Nguy cơ vòng xoáy xung đột mới giữa Mỹ và Iran

Những ngày tới có thể mang tính quyết định đối với tình hình ở Trung Đông, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng khả năng đạt thỏa thuận với Iran vẫn còn, trong khi các bên trung gian tiếp tục thúc đẩy đàm phán nhằm ngăn xung đột leo thang. (Ảnh: RT)

Các cuộc không kích mới nhất của Mỹ nhằm vào đảo Qeshm của Iran đã làm dấy lên lo ngại về nguy cơ các nước vùng Vịnh bị cuốn vào một cuộc đối đầu quân sự mới.

Theo Reuters, giới chức Mỹ mô tả đây là chiến dịch tấn công hạn chế và mang tính phòng thủ, không đồng nghĩa Washington nối lại các hoạt động quân sự quy mô lớn. Truyền thông nhà nước Iran cho biết đã xảy ra các vụ nổ trên đảo Qeshm, nằm trong eo biển Hormuz.

Đối với sáu quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) gồm Ả Rập Xê-út, UAE, Qatar, Kuwait, Bahrain và Oman, vấn đề đặt ra là làm thế nào duy trì an ninh khu vực mà không bị cuốn vào xung đột giữa Washington và Tehran.

Đàm phán vẫn tiếp diễn bất chấp sức ép quân sự

Các nỗ lực trung gian nhằm đạt thỏa thuận giữa Mỹ và Iran vẫn được duy trì, với Qatar và Pakistan đóng vai trò tích cực trong các cuộc tiếp xúc gián tiếp.

Theo Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi, các nhà đàm phán Iran đã tới Doha để trao đổi với phía Qatar trước khi rời đi ngày 1/11. Tuy nhiên, việc họ rời Doha không đồng nghĩa đàm phán đổ vỡ.

Một trong những trọng tâm thương lượng là mở lại eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược đang bị hạn chế lưu thông, gây gián đoạn nguồn cung năng lượng và thương mại quốc tế.

Iran đề xuất khôi phục hoạt động qua lại tại eo biển này trong khuôn khổ một thỏa thuận rộng hơn, với các điều kiện như Mỹ dỡ bỏ hạn chế đối với cảng biển Iran và giải quyết vấn đề trừng phạt.

Hiện chưa có thỏa thuận cuối cùng. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết Tổng thống Trump chưa quyết định có tiến hành thêm các cuộc không kích hay không và vẫn ưu tiên giải pháp ngoại giao.

Mỗi nước GCC đối mặt với rủi ro khác nhau

Dù có sự gắn kết chặt chẽ về kinh tế và chính trị, sáu quốc gia GCC có khả năng chống chịu khác nhau trước nguy cơ xung đột tái diễn.

Bahrain: Là nơi đặt Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ, nên các cơ sở quân sự Mỹ tại đây có thể trở thành vấn đề an ninh nhạy cảm nếu Washington và Tehran đối đầu.

Kuwait: Có quan hệ quốc phòng chặt chẽ với Mỹ, đồng thời dễ bị ảnh hưởng do vị trí ở phía Bắc vịnh Ba Tư và những rủi ro đối với các tuyến hàng hải lân cận.

Ả Rập Xê-út: Lo ngại nguy cơ đối với cơ sở hạ tầng năng lượng, xuất khẩu dầu mỏ và an ninh khu vực, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng liên quan đến lực lượng Houthi tại Yemen.

UAE: Là trung tâm hàng không, thương mại và logistics quốc tế, nước này có lợi ích trực tiếp trong việc ngăn gián đoạn hoạt động kinh doanh và vận tải.

Qatar: Đóng vai trò trung gian trong các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran, do đó có vị trí quan trọng trong nỗ lực ngoại giao.

Oman: Tiếp tục thúc đẩy giải pháp chính trị. Trong chuyến thăm Trung Quốc ngày 2/11, Quốc vương Haitham bin Tariq và phía Trung Quốc kêu gọi giải quyết bất đồng bằng biện pháp ngoại giao, đồng thời thúc giục Washington và Tehran theo đuổi con đường hòa bình.

Đây là những lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro, chưa phải bằng chứng cho thấy các nước đã ban bố biện pháp khẩn cấp mới sau các cuộc không kích gần đây.

Eo biển Hormuz - Tâm điểm của khủng hoảng

Vấn đề kết nối lợi ích của cả sáu nước GCC chính là tương lai của eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiến lược đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Việc hạn chế tàu thuyền qua lại đã ảnh hưởng đến thị trường dầu mỏ và hoạt động vận tải quốc tế. Vì vậy, khôi phục lưu thông ổn định tại đây là một trong những ưu tiên hàng đầu của các cuộc đàm phán.

Iran tuyên bố có thể khôi phục hoạt động hàng hải trong thời gian ngắn nếu các yêu cầu của nước này được đáp ứng. Tuy nhiên, Washington chưa chấp nhận những điều kiện Tehran đưa ra.

Đối với các nền kinh tế vùng Vịnh, việc mở lại tuyến hàng hải sẽ giúp giảm bất ổn trong xuất khẩu, nhập khẩu và vận tải thương mại. Ngược lại, nếu xung đột quân sự tái diễn gần eo biển, tàu thuyền, cơ sở hạ tầng ven biển và an ninh khu vực đều có thể đối mặt với rủi ro lớn hơn.

Liệu ngoại giao có ngăn được xung đột leo thang?

Những ngày tới sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với nỗ lực ngăn chặn giao tranh tái diễn. Ông Trump vẫn để ngỏ khả năng đạt thỏa thuận, trong khi Tehran khẳng định các yêu cầu về an ninh và kinh tế của nước này phải được giải quyết.

Các cuộc tấn công hạn chế nhằm vào đảo Qeshm cho thấy hoạt động quân sự vẫn chưa hoàn toàn chấm dứt, bất chấp những nỗ lực ngoại giao đang diễn ra.

Đối với sáu nước GCC, kết quả đàm phán không chỉ ảnh hưởng đến quan hệ Mỹ - Iran mà còn quyết định mức độ ổn định của toàn khu vực.

Một thỏa thuận ngoại giao có thể giúp giảm sức ép lên an ninh, thương mại và vận tải năng lượng. Ngược lại, nếu đàm phán thất bại, các quốc gia láng giềng sẽ phải đối mặt với nguy cơ bất ổn gia tăng.

Dù có những lợi ích và thách thức riêng, sáu nước GCC đều có chung mục tiêu: ngăn một cuộc xung đột quy mô lớn bùng phát trở lại và duy trì ổn định tại một trong những khu vực năng lượng, thương mại quan trọng nhất thế giới.

Xung đột Mỹ - Iran: Trung Đông có thể "nóng" tới mức nào?

Châu Á trước vòng xoáy Hormuz

Lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz tăng nhẹ