Nghịch lý dầu mỏ Iran: Được nới trừng phạt nhưng vẫn khó bán

Ảnh vệ tinh chụp một trạm trung chuyển dầu trên đảo Kharg, Iran, ngày 25/2/2026. (Ảnh: Reuters)

Các số liệu có khác nhau tùy theo nguồn thống kê, nhưng thực tế là việc Mỹ tạm ngừng áp dụng các lệnh trừng phạt không tạo ra làn sóng mua dầu Iran. Đây gần như là một nghịch lý: Iran từng bán dầu dễ dàng hơn khi vẫn còn chịu các lệnh trừng phạt.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự thờ ơ này. Thứ nhất, thời hạn miễn trừ chỉ kéo dài 60 ngày là quá ngắn đối với các bên mua, vốn cần có tầm nhìn dài hơn để yên tâm ký hợp đồng. Thứ hai, họ lo ngại khoảng thời gian nới lỏng hiện nay có thể kết thúc sớm hơn dự kiến. Ngoài ra, một số cảng vẫn dè dặt trong việc tiếp nhận các tàu thuộc "đội tàu bí mật" mà Tehran sử dụng để vận chuyển dầu.

Tình hình này ảnh hưởng trực tiếp đến Iran. Sản lượng dầu của nước này chưa phục hồi như kỳ vọng. Hiện mỗi ngày Iran chỉ xuất xưởng khoảng 1,1 triệu thùng, so với mức trung bình 1,7 triệu thùng/ngày trước chiến sự.

Trung Quốc mua ít hơn

Trước tháng 3, Trung Quốc là khách hàng lớn nhất, thậm chí gần như là khách hàng duy nhất của Iran. Các nhà máy lọc dầu tư nhân của Trung Quốc, vốn đã cũ và có biên lợi nhuận rất thấp, từng tận dụng mức chiết khấu hấp dẫn mà Iran đưa ra.

Tuy nhiên hiện nay, các nước vùng Vịnh khác đang theo đuổi chiến lược giá rất quyết liệt nhằm giải phóng đội tàu và tăng sản lượng.

Ông Homayoun Falakshahi, Trưởng bộ phận phân tích thị trường dầu mỏ tại Kpler, cho biết: "Dầu thô của UAE và Qatar đang được bán với mức giá thấp hơn dầu Brent từ 5 đến 6 USD/thùng, đã bao gồm chi phí giao hàng tới Trung Quốc. Mức này còn thấp hơn dầu Iran từ 1 đến 2 USD/thùng".

Khi mức giá gần như tương đương, các nhà nhập khẩu sẽ ưu tiên mua loại dầu ít gây tranh cãi hơn.

Kể từ khi hoạt động vận tải biển qua eo biển Hormuz trở lại bình thường, các nhà máy lọc dầu Trung Quốc nhận được rất nhiều đề nghị chào bán. Điều này càng khiến Iran gặp khó khăn, bởi các khách hàng Trung Quốc không vội mua. Nước này hiện vẫn còn lượng dự trữ lớn và có lẽ vẫn kỳ vọng giá dầu sẽ tiếp tục giảm.

Tehran có rất ít lựa chọn thay thế

Liệu Iran có thể bán dầu cho các thị trường khác hay không? Đó là điều nước này đang cố gắng thực hiện khi chào bán dầu cho khách hàng ở châu Âu và châu Á. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ các bên có sẵn sàng mua hay không, nhất là khi thời hạn miễn trừ 60 ngày sẽ nhanh chóng kết thúc.

Theo hãng tin Reuters, một số lô hàng có thể sắp được bán cho Ấn Độ. Một số khách hàng Nhật Bản cũng đang cân nhắc nhập khẩu dầu thô của Iran, điều chưa từng xảy ra kể từ năm 2019.

Tuy nhiên, về cơ bản, kinh tế Iran chỉ có thể cải thiện đáng kể khi Trung Quốc nối lại việc mua dầu. Ông Homayoun Falakshahi nhận định rằng giá dầu có lẽ sắp chạm đáy, điều này có thể đồng nghĩa với việc nhu cầu từ Trung Quốc sẽ sớm phục hồi.

Mỹ đã phải nhượng bộ Iran tới mức nào trong đàm phán?

Mỹ lại không kích Iran, vô hiệu giấy phép bán dầu

Iran tấn công đáp trả Mỹ, ông Trump tuyên bố lệnh ngừng bắn đã kết thúc