đánh giá là đáng tin cậy về môi trường - phụ thuộc rất lớn vào sự nhất quán giữa chiến lược công nghiệp, phân bổ tài sản và lộ trình giảm phát thải của doanh nghiệp.

Các nghiên cứu cho thấy bất kỳ sự lệch pha nào giữa các cam kết khí hậu được công bố và các quyết định đầu tư thực tế đều có xu hướng làm suy giảm, thậm chí đảo ngược, lợi thế uy tín này. Điều đó phù hợp với các nghiên cứu gần đây cho thấy việc áp dụng các tiêu chuẩn ESG phụ thuộc rất lớn vào sự nhất quán giữa chiến lược, quản trị doanh nghiệp và môi trường pháp lý.

Trong bối cảnh như vậy, nếu tập đoàn bị hạ vị thế trong danh mục của các nhà đầu tư tổ chức lớn hoặc bị nghi ngờ về độ tin cậy môi trường, hậu quả sẽ rất cụ thể. Khi nhà đầu tư rút vốn hoặc trở nên thận trọng hơn, chi phí huy động vốn sẽ tăng lên. Về trung hạn, chi phí vốn tăng kéo dài có thể gây ảnh hưởng lớn hơn nhiều so với khoản lợi ích tài chính trước mắt từ thỏa thuận tại Mỹ.

Một cách lách luật mới về quyền bị trưng thu tài sản

Điểm đặc biệt nhất của thỏa thuận nằm ở khía cạnh pháp lý. Ban đầu, chính quyền ông Trump đã cố gắng chặn các dự án điện gió dù chúng đã được cấp phép. Tuy nhiên, các tòa án liên bang bác bỏ những động thái này, khẳng định rằng giấy phép đã cấp tạo ra các quyền được pháp luật bảo vệ và không thể bị đình chỉ hay thu hồi đơn phương bởi nhánh hành pháp.

Sau khi vấp phải rào cản pháp lý đó, chính quyền đã đổi cách tiếp cận. Không thể trực tiếp dùng biện pháp hành chính, họ cùng TotalEnergies tìm ra một giải pháp hiệu quả hơn: Thay thế áp lực pháp lý bằng một giao dịch tài chính, khiến doanh nghiệp tự nguyện từ bỏ dự án.

Cơ chế này liên quan đến khái niệm quen thuộc trong luật kinh tế Mỹ là “trưng thu tài sản gián tiếp bằng quy định”. Tu chính án thứ năm của Hiến pháp Mỹ quy định Nhà nước không được tước bỏ giá trị kinh tế của tài sản nhà đầu tư mà không bồi thường thỏa đáng, kể cả khi không có quốc hữu hóa chính thức. Nếu một quy định trở nên quá khắt khe đến mức khiến dự án không còn khả thi, nó có thể bị xem là một hình thức trưng thu trá hình. Chính trên cơ sở đó mà các tòa án liên bang đã ngăn chặn nỗ lực của chính quyền nhằm vô hiệu hóa các dự án điện gió đã được cấp phép.

Vì vậy, thỏa thuận công bố tại CERAWeek thực chất giúp chính quyền lách qua án lệ mà không phải đối đầu trực tiếp với nó. Thông qua khoản bồi thường được thương lượng, chính quyền tránh bị coi là thực hiện hành vi trưng thu tài sản, nhưng vẫn đạt được kết quả tương tự: Các dự án hợp pháp bị hủy bỏ.

Tiền lệ này có thể để lại hệ quả sâu rộng. Nó tạo ra quan niệm rằng giấy phép cho một dự án năng lượng tái tạo có thể bị “mua lại” mỗi khi chính quyền thay đổi, bất kể dự án vẫn phù hợp với luật hiện hành. Các nghiên cứu của nhà kinh tế học Nicholas Bloom cho thấy loại bất ổn chính sách như vậy có thể ảnh hưởng lâu dài đến quyết định đầu tư, vượt xa các chu kỳ chính trị ngắn hạn.

Hệ quả là mức bù rủi ro mà nhà đầu tư yêu cầu sẽ tăng lên, không chỉ với dự án liên quan mà còn với toàn bộ lĩnh vực năng lượng tái tạo tại Mỹ. Điều này cũng phù hợp với các nghiên cứu gần đây cho thấy bất ổn chính trị làm tăng bền vững mức bù rủi ro và làm thay đổi dòng vốn đầu tư lâu dài, vượt quá ảnh hưởng tức thời của các biến động chính trị.

Từ bỏ điện gió đúng vào thời điểm tệ nhất

Điều trớ trêu của thỏa thuận này nằm ở thời điểm nó diễn ra. Theo dự báo của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), nhu cầu điện của Mỹ có thể tăng hơn 15% vào năm 2030, do sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo, quá trình điện khí hóa giao thông và xu hướng tái công nghiệp hóa.

Trong bối cảnh đó, điện gió và điện mặt trời vẫn là những nguồn năng lượng có thể triển khai nhanh nhất, đồng thời chi phí hiện đã cạnh tranh với nhiên liệu hóa thạch. Vì vậy, việc từ bỏ gần 4 GW điện gió ngoài khơi đã được cấp phép để ưu tiên nhiên liệu hóa thạch chẳng khác nào từ bỏ một dự án mà nền móng đã gần như hoàn tất.

Các bang ven biển liên quan, đặc biệt là Bắc Carolina và New York, đã đưa công suất này vào kế hoạch chuyển đổi năng lượng chính thức của mình nhằm bảo đảm nguồn cung điện và đạt các mục tiêu khí hậu. Vụ việc cho thấy sự căng thẳng ngày càng lớn giữa chính sách năng lượng liên bang và chiến lược của các bang, làm suy yếu tính nhất quán của chính sách năng lượng Mỹ đúng vào lúc nhu cầu điện tăng mạnh nhất.

Rộng hơn, thỏa thuận này còn phản ánh những mâu thuẫn mang tính cấu trúc trong quản trị khí hậu toàn cầu. Nó cho thấy khoảng cách vẫn tồn tại giữa các cam kết khí hậu tự nguyện, vẻ ngoài ổn định về pháp lý và sự biến động thực tế của chính sách công. Nếu mô hình “trả tiền để từ bỏ các dự án đã được cấp phép hợp pháp” trở nên phổ biến, mức rủi ro gắn với các khoản đầu tư xanh tại Mỹ sẽ tăng lên một cách lâu dài.

Đối với TotalEnergies, thỏa thuận này có thể là một lựa chọn hợp lý về mặt kinh tế trong ngắn hạn. Tuy nhiên, phép thử thực sự sẽ nằm ở những yếu tố khác: Sự thay đổi trong các xếp hạng ESG của tập đoàn, nội dung các báo cáo phát triển bền vững sắp tới và khả năng của thị trường trong việc phân biệt giữa một quá trình chuyển đổi năng lượng thực chất với một sự điều chỉnh chiến lược do áp lực chính trị.

Ông Trump bị kiện vì đình chỉ hai dự án điện gió ngoài khơi

Bước ngoặt với điện gió ngoài khơi của Anh

Châu Âu tiếp tục “ưu ái” điện gió ngoài khơi bất chấp chỉ trích của ông Trump

Mỹ chấm dứt thêm nhiều hợp đồng điện gió ngoài khơi

Các bang của Mỹ kiện chính quyền Trump vì hủy bỏ dự án điện gió ngoài khơi