Vì sao Canada xoay trục sang Trung Quốc?

Ông Mark Carney (bên trái) cùng với ông Tập Cận Bình. Nhà lãnh đạo Canada đã tìm cách khép lại mối quan hệ căng thẳng với Bắc Kinh. (Ảnh: Sean Kilpatrick/Reuters)

Ông Carney, đang tìm kiếm thêm đầu tư và thị trường cho Canada để bù đắp thiệt hại từ các biện pháp bảo hộ thương mại của Mỹ, đã công bố một kế hoạch thúc đẩy quan hệ ấm lên và gần gũi hơn với Bắc Kinh trong chuyến công du đầu tiên tới Trung Quốc trên cương vị Thủ tướng.

Tăng cường hợp tác về năng lượng

Trong tuyên bố chung với chính phủ Trung Quốc, Canada cho biết sẽ chào đón đầu tư từ Trung Quốc vào các lĩnh vực như năng lượng, nông nghiệp và hàng tiêu dùng, như một phần của “lộ trình hợp tác kinh tế và thương mại” chung.

Hai bên cũng ký một biên bản ghi nhớ về “tăng cường hợp tác năng lượng”, trong bối cảnh xuất khẩu dầu khí từ Canada sang Trung Quốc đang tăng. Năm 2025, Tập đoàn PetroChina đã nhận khí LNG từ cơ sở xuất khẩu LNG đầu tiên của Canada, và các doanh nghiệp Trung Quốc đã gia tăng mua dầu Canada trong năm qua.

Cờ Canada tung bay trên Quảng trường Thiên An Môn hôm thứ Năm khi Thủ tướng Carney được Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường đón tiếp tại Đại lễ đường Nhân dân. Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị nói chuyến thăm của ông Carney là “bước ngoặt” sau nhiều năm quan hệ căng thẳng, còn ông Lý gọi đây là một khởi đầu mới cho quan hệ hai nước.

Khác với các chuyến thăm đầu tiên của nhiều Thủ tướng trước đây, ông Carney không tham gia các hoạt động văn hóa như thăm Vạn Lý Trường Thành, mà tập trung vào gặp gỡ doanh nghiệp và lãnh đạo chính trị.

Ông Carney vẫn đang tìm cách tháo gỡ cuộc chiến thương mại gay gắt với Trung Quốc, khởi phát từ việc Canada áp thuế với xe điện Trung Quốc năm 2024, khiến Bắc Kinh trả đũa bằng thuế lên nông sản Canada, từ cải dầu đến hải sản. Đại sứ Trung Quốc cho biết Bắc Kinh sẽ gỡ bỏ thuế nếu Canada hủy thuế với xe điện.

Biên bản ghi nhớ không ràng buộc ký hôm thứ Năm đề cập đến mục tiêu an ninh năng lượng và chuyển đổi sang hệ thống năng lượng carbon thấp, nhưng nhấn mạnh dầu mỏ vẫn đóng vai trò trong giai đoạn chuyển tiếp.

Văn bản do Bộ trưởng Năng lượng và Tài nguyên Thiên nhiên Canada Tim Hodgson ký nêu rằng hai nước “thừa nhận năng lượng truyền thống vẫn giữ vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi năng lượng” và nhất trí “tăng cường trao đổi trong các lĩnh vực như phát triển tài nguyên dầu khí, bao gồm thương mại dầu thô, LNG và LPG”.

Thỏa thuận cũng khẳng định Canada là “đối tác tiềm năng quan trọng trong việc cung cấp dầu, LNG và LPG toàn cầu một cách có trách nhiệm và đáng tin cậy”, và hai bên sẽ tìm cơ hội hợp tác cùng có lợi dựa trên nguyên tắc thị trường.

Văn bản này còn thúc đẩy xuất khẩu uranium của Canada sang Trung Quốc, với mục tiêu “tăng cường hợp tác trong thương mại uranium tự nhiên”.

Khi giới thiệu phái đoàn Canada với Thủ tướng Lý, ông Carney chỉ vào Thủ hiến Saskatchewan Scott Moe và nói tỉnh này có nhiều uranium.

Phát biểu với báo chí tại Bắc Kinh, ông Hodgson nói Canada chào đón đầu tư từ Trung Quốc vào năng lượng, bao gồm cả các lĩnh vực truyền thống như dầu cát.

“Hiện nay, Trung Quốc là nhà đầu tư lớn vào dầu cát, cả với tư cách nhà vận hành lẫn nhà đầu tư thụ động. Họ muốn có thêm năng lượng của chúng tôi. Chừng nào họ là nhà khai thác có trách nhiệm, chúng tôi sẵn sàng mở cửa cho thêm đầu tư”, ông nói.

Ông Anand cho biết các cuộc đàm phán giữa Canada và Trung Quốc về giảm thuế hạt cải dầu đạt kết quả tích cực.

Hướng tới mục tiêu “phát thải ròng bằng 0”

Năm 2012, dưới thời Thủ tướng Stephen Harper, Canada đã đóng cửa lĩnh vực dầu cát đối với đầu tư từ các doanh nghiệp nhà nước nước ngoài, trong đó có Trung Quốc. Tuy nhiên, sau đó chính phủ của ông Trudeau cho biết sẽ chào đón đầu tư Trung Quốc vào dầu cát mà không kèm điều kiện về sở hữu.

Hôm thứ Năm, ông Hodgson cũng không đưa ra bất kỳ điều kiện hay hạn chế nào về việc Trung Quốc có thể đầu tư vào đâu trong lĩnh vực năng lượng.

“Họ là nhà đầu tư trong dự án LNG đầu tiên của chúng tôi. Họ sẽ là nhà đầu tư trong dự án LNG thứ hai, và họ là người sử dụng lớn dầu khí truyền thống của chúng tôi”, ông nói.

Ông cho biết Canada và Trung Quốc đều cam kết đạt mục tiêu “phát thải ròng bằng 0”.

“Chúng tôi tin rằng hai bên có nhiều lợi ích chung trong cách sử dụng năng lượng sạch để đạt mục tiêu đó, cũng như trong cách đi theo con đường năng lượng truyền thống. Chúng tôi sẽ tận dụng điều này vì lợi ích của người lao động và người dân Canada”, ông bổ sung.

Theo ông Hodgson, Bắc Kinh muốn có nguồn năng lượng ổn định.

“Điều chúng tôi nghe rất rõ là Trung Quốc đang tìm kiếm các đối tác thương mại đáng tin cậy, những đối tác không dùng năng lượng như công cụ gây sức ép”, ông nói, nhưng không giải thích thêm. Ông cho biết Trung Quốc đánh giá cao dấu chân môi trường nhỏ hơn của LNG Canada. “Canada có LNG với cường độ carbon thấp nhất thế giới, và chúng tôi đang khử carbon cho từng thùng dầu, làm việc này quyết liệt hơn bất kỳ quốc gia nào khác. Điều đó phù hợp với giá trị của nhiều đối tác thương mại của chúng tôi, trong đó có Trung Quốc”, ông nói thêm.

Ông Carney kết thúc chuyến thăm Trung Quốc vào thứ Sáu, khi gặp Chủ tịch Tập Cận Bình, và rời nước này vào sáng thứ Bảy.

Hợp tác đa ngành

Hôm thứ Năm, Thủ tướng Carney và các bộ trưởng đã gặp đại diện của sáu công ty, trong đó có Ngân hàng Công thương Trung Quốc (ICBC), Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc (CNPC), tập đoàn thương mại điện tử Alibaba và CATL - công ty chuyên sản xuất pin lithium-ion cho xe điện và hệ thống lưu trữ năng lượng.

Thủ tướng nói với phía Trung Quốc rằng ông hài lòng trước việc quan hệ hai bên ấm lên sau nhiều năm gián đoạn. “Chúng tôi được khích lệ bởi sự lãnh đạo của Chủ tịch Tập Cận Bình và tốc độ mà quan hệ của chúng ta đã tiến triển”, ông Carney nói với ông Triệu Lạc Tế, một trong những lãnh đạo cấp cao của Đảng Cộng sản Trung Quốc. “Điều đó tạo nền tảng cho các cuộc thảo luận quan trọng trên nhiều lĩnh vực, nơi chúng ta có thể trở thành đối tác chiến lược, từ năng lượng, nông nghiệp, giao lưu nhân dân, chủ nghĩa đa phương, đến các vấn đề an ninh”, ông bổ sung.

Tổng cộng, hôm thứ Năm, Canada đã ký năm biên bản ghi nhớ hợp tác với Trung Quốc - trong đó một số là cập nhật hoặc gia hạn các thỏa thuận trước đây - cùng một thư bày tỏ ý định về du lịch. Một biên bản thúc đẩy hợp tác xây dựng bằng gỗ, một biên bản về an toàn thực phẩm và sức khỏe thực vật, động vật, và một biên bản khác gia hạn thỏa thuận về phòng chống tội phạm.

Canada hóa giải căng thẳng thuế quan với ông Trump như thế nào?

Canada tính “tháo gông xiềng” cho ngành dầu khí

Canada đẩy mạnh chiến lược xuất khẩu dầu sang châu Á

Tỷ phú dầu mỏ Canada gây chấn động với kế hoạch đầu tư táo bạo