OPEC+: Khi quyền lực thị trường bị bào mòn

Tiếng gầm của động cơ không báo hiệu sự thống trị thực sự, mà chính sự im lặng tuyệt đối trước khi đòn đánh được tung ra mới chính là điểm nhấn”. Trong nhiều thập niên, sự im lặng của Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) và các đối tác (gọi chung là OPEC+) thường gắn với những tín hiệu mang màu sắc chiến lược. Tuy nhiên, điều đó nay không còn hoàn toàn đúng.

Một bình luận từ Riyadh, tín hiệu từ Moscow hay đề xuất sản lượng bị rò rỉ vẫn có thể khiến giá dầu Brent biến động vài USD/thùng. OPEC+ vẫn nắm nguồn trữ lượng lớn, sản lượng đáng kể và phần lớn công suất dự phòng của thế giới. Tuy nhiên, hiện tại, thị trường ngày càng giống như đang chứng kiến một tổ chức phản ứng với các sự kiện thay vì chủ động định hình chúng.

Bị động trước các điểm nghẽn

Chỉ cần nhìn lại 4 năm là thấy sự tương phản rõ rệt. Khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine năm 2022, mọi ánh mắt đều hướng về cuộc họp OPEC+. Khi đó, Brent đã vượt 105 USD/thùng, các lệnh trừng phạt đe dọa xuất khẩu dầu Nga, còn OPEC+ đang tranh luận về việc có tiếp tục kế hoạch tăng sản lượng. Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng, bởi liên minh vẫn được coi là trung tâm điều ra quyết định của thị trường dầu mỏ toàn cầu.

OPEC+ không còn khả năng áp đảo và định hướng giá dầu thế giới như trước đây.

Câu chuyện hiện đã khác. Khủng hoảng hiện tại đe dọa nghiêm trọng nguồn cung dầu Trung Đông, nhưng OPEC+ chưa cho thấy vai trò lãnh đạo tập thể rõ ràng, trong bối cảnh xung đột quanh Iran, dòng chảy qua eo biển Hormuz bị ảnh hưởng, cơ sở hạ tầng năng lượng của Arập Xêút bị tấn công, xuất khẩu dầu Nga chịu sức ép và thị trường tàu chở dầu chịu áp lực cực lớn.

Ngày 6-9, bảy quốc gia gồm Arập Xêút, Nga, Iraq, Kuwait, Kazakhstan, Algeria và Oman quyết định giữ nguyên chính sách sản lượng dầu trong tháng 10. Cuộc họp tiếp theo của nhóm dự kiến diễn ra vào ngày 4-10. OPEC+ thực tế đang phải đối mặt với một trong những tổ hợp rủi ro địa chính trị, hàng hải và cơ sở hạ tầng nguy hiểm nhất trong lịch sử.

Vẫn chưa có dấu hiệu cho thấy Riyadh và Moscow đã ngừng phối hợp. Giới phân tích vẫn cho rằng các cuộc tiếp xúc song phương kín giữa hai bên diễn ra thường xuyên. Tuy nhiên, quyền lực trên thị trường dầu mỏ một phần phụ thuộc vào nhận thức, tín hiệu và mức độ đáng tin cậy. Khi Riyadh và Moscow không đưa ra một đánh giá chung về cuộc khủng hoảng nguồn cung, sự im lặng tự nó trở thành một tín hiệu thị trường.

Vết nứt đầu tiên mang tính thể chế: một nhóm nhỏ hơn hiện đang đưa ra những quyết định quan trọng nhất về sản lượng. Sự thay đổi này có thể khiến các bên tham gia thị trường thận trọng hơn về mức độ đoàn kết cũng như ảnh hưởng trong tương lai của liên minh.

Việc UAE rời OPEC và OPEC+ từ tháng 5 cho thấy những khác biệt về lợi ích và chính sách sản lượng trong liên minh. Iraq cũng thúc đẩy hạn ngạch cao hơn để phản ánh công suất gia tăng. Điều rất đáng lưu ý là các mức cơ sở năm 2027 sẽ quyết định dư địa sản lượng của từng thành viên và vì thế có thể trở thành nguồn tranh luận lớn trong nội bộ OPEC+.

Vết nứt thứ hai đang diễn ra nằm giữa chính sách hạn ngạch và thực tế nguồn cung vật chất. Trong phần lớn năm 2026, OPEC+ đã nâng các yêu cầu sản lượng, đồng thời từng bước dỡ bỏ 1,65 triệu thùng/ngày trong tổng mức cắt giảm tự nguyện. Trên lý thuyết, đây là sự trở lại có chủ đích của nguồn cung và là nỗ lực giành lại thị phần. Tuy nhiên, sản lượng thực tế vẫn thấp hơn mức được phân bổ.

Khi độ tin cậy bị bào mòn nghiêm trọng, việc khôi phục niềm tin trở nên cấp thiết, bởi quyền lực thị trường hiện phụ thuộc vào nguồn cung vật chất và tính minh bạch trong vận hành.

Cuộc khủng hoảng hiện tại đã phơi bày sự chuyển dịch đó một cách khắc nghiệt. Khả năng tiếp cận dầu tại đầu giếng không còn là vấn đề duy nhất. Các tuyến đường xuất khẩu đã trở thành yếu tố mang tính quyết định. Lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz giảm mạnh, Arập Xêút phải chuyển hướng một phần dầu sau các cuộc tấn công đường ống Đông - Tây, trong khi hoạt động tại Yanbu, chuyển tải tàu - tàu quanh Fujairah và Oman cùng năng lực vận tải dầu đều chịu sức ép.

Một mức tăng sản lượng danh nghĩa tại khu vực Vùng Vịnh sẽ chẳng có nhiều ý nghĩa nếu lượng dầu bổ sung không thể được vận chuyển một cách an toàn, hiệu quả về chi phí và có thể dự đoán được tới các nhà máy lọc dầu.

OPEC+ được thiết kế để quản lý sản lượng, không phải để kiểm soát các điểm nghẽn hàng hải, bảo vệ tàu chở dầu hay sửa chữa đường ống. Những thùng dầu của OPEC+ vẫn tồn tại, nhưng tổ chức này không thể kiểm soát hệ thống an ninh mà qua đó những thùng dầu ấy được vận chuyển. Sự gián đoạn hàng hải đã phần nào thay thế chính sách sản lượng trở thành cơ chế chủ yếu định hình giá dầu.

Điểm yếu thứ ba là thỏa thuận ngày càng khó khăn giữa Arập Xêút và Nga. Riyadh ưu tiên ổn định giá dầu, duy trì công suất dự phòng và bảo đảm nguồn thu cho quá trình chuyển đổi kinh tế; Moscow cần nguồn thu xuất khẩu, đòn bẩy địa chính trị và không gian để duy trì các dòng dầu chịu trừng phạt.

Khi lợi ích không còn đồng nhất

Lợi ích của Riyadh và Moscow từng giao thoa khi việc phối hợp cắt giảm sản lượng giúp hỗ trợ giá dầu mà không đe dọa nghiêm trọng vị thế thị trường của một trong hai bên. Song ngày nay, điều đó không còn hoàn toàn đúng.

Nga đang phải đối mặt với thiệt hại liên quan đến xung đột với Ukraine, các lệnh trừng phạt, những hạn chế về logistics và sức ép đối với hoạt động lọc dầu cũng như xuất khẩu. Trong khi đó, Arập Xêút phải đối mặt trực tiếp với các mối đe dọa nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng, đồng thời cần bảo vệ cả nguồn thu từ dầu mỏ lẫn danh tiếng một nhà cung cấp đáng tin cậy.

OPEC+ đang phải đối mặt với một trong những tổ hợp rủi ro địa chính trị, hàng hải và cơ sở hạ tầng rất phức tạp

Chắc chắn rằng Riyadh không thể mãi thực hiện các đợt cắt giảm sản lượng để bù đắp trong khi những nhà sản xuất khác tăng sản lượng vượt hạn ngạch, báo cáo thiếu hoặc không thực hiện nghĩa vụ bù sản lượng. Tuy nhiên, Moscow cũng khó chấp nhận những hạn chế bổ sung, bởi ít thùng dầu hơn đồng nghĩa với ít nguồn thu hơn.

Do đó, liên minh đang đứng trước nguy cơ trở thành một cuộc hôn nhân mà không bên nào muốn ly hôn, nhưng cũng không bên nào còn đủ khả năng thực thi thỏa thuận như ban đầu.

OPEC+ cũng đang đối mặt với thách thức về thị phần mà chính tổ chức này góp phần tạo ra. Nhiều năm hạn chế nguồn cung đã hỗ trợ sự gia tăng sản lượng từ Mỹ, Brazil, Guyana, Canada và các nhà khai thác ngoài OPEC. Mỗi đợt cắt giảm hiện tại hoặc trong tương lai đều giúp bảo vệ giá dầu, nhưng đồng thời nhường thêm thị trường cho các đối thủ. Nỗ lực sau đó nhằm giành lại thị phần bằng cách khôi phục sản lượng lại diễn ra đúng lúc các sự kiện địa chính trị ngăn cản một số thành viên cung cấp lượng dầu mà họ đã cam kết.

OPEC+ hiện bị mắc kẹt giữa hai lựa chọn đều gây tổn thất: cắt giảm sản lượng và tiếp tục nhường thị phần, hoặc nâng hạn ngạch và phơi bày sự bất lực trong việc cung cấp lượng dầu đã cam kết.