Thị trường dầu diesel toàn cầu trước phép thử nguồn cung mới

(Ảnh minh họa)

Bản phân tích này vạch ra các mối quan hệ phụ thuộc về cấu trúc mà lập luận về lệnh cấm xuất khẩu đã làm sáng tỏ, giúp bạn hiểu về mức độ mong manh của cấu hình thương mại dầu diesel toàn cầu hiện nay.

Câu chuyện không chỉ nằm ở Nga hay Trung Đông. Ấn Độ đang lấp khoảng trống hai khu vực này để lại. Ngày 2/10/2026, Tổng thống Trump loại trừ lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel của Mỹ, thay vào đó là thỏa thuận G7 về giải phóng kho dự trữ. Quyết định khép lại tranh luận, nhưng không xóa được điểm yếu mà nó phơi bày.

Ấn Độ vươn lên vị trí trung tâm nhờ các nhà máy lọc dầu phức hợp, đặc biệt là Jamnagar của Reliance Industries. Những cơ sở này xử lý dầu nặng, chua và giá rẻ để khai thác dầu diesel đạt chuẩn xuất khẩu. Vị trí giữa Trung Đông với châu Âu cũng giúp rút ngắn hành trình.

Ở thị trường nội địa, Ấn Độ giữ giá bán lẻ dầu diesel và xăng ổn định để kiềm chế lạm phát, khiến nhà bán lẻ quốc doanh chịu tổn thất lớn. Việc cắt thuế lợi nhuận bất thường đối với xuất khẩu dầu diesel và nhiên liệu hàng không từ 1/10 cho thấy New Delhi vẫn muốn dòng hàng xuất khẩu tiếp tục. Đây là một dạng trợ giá chéo: xuất khẩu để tận dụng lợi nhuận, đồng thời hấp thụ thua lỗ trong nước.

Điểm yếu nằm ở dầu thô Nga

Cỗ máy xuất khẩu của Ấn Độ phụ thuộc vào dầu Nga giá chiết khấu. Nhưng Trung Quốc cũng tranh mua nguồn cung này. Trong năm 2026, lượng dầu Nga đến Ấn Độ dao động từ khoảng 0,96 triệu thùng/ngày trong tháng 2 lên hơn 2,47 triệu thùng/ngày vào tháng 7, trước khi được dự báo giảm về khoảng 1,75 triệu thùng/ngày vào tháng 9. Nhu cầu mạnh hơn từ Trung Quốc là một nguyên nhân chính.

Các lệnh trừng phạt nhằm vào Rosneft và Lukoil càng làm chuỗi cung ứng biến động. Khi dầu Nga bị siết, nhà máy lọc dầu Ấn Độ phải chuyển sang dầu đắt hơn từ UAE, Iraq, Angola và Mỹ. Các nhà máy lọc dầu châu Âu cũng tranh mua những nguồn thay thế sau khi mất dầu Nga qua đường ống.

Mỹ: Bài học từ tranh luận cấm xuất khẩu dầu diesel

Cuộc tranh luận tại Mỹ cho thấy một quyết định nội địa nhanh chóng trở thành rủi ro kinh tế toàn cầu. IEA, Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia và Goldman Sachs đều cho rằng cấm xuất khẩu có thể phản tác dụng.

Các nhà máy lọc dầu vùng Vịnh Mỹ được thiết kế cho xuất khẩu quy mô lớn. Nếu cắt xuất khẩu, họ có thể giảm công suất thay vì đưa toàn bộ sản phẩm vào thị trường nội địa. Nguồn dầu diesel dành cho Mỹ Latinh và châu Âu giảm sẽ buộc người mua cạnh tranh gay gắt hơn, đẩy giá toàn cầu lên và cuối cùng quay lại Mỹ qua chi phí dầu thô, vận tải.

Mỹ cung cấp hơn một nửa lượng dầu diesel tiêu thụ tại Ecuador, Chile, Mexico và Peru. Goldman Sachs ước tính một cú cắt nguồn cung đột ngột có thể làm GDP Mỹ Latinh giảm khoảng 1%, dù tồn kho và nguồn thay thế có thể giảm bớt ảnh hưởng.

Năng lực thay thế cũng hạn chế. Các nhà máy lọc dầu ngoài khu vực chịu ảnh hưởng đã hoạt động ở mức cao để bù đắp sản lượng mất từ Trung Đông và Nga. Nếu mất dầu diesel Mỹ, châu Âu sẽ phải tranh mua mạnh hơn từ Ấn Độ, Trung Đông, Hàn Quốc và các trung tâm lọc dầu khác.

Tiền lệ năm 1973 cho thấy hạn chế xuất khẩu có thể tạo lợi ích ngắn hạn nhưng gây tổn thất dài hạn: lệnh cấm đậu tương của Mỹ thúc đẩy các nước nhập khẩu đầu tư vào Brazil và Argentina, giúp Brazil về sau vượt Mỹ về xuất khẩu.

Dầu diesel có thể đi theo cơ chế tương tự. Một lệnh hạn chế xuất khẩu của Mỹ sẽ thúc đẩy các nước nhập khẩu đa dạng hóa sang Ấn Độ, Trung Đông và các trung tâm lọc dầu khác, đồng thời khuyến khích châu Âu tăng công suất lọc dầu và dự trữ chiến lược. Hạ tầng năng lượng cần vốn lớn nên quá trình chậm hơn, nhưng động lực vẫn giống nhau: giảm phụ thuộc vào nhà cung cấp khó đoán.

Quyết định ngày 2/10/2026 đã giải tỏa áp lực trước mắt, nhưng không thay đổi cấu trúc bên dưới. Ba điểm yếu vẫn rõ: xuất khẩu của Ấn Độ phụ thuộc vào trợ giá trong nước; cạnh tranh từ Trung Quốc đang siết nguồn dầu rẻ; và công suất lọc dầu dự phòng toàn cầu mỏng.

Với nhà đầu tư, ba chỉ báo đáng theo dõi là lượng dầu thô Nga nhập vào Ấn Độ, chính sách giá dầu diesel nội địa của New Delhi và tốc độ châu Âu đầu tư vào năng lực lọc dầu, dự trữ chiến lược. Ba dữ liệu này có thể cảnh báo sớm về cú sốc tiếp theo tốt hơn chính giá dầu diesel. Hệ thống đã vượt qua lần kiểm tra gần nhất, nhưng đó là sự ổn định có điều kiện.

Trung Quốc tạm dừng xuất khẩu, Ấn Độ sẵn sàng giải cứu nhu cầu nhiên liệu châu Á

Ông Trump ký sắc lệnh miễn thuế khi mua dầu diesel

G7 xả kho dự trữ dầu: Giải pháp ngắn hạn trước áp lực nguồn cung

Logistics - "Nút thắt" mới của thị trường dầu mỏ